-جنبش اخوان المسلمين مصر-

گروه هاي اخوان المسلمين (مصر) را بررسي كنيد. «اهداف و تشكيلات»

الف- شکل گيري جنبش اخوان المسلمين:
جنبش اخوان المسلمين يکي از مهمترين جنبش هاي سياسي-ديني مسلمانان است که با استفاده و الهام از قرآن و سنت( عمدتا با تفسير اهل سنت) براي دست يابي به يک حکومت اسلامي در مصر تلاش نموده است و همچنين براي دست يابي به هدف فوق در کشورهاي ديگر جنبش هاي مهمي را پديد آورده است.
جنبش اخوان المسلمين در سال 1928 ميلادي(1374ه ق) در شهر اسماعيليه مصر توسط حسن البناء و شش تن از يارانش پايه گذاري شد و به سرعت در اقصا نقاط مصر نفوذ نمود.( سرزمين اسلام، شناخت کشورهاي اسلامي) غلامرضا گلي زواره، مرکز انتشارات دفتر تبليغات، قم ج سوم 1380 ص349-350 فصل نامه مشکوه 1366 شماره 14 بررسي اخوان المسلمين؛ و موسوعه الحركات الاسلاميه في وطن العربي و ايران و ترکيه ص131-132 دکتر احمد الموصلي، بيروت2004)
ب- اهداف:
از ديدگاه برخي اخوان المسلمين اولين جنبش سياسي مسلمانان جهان است که با هدف دست يابي به حکومت اسلامي در قرن بيستم ابراز وجود نمود و مسلمانان بسياري را در جهان تحت تأثير قرار دارد.
چنانچه جمهوري اسلامي اولين دولت اسلامي است که در اين قرن به قدرت رسيده است.(طبقه سياست و ايدئولوژي در انقلاب، دکتر منصور معدل، ترجمه دکتر محمد سالار کسرايي مرکز(باز) 1382ص187)
بنابراين اسلام سياسي و توانايي اداره کشور با انديشه هاي ديني محور انديشه هاي جنبش اخوان المسلمين بوده است. به همين منظور و با هدف گسترش ايده فوق در جهان اسلام در شکل گيري جنبش هاي مشابه در جهان اسلام نقش محوري ايفا نمود. به عنوان نمونه:
1. جنبش هاي اسلامي فلسطين از اخوان شديدا متأثر و از ناحيه آن پشتيباني مي شد و سازمان جوانان انتقام مصر گردان حق به رهبري ابو جهاد از رهبران معروف سازمان آزادي بخش فلسطين توسط اخوان پديد آمد.( مجله سياست خارجي ش1 سال پنجم 1370 ص32 به بعد) تأسيس اخوان المسلمين اردن در سال 1946 به صورت شاخه اي از اخوان مصر(رک موسوعه حرکه الاسلاميه قبلي ص139)
تأسيس اخوان المسلمين در الجزاير، تأسيس اخوان در کشورهاي حاشيه خليج، تأسيس اخوان در سودان(1946) و تأسيس اخوان در کشورهاي سوريه، يمن، موريتاني، کويت و لبنان( موسوعه، پيشين ص147-137)
از جمله اهداف مهم جنبش پشتيباني از مبارزات آزادي خواهانه مسلمانان در کشورهاي مختلف از جمله مصر، و فلسطين بود که در اين دو مورد گفته مي شود اعضاي اخوان به مراتب بيشتر از نيروهاي ارتش از خود رشادت نشان دادند.( مجله سياست خارجي، پيشين و فصل نامه مشکوه پيشين ص109-104).
ج- تشکيلات:
در رأس جنبش اخوان المسلمين رهبري جنبش قرار داشت که ابتدا به عهده حسن البناء بود و پس از شهادت بنا حسن الحديبي آن را به عهده گرفت.(فصل نامه مشکوه پيشين) بعد از مرشد عام جنبش کادر اصلي رهبري جنبش قرار داشت که عمدتا از افراد بسيار برجسته جنبش بودند و بخش هاي مهم و اساسي جنبش را رهبري مي کردند. عبدالقادر عوده، سيد قطب از اين افراد بودند.
مهم ترين بخش تشکيلات جنبش پس از کادر رهبري بخش فرهنگي قرار داشت که تبليغات نشريات، مجلات و بسياري از کارهاي اساسي تبليغاتي جنبش را انجام مي داد.
در يک دوره مسئوليت بخش فرهنگي به عهده نظريه پرداز مهم جنبش سيد قطب بود.( همان) جنبش بنا به مقتضيات زمان گاه بصورت علني( در جنگ هاي هاي فلسطيني و آزادي مصر) و گاه بصورت مخفي اقدام به تشکيل سازمانهاي نظامي نيز مي زد. اولين سازمان نظامي اخوان الجهاز السري نام داشت و در جنگ جهاني دوم براي آزادي مصر از ارتش بيشتر رشادت نشان داد.(همان)
د- نحوه عملکرد جنبش:
جنبش براي رسيدن به اهداف خود از شيوه هاي مختلفي استفاده مي نمود به عنوان نمونه:
1. نشر کتاب و مجله.
2. تبليغات وسيع و گسترده از طريق مساجد و مدارس ديني.
