راهکارهای تقويت بينش سياسي

چگونه مي توانيم بينش سياسي خود را افزايش دهيم؟

با آرزوي موفقيت براي شما ، لازم به ذکر است مشاركت سياسي پيرامون امور مهم و سرنوشت ساز جامعه اسلامي و جهان، علاوه بر اينکه از وظايف ديني ما بوده حق طبيعي هر كسي است. از سوي ديگر مشاركت در امور سياسي، بدون شناخت صحيح و تحليل قضايا و بدون تفسير و تأويل رفتارِ شخصيت‏ها، دولت و گروه‏ها (حزب)، امري غير محتمل است و تنها، ارزشي نمادين داشته و در بسياري مواقع چنين مشارکتي نه تنها باعث اداي تکاليف ما در قبال جامعه نيست بلکه به دليل تبعات منفي ما نيز مسئول و مقصر مي باشيم . بنابراين موضوعات سياسي، بايد با روش‏هاي علم سياست، تجزيه و تحليل شوند؛ نه با نظرِ شخصي. قبل از ورود به معرفي منابع نکاتي در زمينه فن تحليل سياسي بيان مي شود ؛ تحليل سياسي Political Analysis به معناي « تجزيه پديده به اجزاي تشكيل دهنده، شناخت اجزا و ارتباط آنها با يكديگر و شناسايي كليت پديده مورد بررسي » مي باشد ؛ در تحليل سياسي رخداد يا پديده سياسي به عنوان يک مجموعه کلي تصور مي شود که از اجزا و واحدهاي کوچکتري تشکيل يافته است . اين اجزاءِ کوچک در حقيقت حکم آجرهاي يک ساختمان را دارند که آنگاه که بر روي هم قرار گيرند ساختمان به وجود مي آيد . ذهن با تفکر و دقت پديده را مي شکند و اجزاي تشکيل دهنده آن را از هم تفکيک مي نمايد .در اين مرحله اجزا و عناصر از يکديگر مجزا هستند ، بنابراين بررسي و مطالعه بر روي آنها آسان مي شود .در مرحله بعد ذهن به کشف روابط بين اجزا و عناصر مي پردازد ، و آنها را براي خود توصيف و تبيين مي کند . مثلاً تحليلگري قصد دارد پديده «صهيونيسم بين الملل » را تجزيه و تحليل نمايد ، در آغاز پديده صهيونيسم بين الملل يک مجموعه کلي است که پيوند و رابطه ها در آن شبکه اي از ارتباطات و مناسبات را به وجود آورده که فقط صورت خارجي آن براي تحليلگران نمايان است . ولي حقيقت و ماهيت اين پديده روشن نيست . ذهن پديده را به اجزا و واحدهاي کوچکتر تقسيم مي کند که مثلاً صهيونيسم بين الملل ترکيبي است از جريان هاي سياسي ، اقتصادي يا مذهبي الف ، ب و ج که هر کدام از اين جريانها برطبق ضوابط و منافعي با يکديگر مربوط شده ، و تشکيل پديده اي به نام صهيونيسم داده اند. اهداف ، برنامه ها و تاکتيک هاي اين پديده در سطح بين المللي عبارت است از ... ، و بدين ترتيب تحليلگر مانند شيميدان پس از آنکه روابط را کشف کرد به تبيين آنها مي پردازد . به عبارت ديگر تحليل ريشه يابي حوادث و پديده ها و پيش بيني نتايج آن مي باشند كه طبعاً لازمه آن حلول در جزئيات آن حادثه نيز خواهدبود. به عبارت روشن تر انسان با دارا بودن معلومات و دانش كافي و تجربه لازم همراه با شمّ خدادادي حائز ملكه نفساني مي گردد كه قادراست با درك صحيح پديده ها و جريانهاي سياسي و كشف ارتباط متقابل حوادث به ارزيابي مسائل پرداخته و نتيجه مطلوب را اخذنمايد. عملياتي كه انسان با بكارگيري اين قوه انجام مي د هد مي توان به أن فن تحليل سياسي نام نهاد که در آن سه مرحله بايد طي شود : الف ) تقسيم يك كليت به اجزاء خود ب ) كشف و شناخت روابط اجزاء بر طبق قانون عليت ج ) تبيين و و تشريح روابط مذكور . البته فرآيند تحليل به همين جا ختم نمي شود و مرحله نهايي آن تعميم پديده به انواع مشابه آن مي باشد كه اصطلاحاً به آن پيش بيني آينده مي گويند. در اين مرحله تحليل گر قادر خواهدبود كه با توصيف و توضيح پديده آينده آن را و نيز پديده هاي