تعریف جناح چپ و راست

تعريفي از جناحهاي چپ و راست ايران مي خواستم؟( به صورت كامل)

در مورد اطلاق و كاربرد دو اصطلاح چپ و راست در داخل كشور گفتني است : افزون بر لغزندگى مفهومى اين دو اصطلاح، كاربرد آن براى بيان مرزبنديهاى سياسى ايران نيز ناروشن و نارسا به نظر مى‏رسد. با اين وجود و با مسامحه در كاربرد آن، از زمان مشروطه مى‏توان ردّ پاى ايدئولوژيها و جناح‏هاى چپ و راست را جستجو كرد. پس از انقلاب نيز اين اصطلاح به تدريج در ادبيّات سياسى ايران رايج شد. بعد از عزل بنى صدر نيروهاى انقلاب دچار اختلافات داخلى شدند. اين اختلاف به طور مشخص در سازمان مجاهدين انقلاب اسلامى و حزب جمهورى اسلامى تجلّى كرد و نهايتا به انحلال هر دو تشكّل انجاميد. از آن زمان گرايش‏ها و جناحهاى مخالف با يكديگر، به چپ و راست تقسيم شدند، و اين اصطلاح به تدريج محور تقسيم‏بندى‏هاى سياسى قرار گرفت. در دوره نخست‏وزيرى مهندس موسوى نيروهاى موسوم به چپ اكثريّت يافتند. اين گروه كه بعدا به چپ سنّتى موسوم شدند، انقلابى، تندرو و راديكال، ضدّ آمريكا و اسرائيل، اصول‏گرا، طرفدار ولايت مطلقه‏ى فقيه، و خواهان اقتصاد بسته و دولتى بودند. در مجلس سوم اكثريّت با اين جناح بود. در مقابل اين جناح، طيفى از نيروهاى سياسى، به راست موسوم شدند. اين گروه ابتدا در حوزه‏ى اقتصاد و سپس در ساير حوزه‏ها با جناح چپ اختلاف پيدا كردند. طيف راست مخالف دخالت گسترده‏ى دولت در اقتصاد بود؛ و در همين زمينه‏ها با دولت مهندس موسوى اختلاف داشت. اين گروه در مجلس چهارم و پنجم اكثريّت را به دست گرفتند. به طور كلّى اين گروه بر ولايت مطلقه‏ى فقيه، حفظ فرهنگ سنّتى، مديريّت دينى، اقتصاد آزاد و بازار تأكيد دارند. در دوره‏ى رياست جمهورى آقاى هاشمى رفسنجانى دو اصطلاح «چپ مدرن» و «راست مدرن» مطرح شد. چپ مدرن جريانى است كه به هر دليل، به بازنگرى در انديشه‏ها و نظرات خود پرداختند. محصول اين تأمّل، چرخش در بعضى از مواضع راديكال، و اصلاح و تعديل بخشى از شعارها و آرمانهاى اين جناح بود. فضاى باز سياسى و فرهنگى، توسعه‏ى اقتصادى، تنش‏زدايى در سياست خارجى، تسامح و تساهل در عرصه‏ى فرهنگ و سياست جزو شعارهاى چپ مدرن است. اين گروه طرفدار آزادى بيان و گسترش آزادى‏هاى سياسى محسوب مى‏شوند. در مقابل، در جناح راست نيز تغييراتى پديد آمد؛ و يكى از نتايج آن منشعب شدن جريانى بود كه گاه با عنوان راست مدرن و گاه با نام تكنوكرات‏ها (فن سالاران) و يا مصلحت‏گرايان مطرح مى‏شوند. اين جريان متشكّل از افراد ميانه رو جناحهاى چپ و راست بود؛ كه ديدگاه‏هاى مشتركى با چپ مدرن داشتند؛ و در مجموع معتقد به اصلاحات سياسى، و بخصوص اصلاحات اقتصادى، توسعه‏ى فرهنگى، خصوصى سازى، و مديريّت علمى و كارشناس سالارى‏اند. تعبير تكنوكرات نيز به همين مناسبت است كه اين گروه، مانند تكنوكرات‏ها در كشورهاى غربى بر افتادن امور به دست فن‏شناسان و گسترش علم و پژوهش تأكيد دارند. عمده‏ترين تشكّل اين گروه، كارگزاران سازندگى است كه در مجلس پنجم نقش عمده‏اى ايفا كرد. اين گروه با گروه‏هاى چپ مدرن در انتخابات رياست جمهورى سال 76 همگرا شدند. اين ائتلاف كه از عمده‏ترين شعارهاى آنها اصلاحات سياسى بود، موقعيت چشمگيرى نيز در انتخابات به دست آورد. در حقيقت اوج اين جريان به دهه هفتاد(80-70) به خصوص قبل و بعد از تحولات دوم خرداد اولين بار برخي از مطبوعات(مشخصا دو هفته نامه عصر ما در شماره هاي 13-6) و برخي از جريان هاي سياسي(به خصوص سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي) در سالهاي 76-75-74 اين ادبيات را رايج ساختند.