3. تبليغات و تلاش مخفي و وسيع براي نفوذ در کادر ارتش و ارگانهاي دولتي.
4. نوشتن نامه هاي سرگشاده به مقام هاي حکومتي.
5. و گاه اقدامات نظامي.(شناخت کشورهاي اسلامي، پيشين ص350-349)
ه- وضعيت فعلي اخوان المسلمين:
به طور کلي اخوان چهار دوره را پشت سرگذاشته است:
1. دوره پادشاهي فاروق پادشاه 2. دوره ناصر 3. دوره انور سادات 4. دوره حسني مبارک.
در تمامي اين دورانها عده کثيري از زندانيان سياسي مصري را اعضاي اخوان المسلمين تشکيل مي دادند.(اقبال ديلي www.eqbalaily.com) جنبش در 1954 ميلادي رسما غير قانوني اعلام شد با اين وجود جنبش به حيات سياسي خود ادامه داد. در سال 1981 بعد از ترور انور سادات توسط (اعضاي اخوان) دولت حسني مبارک در مصر حالت فوق العاده اعلام نمود که تا کنون ادامه دارد و دولت مصر در پناه آن و با استفاده از دادگاه هاي نظامي دست به سرکوب جنبش مي زند.(همان)
دولت مصر تقريبا هر سال تمامي ارکان ارتش و نيروهاي انتظامي را از اعضاي اخوان پاکسازي مي کند با اين وجود نتوانسته است به حيات اين جنبش با نفوذ خاتمه دهد.
جنبش از سال 1970 اعلام نمود که به جهت جلوگيري از رو در رويي با دولت و خونريزي از اقداماتي که منجر به خشونت شود دست برداشته است.(همان و 8 آذر 1384 www.iran-newspaper.com) لذا تلاش خود را براي رفع موانع قانوني که دولت حسني مبارک مي سازد متمرکز نموده است. در صفحه اصلي سايت اخوان اين شعار به چشم مي خورد: قانون اول اخوان لغو دادگاه هاي نظامي است.(www.ikhwanonline.com) جنبش در سال 2000 در قالب نمايندگان مستقل 17نماينده به مجلس فرستاد و در حال حاضر 28 نماينده به عنوان نمايندگان مستقل در پارلمان دارد. رهبر فعلي اخوان المسلمين محمد مهدي عاکف است که در آخرين نطق خود شديدا حسني مبارک را مورد انتقاد قرار داد.(رک: اقبال ديلي)
روز شمار حيات اخوان:
1. در 1928 توسط حسن البناء و همفکرانش تأسيس شد و در جنگ هاي فلسطين فعالانه شرکت کرد.
2. سازمان به اعتبار نفوذ و محبوبيتي که پيدا کرده بود باعث شد که حکومت عکس العمل نشان دهد، حسن البناء در 1949 به شهادت رسيد.
3. اعضاي اخوان در طول بيست سال به دو ميليون نفر رسيد.
4. درسال 1948 فعاليت اخوان ممنوع شد و در سال 1951( بعد از مرگ حسن البناء) جنبش در يک دعواي حقوقي از خودش رفع ممنوعيت کرد.
5. در 1954 تنها حزبي بود که درمقابل حزب ناصر قد علم کرد. لذا هزاران نفر از اعضاي آن دستگير شد و تعدادي اعدام شدند.
6. در 1964 جنبش تجديد نيرو کرد و در سال 1965 دوباره توسط حکومت تصفيه شد و بيست هزار نفر از اعضاي آن دستگير و موج جديدي از اعدامي ها به راه افتاد.
7. 1955 سيد قطب به 15 سال حبس محکوم شد و با نشر دو کتاب از قطب در زندان( في ظلال القرآن-معالم في طريق) که دومي آشکارا مردم را به قيام عليه حکومت دعوت مي کرد قطب و يارانش محکوم به اعدام شدند در دادگاه نظامي و در 26 اوت 1966 به دار آويخته شدند.
8. با ضعف حکومت ناصر که در نتيجه شکست از اسرائيل رخ داده بود، جنبش دوباره تجديد نيرو نمودو در 1972 رژيم سادات را تحت فشار قرار داد و در 1981 انور سادات توسط اعضاي ارتشي اين گروه( خالد اسلامبولي که قهرمان تک تيراندازي سال ارتش شده بود) ترور شد.
اين سازمان در طول حيات خود بدون شک الهام بخش بسياري از جنبش هاي اسلامي در سراسر جهان اسلام به خصوص اهل سنت بوده است.( فصل نامه مشکوه، پيشين، ص109-104، مقاله بررسي جنبش اخوان المسلمين ؛ مجله سياست خارجي، پيشين ؛ موسوعه حركه الاسلاميه، پيشين، ص 139 ؛ موسوعه، پيشين، ص 137 - 147).
منابع براي مطالعه بيشتر:
1. اخوان المسلمين، اسحق موسي الحسيني، ترجمه سيد هادي خسروشاهي ، نشر اطلاعات.
2. سايت اصلي اخوان المسلمين؛ www.ikhwanline.com
3. سرچ كلمه اخوان المسلمين در Google مقالات و گزارش هاي زيادي به زبان هاي مختلف از جمله فارس در دسترس قرار مي دهد. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 4/15135)