مشابه را پيش بيني نمايد. مشكلي كه در اين مرحله فراسوي تحليل گر قراردارد اطمينان از رخداد هايي است كه تنها متغير هاي پيش بيني شده عامل آن مي‌باشند و نه عوامل ديگر پرواضح است كه پيش بيني چنين موضو عي مشكل تر از دو بخش ديگر تحليل مي باشد چرا كه آگاهي از تحولات آينده به معني توصيف و توضيح آينده‌اي است كه كميت و كيفيت آن براي ما روشن نيست و جز كسانيكه افاضه‌اي از علم خداوندي داشته وبر واقعيات احاطه دارند ، براي ديگران ميسر نمي باشد. بنابراين تجزيه و تحليل به صورت دقيق و علمي امر دشواري است كه دست يابي به آن براحتي امكان پذير نمي باشد شايد به همين دليل است كه بسياري تحليل گران در بيان فرآورده هاي تحليلي خود از كلماتي همچون شايد بنظرمي رسد گمان مي رود امكان مي رود و محتمل است و كلمات مشابه استفاده مي نمايند. پس از توضيح مفهوم تحليل سياسي ، توانايي در اين فن نيازمند کسب توانايي هاي علمي و عملي متعددي است که مي توان آنها را به صورت منطقي در مراحل ذيل توضيح داد : يکم . تعيين موضوع يا پديده سياسي ؛ همانگونه که مي دانيد موضوعات سياسي جهان بسيار متنوع و گسترده بوده و به صورت طبيعي آشنايي دقيق و تحليل کامل آنها توسط يکنفر امکان پذير نيست از اين رو معمولاً تحليلگران و متخصصان مسائل سياسي حوزه فعاليت خود را به منطقه يا موضوع معين ، اختصاص مي دهند . از اين رو کمتر کارشناس سياسي است که مدعي آشنايي کامل و تحليل همه موضوعات و مسائل سياسي جهان باشد . البته مي توان تحليلي کلي را از مسائل مهم جهان ارائه نمود . افزون بر اين از نظر علمي نيز تعيين هدف و محدود كردن ابعاد بررسي پديده، موجب به نتيجه رسيدن سريع و دقيق تر تحليل مي‏شود. پس از تعيين هدف و ابعاد آن، بايد سؤال‏هاي مناسبي درباره موضوع مورد نظر طرح شود تا به دنبال پاسخ آنها، برآييد. دوم . جمع‏آوري و کسب اطلاعات صحيح ؛ اولين و مهمترين گام در زمينه تحليل سياسي داشتن اطلاعات صحيح پيرامون علل و عوامل مسائل و موضوعات جهان ، چينش قدرت و ساختار سياسي جهان و چيستي اهداف و منافع واحدهاي بين المللي و چگونگي عملکرد و رفتار اين واحدها در سطح داخلي ، منطقه اي و جهان و همچنين ميزان و نوع تأثير سازمان هاي بين الملي بر تحولات جهان مي باشد . اصولاً تحليل حوادث سياسي، بدون داشتن دانش و آگاهي سياسي، ناكار آمد است. البته بديهي است همه اطلاعات و منابع، ارزش يكسان نداشته و ميزان اعتبار وارزش تحليل هر کس، بستگي به وسعت اطلاعات، رعايت اصول ومباني تحليل و... دارد. در زمينه کسب اطلاعات مي توانيد از منابع مختلفي استفاده نماييد نظير ؛ 1. اينکه به صورت مرتب سعي نماييد در شبانه روز حداقل يک دفعه اخبار راديو و تلويزيون خصوصاً بخشهاي سياسي و خارجي و تحليل هايي را که توسط کارشناسان انجام مي شود ، گوش دهيد . همچنين بيانات مقام معظم رهبري يا ديدگاههاي مسئولين نظام و شخصيت هاي متعهد سياسي 2 . مطالعه روزنامه هاي مستقل و متعهد خصوصاً صفحات سياسي و جهان يا ويژه نامه هاي ديپلماتيک و بين المللي که منتشر مي کنند ، و مهمتر از آن مطالعه مداوم مجلات سياسي و بين المللي که معمولاً در کتابخانه ها وجود دارد. 3 . از آنجا که بسياري مسائل سياسي داراي زمينه هاي تاريخي يا ... مي باشند لازم است به تناسب موضوع کتابهاي معتبري که در آن زمينه نگاشته شده مطالعه نماييد. 