با اين مقدمه به توضيح اصطلاحات زير مي پردازيم:
الف. راست سنتی (رسالتي): اين جريان منسوب به روزنامه رسالت است. پيدايش اين جريان از سال 1364 آغاز و با تأسيس بنياد و روزنامه رسالت در سال 1366 رسميت يافت. مخالفت با دولت ميرحسين موسوي(نخست وزير 1368-1360)، اعتقاد به بخش خصوصي و بازار مهمترين ويژگي بارز اين جريان در آن سال ها محسوب مي شد. اين جريان در دولت، مجلس و ساير مراكز سياسي حضور حداقلي داشته و به عنوان جريان مخالف دولت(جريان موسوم به چپ يا خط امام حاكم در دولت ميرحسين موسوي) مطرح بود. مرحوم آذري قمي، دكتر احمد توكلي، مهندس سيدمرتضي نبوي(مدير مسئول كنوني روزنامه رسالت)، دكتر محمد جواد لاريجاني و ديگران از چهره هاي معروف اين جريان بودند. اين جريان از سازمان دهندگان و فعالان جريان موسوم به محافظه كاران سنتي(راست سنتي) مشهور و آقايان مرحوم آذري قمي و بعدها مهدوي كني و ناطق نوري از رهبران و پدران معنوي اين جريان محسوب مي شدند و روزنامه رسالت سخنگو شاخه مطبوعاتي اين جريان را به عهده داشت.
ب.چپ سنتی( خط امامي): اين جريان منسوب به خط امام و جريان دولت ميرحسين موسوي و جريان حاكم در دولت در سال هاي 68-1360 است كه مجلس سوم را در اختيار داشت. اين جريان منسوب به جريان چپ(چپ سنتي) در ادبيات سياسي شناخته مي شود. محوريت مجمع روحانيون مبارز(1367)، سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي(1370)، انجمن هاي اسلامي دانشجويان، معلمان، مدرسين، پزشكان، مهندسان، فرهنگيان و ... در اين جريان قرار مي گيرند. دفتر تحكيم وحدت(در دوره هاي 1367-1360) معروف ترين جريان خط امام در ادبيات سياسي شناخته مي شود. جريان اشغال سفارتخانه آمريكا(لانه جاسوسي) جريان دانشجويان پيرو خط امام و ... از ديگر ويژگي هاي اين جريان محسوب مي شود. جريان خط امامي يا چپ سنتي(ارزشي) در دهه 60 در حاكميت و حكومت حضور داشت اما در دهه 70(76-68) كم كم در حاشيه قدرت قرار گرفت. موسوي خوييني ها،‌ مهدي كروبي، محمد خاتمي، محتشمي، بهزاد نبوي و ... معروف ترين چهره هاي اين جريان بوده و مهدي كروبي،‌ موسوي خوئيني ها، محتشي و ... به عنوان رهبران و پدران معنوي اين جريان شناخته مي شدند. روزنامه هاي سلام(1369)، بيان(1369)، هفته نامه عصر ما و ... به عنوان شاخه مطبوعاتي و سخنگويي اين جريان را به عهده داشت.
ج. راست مدرن: این جریان منشعب از دل راست سنتي( ارزشي) محسوب مي شود. در ادبيات سياسي دولت آقاي هاشمي رفسنجاني و همكاران ايشان به راست مدرن شناخته مي شوند. اوج راست مدرن را بايد در پيدايش حزب كارگزاران سازندگي(1374) دانست. راست مدرن(اصلاح طلب) مجموعه ايي از جريان روشنفكري، كارگزاران اقتصادي، صنعتي و اجرايي كشور اطلاق شد كه گرايش به تكنوكرات ها يا فن سالاران دارند و به عمل گرايان و مصلحت انديشان مشهور شدند. جريان راست مدرن با گرايش به سازندگي و توسعه اقتصادي به عنوان جريان معتدل چپ سنتي و راست سنتي، خود را مطرح ساخت. اين جريان ميانه با چرخش به چپ يا راست تغيير جهت مي دهد. و با جريان هاي راست يا چپ ائتلاف مي نمايد. اين جريان اداره دولت سازندگي و دولت پس از جنگ را بر عهده داشت. افرادي همانند هاشمي رفنسجاني، حسن روحاني،‌ عبدالله نوري، كرباسچي، مهاجراني، محمدعلي نجفي، مرحوم نوربخش و ... از چهره هاي معروف و آقاي هاشمي رفنسجاني به عنوان پدر معنوي اين جريان محسوب مي شود. روزنامه همشهري و ايران( در دوره هاي 77-1370)، روزنامه اطلاعات(80-70)، روزنامه زن(فائزه هاشمي)، هم ميهن(دوره قديم)، كرباسچي و ... وظيفه سخنگويي و شاخه مطبوعاتي اين جريان محسوب مي شدند.
