همگرايي با كشورهاي همسايه-كشورهاي حوزه خليج فارس

راهكارهاي همگرايي ايران با كشورهاي خليج فارس چيست؟

جمهوري اسلامي ايران بر اساس اشتراکات ديني و منافع منطقه اي و جهان اسلام ، همكاري و همگرايي با کشورهاي خليج فارس را در صدر اولويت هاي سياست خارجي خويش قرار داده است ، و در جهت تحقق اين موضوع از هر راهکار منطقي که تامين کننده منافع تمامي کشورهاي اين منطقه باشد استقبال مي نمايد . نظام جمهوري اسلامي ايران از آنجا كه برخواسته از منابع اصيل الهي و اسلامي مي‏باشد، تنها به منافع مادي كشورخود در برقراري روابط با ساير كشورها بسنده نمي‏كند بلكه در اين زمينه از جايگاه انساني اسلامي مي‏نگرد.
فصل دهم قانون اساسي اصول سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران را اينگونه بيان مي‏دارد: تأكيد بر وحدت ملل اسلام بااستفاده از آيه كريمه « ان هذه امتكم امة واحدة و انا ربكم فاتقون» جلوگيري از سلطه‏جويي و سلطه‏گري براساس آيه كريمه «ولن يجعل الله للكافرين علي المسلمين سبيلاً» حفظ استقلال و تماميت ارضي كشور دفاع از مبارزه حق‏طلبانه مستضعفين در برابر مستكبرين، احترام به اصل منع مداخله در امور داخل كشورها و... بر اين اساس جمهوري اسلامي ايران ضمن رعايت ارزش‏هاي الهي فوق احترام به حق حاکميت ساير کشورها و تلاش براي ارتقاي سطح عزت و استقلال کشورهاي اسلامي ، سعي در برقراري و گسترش روابط خود براساس اصل عدم مداخله، رعايت احترام متقابل، حضور پرقدرت و با عزت در صحنه بين‏الملل، با ديگر كشورها نموده است كه در اين راستا اولويت به برقراري روابط با كشورهاي اسلامي منطقه براساس ارزش‏هاي اسلامي و انساني، منافع ملي و مصالح كشور مي باشد. در ادامه به صورت مختصر به برخي از راهکارهاي همگرايي ايران با كشورهاي خليج فارس اشاره مي شود:
يکم . راهکارهاي سياسي :
وقوع انقلاب اسلامي ، جنگ تحميلي و تبليغات سوئي که توسط قدرتهاي جهاني و صهيونيسم برعليه جمهوري اسلامي داشته ودارند، فضائي از بي اعتمادي و بدبيني را در ميان سران بسياري ازکشورهاي خليج فارس نسبت به جمهوري اسلامي به وجود آورده ، از اين رو يکي از راهکارهاي اساسي و هميشگي در اين زمينه سياست تنش زدايي و خنثي سازي اين جو تبليغاتي کاذب مي باشد ؛ فرايند اعتمادسازي در برگيرنده ارائه برخي مفاهيم مشترک در موضوعات منطقه اي است و مهمترين هدف اعتماد سازي ، کاهش و زدودن سوء تفاهمات ميان دولت هاي منطقه است و مي تواند شامل اقدامات رفع تهديدهاي سياسي و نظامي ، کاهش بحران و منازعات و اختلافات فيما بين از طريق گفتگو ، ارتباط مستقيم و مذاکرات دو چند جانبه ، تبادل نظر مداوم و سيستماتيک ، تبادل داوطلبانه اطلاعات و وسايل گوناگون براي درک ديدگاه ها و نيازهاي يکديگر و ... مي گردد . هم اكنون مهم ترين دغدغه كشورهاي حوزه خليج فارس، يك دغدغه امنيتي باشد. جمهوري اسلامي همواره بر روي سيستم امنيت دسته جمعي در خليج فارس تاكيد دارد . استراتژي امنيت دسته جمعي مورد نظر ايران براي خليج فارس بر سه اصل استوار است:
1. حفظ امنيت خليج فارس از سوي تمام كشورهاي حوزه خليج فارس 2. خروج بي قيد و شرط نيروهاي نظامي خارجي از خليج فارس 3. گسترش همكاري ها در تمامي سطوح ميان كشورهاي حوزه خليج فارس . در چنين شرايطي سفر دکتر احمدي نژاد رئيس جمهور ايرن به کشورهاي عربستان، کويت، قطر ، امارات وعمان و اجلاس سران شوراي همكاري خليج فارس که با هدف تقويت همگرايي منطقه اي صورت پذيرفت، علاوه بر دستاوردهاي بسياري براي منطقه ، مي تواند گام هايي را به جلو براي پي ريزي اين سيستم امنيتي بردارد. مهم ترين دستاورد اين همگرايي خنثي شدن توطئه هاي غرب و رژيم صهيونيستي براي بحران آفريني به ويژه چالش آفريني در روابط اعراب و تهران است.