4. برخي سايت هاي اينترنتي معتبر که در حوزه اخبار و تحليل مسائل سياسي فعاليت دارند نيز در زمينه کسب اطلاعات مفيد مي باشند. در هر صورت در حوزه دست يابي به اطلاعات مهم آن است اطلاعات صحيح و واقعي ، کامل و معتبر بوده و از تحريف به دور باشد . سوم . انتخاب روش و متدلوژي مناسب ؛ کسب و جمع آوري اطلاعات به تنهايي به منزله مواد خامي است که لازم است بر اساس الگويي صحيح و مناسب با يکديگر ارتباط داده شود تا بتوان به نتيجه و تحليل سياسي دست يافت . زيرا فهم پديده هاي سياسي تا 50 درصد به مطالعه کتاب ها ، مواد خام علمي ،کلاس درس ، کتابخانه بستگي دارد اما بقيه آن با شخصيت فرد ، توانايي هاي روشي و... مرتبط است . تفاوت يک عالم سياسي متوسط با يک عالم سياسي برجسته ، صرفاً در مهارت و دقت در جمع آوري اطلاعات و مواد خام نيست ، بلکه در فرآيند مفهومي و نظري است که عالم برجسته را به سوي يک ساختار دقيق عملي سوق مي دهد. در زمينه تحليل سياسي روشهاي بسيار متعدد و متنوعي وجود دارد ؛ زيرا شناخت و تحليل پديده‏هاي سياسي ـ اجتماعي از يك راه مشخص به دست نمي‏آيد؛ زيرا هر موضوعي‏ـ بسته به ماهيت و محتواي آن‏ـ شيوه خاصي را مي‏طلبد. مثلاً براي شناخت علل وقوع يک جنگ ، نمي‏توان به شيوه شناخت علل انقلاب عمل كرد. انتخاب روشي نامناسب، موجب تحليل غير واقعي و نتيجه‏گيري غلط مي‏شود. بر اين اساس يک تحليلگر جهت توانايي و موفقيت در تحليل سياسي لازم است با روشها ،مدلها و نظريات علمي که پيرامون تحليل پديده هاي سياسي وجود دارد ؛ آشنا شده و در شناخت مسائل سياسي پيرامون خويش از آنها بهره برد . چهارم . مرحله جمع‏بندي ؛ جمع‏بندي بايد به گونه‏اي باشد كه ضمن بيان خلاصه مراحل طي شده، نتيجه لازم و تصويري همه جانبه از موضوعِ موردِ بررسي نشان دهد. تحليل‏هاي يك جانبه و تك بعدي، معمولاً واقع‏بينانه نيست و نمي‏تواند پاسخ‏گوي سؤالات و ابهامات باشد و يا حتي مقدمه و راهنماي مناسبي براي موضع‏گيري‏هاي سياسي قرار گيرد. پنجم . ويژگي هاي تحليل‏گر ؛ تحليل‏گر خوب، بايد داراي ويژگي‏هايي باشد كه مهم‏ترين آنها عبارت است از: 1. واقع بيني: تحليلگر بايد به دور از اغراض شخصي و پيش‏داوري‏ها و بدون دخالت تمايلاتِ خود، با واقع‏بيني به تحقيق بپردازد. قوي‏ترين عاملي كه انسان را از خطاها و لغزش‏ها باز مي‏دارد و او را به سمت واقع‏بيني هدايت مي‏كند، تقوا است. قرآن كريم مي‏فرمايد: « يا أَيهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللّهَ يجْعَلْ لَكُمْ فُرْقانًا ؛ اي كساني كه ايمان آورده‏ايد! اگر تقواي خدا پيشه كنيد، خداوند به شما قدرت تشخيص حق و باطل مي‏دهد». (انفال(8)، آية 29) و نيز مي‏فرمايد: « وَ اتَّقُوا اللّهَ وَ يعَلِّمُكُمُ اللّهُ ؛ تقواي خدا را پيشه و روش خود قرار دهيد؛ چرا كه خداوند شما را آموزش مي‏دهد».( بقره، آية 282 ) 2. اجتناب از ظن: هر گونه شناخت، تحليل، جمع‏بندي و موضع‏گيري، بايد مستند و مبتني بر علم باشد. نمي‏توان ظن را پايه تحليل قرار داد. خداوند مي‏فرمايد: « إِنَّ الظَّنَّ لا يغْني مِنَ الْحَقّ‏ِ شَيئًا »؛ «همانا گمان [شما را] اندكي از حق بي‏نياز نمي‏سازد». يونس‏(10)، آيه 36. 