د. چپ مدرن اصطلاح چپ مدرن تعريف مشخصي ندارد و در جامعه ايراني به گروه هاي مختلف و حتي متعارضي اطلاق مي شود. اين جريان در مقابل چپ سنتي(ارزشي) قرار دارد و با ويژگي هاي ذيل شناخته مي شود: جريان چپ مدرن، بازآفرين انديشه چپ راديكالي و اصلاح ، تغيير، تحول و استحاله چپ قديم يا سنتي محسوب مي شود، چپ مدرن يا جديد به جريان هاي تحت عنوان حزب الله اطلاق مي شده است. انجمن هاي اسلامي دانشجويي،‌ عدالت خواه و مستقل و انشعابي هاي از دفتر تحكيم وحدت از سال هاي 75-65، و برخي جريان هاي ديگر.(ر.ك: جناح بندي سياسي در ايران، سعيد برزين ص58-55-95 و نيز جناح هاي سياسي در ايران امروز ص39-23) اين جريان هيچ گاه در قدرت و حاكميت(دولت، مجلس، قوه قضائيه) حضور نداشت و معمولا به عنوان جريان انتقادي شناخته مي شده است. اين جريان رهبر يا رهبران يا پدر معنوي ندارد. مهمترين ويژگي چپ مدرن تأكيد بر عدالت و انتقاد از دولت ها معروف است.(برخي پيدايش جريان دوم خرداد و حزب مشاركت را چپ نو يا مدرن مي نامند! ر.ك: ص135. اطلاعاتي درباره احزاب و جناح هاي سياسي ...).و. چپ سنتي در اين زمينه به خط امامي مراجعه شود. اين تقسيم بندي ها(صحيح يا غلط) متعلق به سال هاي 76-1370 است.
بعد از تحولات دوم خرداد اين اصطلاحات از ادبيات سياسي حذف و تقسيم بندي دو گانه اي بنام دوم خرداد و مخالفان آن و بعدها به اصلاح طلبان و مخالفان اصلاحات(محافظه كاران) تغيير يافت. بعد از تحولات سوم تير(1384) تقسيم بندي جديدي به نام اصول گرايان و اصلاح طلبان در ادبيات سياسي رايج شده است.
عمده‏ترين گروهها ی كه آنها را به نحوى جزو يا جانبدار راست (اصولگرا) به حساب مى‏آورند ، عبارتند از: جامعه روحانيّت مبارز، جامعه‏ى مدرّسين حوزه‏ى علميه‏ى قم، تشكّلهاى اسلامى همسو (يعنى مجموعه‏اى از گروههاى راست، كه مهمترين آنها را جمعيت مؤتلفه و جامعه‏ى اسلامى مهندسان تشكيل مى‏دهد)، دولت نهم و دهم به ریاست آقای احمدی نژاد وگروههای حامی دولت، برخی منتقدین و مخالفین دولت و افرادی نظیر آقای هاشمی رفسنجانی ،ناطق نوری،لاریجانی(رئیس مجلس)و برخی از مراجع تقلید.
عمده‏ترين گروههاى طرفدار جناح چپ(اصلاح طلبان): مجمع روحانيون مبارز،مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم، اعضاى سازمان مجاهدين انقلاب اسلامى، دفتر تحيكم وحدت،جبهه مشارکت، گروههای منقد و مخالف دولت، برخی گروههای منقد وحتی مخالف نظام و افرادی نظیر آقای خاتمی ،کروبی ، موسوی وبرخی از مراجع تقلید.
منابع : در رابطه با جريان هاي سياسي و آشنايي با احزاب و جناح هاي سياسي كشور مطالعه منابع و كتابهاي زير مفيد خواهد بود:
جريان شناسي سياسي در ايران ، علي دارابي ، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي .
جريان شناسي سياسي/نويسنده حسين عبد اللهي فر ، پايگاه اينترنتي بصيرت. جريان شناسي و غرب شناسي،مرکز تحقيقات سپاه ، سايت طوبي جمعيت مؤتلفه اسلامي، لطفعلي لطيفي پاكده، تحسين جامعه شناسي سياسي- احزاب، سازمان مجاهدين، نوشته عبدالله شمسي، تحسين شناسنامه احزاب سياسي ايران، محمدرضا ناظري، پارسايان احزاب و سازمان هاي سياسي و عملكرد آنها در خراسان، حسين الهي، فردوسي مشهد مباني تحزب در انديشه سياسي اسلام، سجادي، قم، بوستان كتاب تاريخچه احزاب و حزب دموكرات ايران، صفر زماني، واژه آرا شناسايي سازمان ها و تشكل هاي احزاب سياسي ايران، وزارت كشور تحليلي بر جريان ها و جناح هاي سياسي در ايران معاصر، محمد رضا حسين زاده، نشر نيكتا تشكل هاي سياسي در آينه مطبوعات، حسن وقوفي، زهد چالش هاي توسعه سياسي، سيد عبدالعلي قوام، قومس جناح ها و احزاب سياسي در ايران، حجتي (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 2/100132970)