كشورهاي مسلمان حوزه خليج فارس با اتخاذ مواضع مشترك پيرامون مسائل بين المللي، مي توانند ظرفيتهاي موجود خود را در راستاي ارتقاي نقش جهان اسلام به نحو بايسته و شايسته عملي نمايند. البته اين مهم زماني فعليت مي يابد كه با همگرايي، باب نفوذ بيگانگان در كشورهاي اسلامي مسدود شود. رهبر معظم انقلاب اسلامي در مورد راهبرد امنيت دسته جمعي مورد نظر جمهوري اسلامي ايران براي منطقه خليج فارس اينگونه مي فرمايند:« اين منطقه از جهان، يكي از حساس ترين مناطق دنيا و جزئي از عالم اسلام است كه ذخاير خدادادي آن بايد به بهترين وجهي مورد استفاده امت اسلام قرار گيرد و براي نيل به اين مقصود بايد به دخالت نيروهاي خارجي در اين منطقه خاتمه داده شود و امنيت منطقه با همياري و همكاري ملت هاي منطقه بر پايه اخوت اسلامي برقرار گردد. ما بارها اعلام كرده ايم كه دست دوستي همسايگان خود را به گرمي خواهيم فشرد و همواره خواهان همبستگي بر اساس اخوت اسلامي بوده و هستيم» .
از سوي ديگر تلاش ايران براي رسيدن به فناوري هسته‌اي، معادلات امنيتي آمريكا در منطقه خليج فارس را برهم زده است و هرچند كه آمريكا تلاش دارد بين كشورهاي منطقه و ايران نوعي واگرايي ايجاد كند اما در دراز مدت چون ايران از نظر ژئوپلتيكي و امنيتي قدرت مسلط منطقه است، در نهايت به همگرايي كشورهاي منطقه خليج فارس با ايران منجر خواهد شد. و بالاخره شرکت فعال و استفاده بهينه از سازمانهاي منطقه اي نظير سازمان کنفرانس اسلامي ، غير متعهد ها ، اوپک و ... مي تواند زمينه هاي همگرايي بيشتر را در ميان اعضا فراهم آورد .
دوم . اقدامات فرهنگي :
كشورهاي اسلامي با توجه به مشتركات فرهنگي، مذهبي و سياسي، قابليت بالايي را براي همگرايي دارا هستند. در شرايط كنوني، بهترين تبلور اين همسويي را مي توان در برگزاري فريضه حج ارزيابي نمود كه مسلمانان از سراسر دنياي اسلام براي برگزاري اين فريضه الهي و طواف پيرامون قبله اي مشترك، راهي مكه معظمه مي شوند و اجتماع عظيم آنان، در دنيا سابقه ندارد . همچنين عملي نمودن راهبرد «انسجام اسلامي» كه از سوي مقام معظم رهبري به عنوان راهبرد سال جاري تبيين گرديد، مي تواند جايگاه كشورهاي اسلامي را در عرصه مناسبات سياسي و بين المللي به عنوان يك بازيگر مطرح با وزن سياسي قابل اعتنا، ارتقا دهد.
از سوي ديگر مهمترين پيش شرط همگرايي از ميان بردن عوامل واگرا است ؛ بر اين اساس ابتدا بايد هرگونه نفوذ دولتهاي خارجي را در منطقه بي اعتبار کرد. به اين منظور بايد اولاً دست به تبليغات فرهنگي زد و به عبارت ديگر تمام كشورهاي حاشيه جنوبي خليج فارس را تشويق به بازگشت به فرهنگ اصيل اسلامي نمود. چرا كه از چندين سال قبل يك نيروي خارجي سعي دارد در مناطق جنوبي خليج فارس تخم اختلاف بپاشد ؛ اختلاف بين مهاجران و بوميها، بين نيروهاي متجدد و پيشرو و نيروهاي سنتي، بين شيخ نشينهاي مختلف، بين شيعه و سني و بين عرب و عجم و در مجموع هم اين بخش را در تضاد با ايران قرار دارد. هدف اين حركت كه از حدود 50 سال قبل شروع شد، بر همزدن يكپارچگي خليج فارس بود. بايد با تبليغات فرهنگي و آموزشي هويت اصيل و اسلامي خليج فارس را زنده نگه داريم در اين راستا تأسيس دانشگاه جهاني خليج فارس و اعطاي بورس تحصيلي به دانشجويان كشورهاي حاشيه خليج فارس توسط اين دانشگاه ميتواند عامل بسياري از اصرارها براي اختلافات نظير تغيير نام خليج فارس و ادعا بر جزاير سه گانه از نداشتن و جهل منشأ ميگيرد، كه اين دانشگاه ميتواند با تدريس درسي تخصصي خليج فارس ريشه هاي اين مشکلات را بخشكاند. همچنين تحصيل به زبان فارسي در اين دانشگاه نوعي همگرايي خواهد بود.
سوم . راهکارهاي اقتصادي :
راهكارهاي اجرايي براي توسعه روابط اقتصادي ، توافق‏نامه‏هاي دوجانبه و چند جانبه تجاري ، سرمايه گذاري مشترك درصنايع فولاد،پتروشيمي،پالايشگاه،آب وبرق و هتل سازي ايجاد منطقه آزاد بازرگاني و...ازجمله راهکارهاي اقتصادي است که زمينه هاي مشترك همكاري و همگرايي را فراهم مي آورد . به اين ترتيب با گره خوردن منافع اقتصادي کشورهاي حاشيه خليج فارس ، صلح ، امنيت ، دوستي و همکاري حاکم خواهد شد و ديگر نيازي به صرف حجم هنگفتي از ثروت ملل مسلمان منطقه براي بالابردن ضريب امنيتي و خريد سلاح از قدرتهاي ايجادکننده زمينه هاي توهم ناامني ، نخواهد بود.
وضعيت کلي منطقه خليج فارس يک مجموعه به هم بافته و داراي روابط خاص به هم مرتبط دروني است. الگوي جهت گيري و تصميم گيري اين مجموعه به لحاظ ارتباط تنگاتنگ و تاثيرگذاري مستقيم بر منافع ساير کشورهاي حوزه خليج فارس بايد بر مبناي ضرورتها و منافع همگاني تعيين شود و اقدامات و اهداف زير مد نظر قرار گيرد:
الف - کشورهاي منطقه بايد با تقويت و تحکيم روابط سياسي و همکاريهاي همه جانبه منطقه اي و تشکيل کميته هاي کارشناسي براي استفاده از توانمنديهاي اقتصادي يکديگر، برنامه ريزي و منطقه خليج فارس را از يک منطقه نفتي محض به يک منطقه اقتصادي و صنعتي تبديل کنند.
ب- به منظور تمرکز فعاليتهاي جمعي کشورهاي حوزه خليج فارس در قالب تامين امنيت و تحقق توسعه اقتصادي و وصول اهداف راهبردي منطقه اي ، تشکيل جامعه يا سازمان منطقه اي با نام «جامعه اقتصادي کشورهاي حوزه خليج فارس» ضروري به نظر مي رسد. بديهي است در صورت تحقق اهداف ياد شده علاوه بر شکوفايي و رونق اقتصادي منطقه ، شاهد حضور مقتدرانه کشورهاي حوزه خليج فارس در عرصه هاي بين المللي از طريق ايجاد وحدت در اتخاذ کنشها و رويه هاي سياسي خواهيم بود. در اين حالت است که نقش حياتي همگرايي و فعاليت مشترک اقتصادي در ايجاد بستري مستحکم در جلب اعتماد، اطمينان و مشارکت در تمامي زمينه ها اثبات مي شود. به عبارت ساده تر همگرايي اقتصادي ، زمينه ساز پايداري و استحکام همگرايي سياسي است.
جهت مطالعه بيشتر ر.ک :
1ـ پيروز مجتهدزاده، “امنيت منطقه‌اي در خليج‌فارس” ،اطلاعات سياسي و اقتصادي، سال چهاردهم، شماره 145ـ146 مهر و آبان 1378 .
2- احمد حيدري عبدي،‌ “اتحاديه منطقه‌اي خليج‌فارس؛ موانع و مشكلات شكل‌گيري”، مجله اطلاعات سياسي و اقتصادي، سال چهاردهم، شماره 146ـ 145 ،مهر و آبان 1378.
3 - ابراهيم متقي، “شاخص‌ها و چالش هاي الگوي امنيتي يك قطبي در خليج فارس”، فصلنامه راهبرد، شماره 10 تابستان 1375 .
4 . محمد ستوده ، تحولات نظام بين الملل و سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران ، قم : بوستان کتاب ، 1385 . (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 12/200473)