3. پيروي نكردن از هواي نفس: عامل بسياري از انحراف‏ها و خطاها، خودمحوري و بي‏توجهي به واقعيت‏ها و پيروي از اميال و هواهاي نفساني است. 4. پرهيز از پيروي كوركورانه: مطالب رسانه‏هاي استكباري و حتي تحليل‏گران داخلي، بايد به دقت بررسي شود. تحليلگر بايد فارغ از طيف‏هاي رسانه‏اي، بر اساس اسناد و مدارك و واقعيت‏ها به بررسي پديده‏هاي سياسي بپردازد. اگر كسي توان و قدرت تحليل مسائل سياسي و اجتماعي را به صورت دقيق و مستدل دارد، با گذراندن مراحل پيش گفته و داشتن ويژگي‏هاي تحليل‏گري، مي‏تواند تحليل سياسي ارائه نمايد؛ اما اگر چنين تواني ندارد، يا امكانات لازم و اطلاعات كافي در اختيارش نيست، بايد به منابعي مراجعه كند كه داراي اين ويژگي‏ها باشند. بايد از تحليل‏هاي دشمنان خارجي و داخلي‏ـ كه از طريق امواج راديويي و برخي مطبوعات، به تحريف حقايق و وارونه جلوه دادن واقعيت‏ها مي‏پردازند ـ پرهيز شود. نگ: فرامرز رفيع پور، توسعه و تضاد ـ آناتومي جامع؛ جواد منصوري، شناخت و تحليل سياسي. 5. به كارگيري اصول مكتبي؛ در تحليل حوادث و وقايع، بايد اصول و ارزش‏هاي ديني را ملاك قرار داد و در تمامي مراحل تحليل و نتيجه‏گيري در نظر داشت. ان شاء الله در صورت داشتن علاقه و انگيزه کافي ، پشتکار لازم و تمرين مداوم در زمينه فرايندهاي فوق ، پس از مدتي (البته نه چندان کوتاه) متوجه مي شويد که از قدرت شناخت و تحليل مطالب سياسي در سطح داخلي و بين المللي برخوردار شده ايد و روز به روز قوي تر هم مي شويد . جهت آگاهي بيشتر ر.ک : 1 . شناخت و تحليل سياسي ، جواد منصوري ، مشهد: آستان قدس ، 1372 . 2 . فن تحليل سياسي ، حميد فرهادي نيا ، انتشارات فرهنگ انقلاب اسلامي ، 1364 . 3 . آشنايي با مفاهيم روش تحليل سياسي ، رمضان شعباني سارويي ، پايگاه اينترنتي بصيرت . 4 .روش تحليل سياسي ، حسن بهشتي پور ،(وبلاگ) [پايان كد انتخابي] در ذيل منابع برخي موضوع ها جهت بهره گيري آورده مي شود که با توجه به سطح تحصيلي و علمي دانشجويان و هم چنين اهدافي که تعقيب مي نمائيد، از ميان اين کتاب ها برخي را انتخاب نماييد: در مورد سياست مطالعه كتاب هابي زير سودمند است: 1- احمد جهان‏بزرگى، اصول سياست و حكومت , پژوهشکده فرهنگ و انديشه اسلامي، 1378 2- محمدباقر حشمت‏زاده، مسائل اساسى علم سياست 3- محمد جواد نوروزى، نظام سياسى اسلام 4- مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، فلسفه سياست 5- عبدالحسين خسروپناه، جامعه مدنى و حاكميت دينى 6- آيت‏الله‏مصباح يزدى، پرسش‏ها و پاسخ‏ها 7- جلد 15 پرسش‏ها و پاسخ‏هاي دانشجويي – دين و سياست، ولايت فقيه، جمهوري اسلامي ( توصيه مي شود ) در اين كتاب به 99 پرسش درباره دين و سياست، روحانيت و سياست، حكومت پيامبر و امام، دلايل ولايت فقيه، ولايت فقيه و عقل بشري، پيشينه ولايت فقيه، شرايط ولي فقيه، گستره و اختيارات ولايت فقيه، ولي فقيه و مراجع تقليد، نظارت بر ولايت فقيه، نظام جمهوري اسلامي ايران، شوراي نگهبان و نظارت استصوابي، مجمع تشخيص مصلحت نظام، خبرگان رهبري و... پاسخ داده شده است. 8- فقه سياسى، ج 1 و 2 عباسعلى عميد زنجانى 9- مبانى انديشه سياسى در اسلام عباسعلى عميد زنجانى 10 -حكومت اسلامى فصلنامه مجلس خبرگان 11- فلسفه سياست آيت‏اللّه‏مصباح يزدى 13- رهبرى در اسلام محمدى رى شهرى 14- دين و دولت در انديشه اسلامي , محمد سروش , دفتر تبليغات اسلامي . در مورد تحليل سياسي, جريان ها و بحران ها و مسائل سياسي چند دهه اخير مطالعه منابع و کتابهاي زير مفيد خواهد بود: - شيوه هاي تعميق بيش سياسي، سيد عبدالقيوم سجادي، قم، بوستان کتاب، 1382 - جريان شناسي سياسي در ايران معاصر , علي دارابي , تهران : پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي , 1388 . ( توصيه مي شود ) - جريان شناسي در ايران معاصر , عبدالحسين خسرو پناه , قم : حمکت نوين اسلامي . ( توصيه مي شود ) - جريان شناسي، پژوهشکده تحقيقات اسلامي سپاه، ويژه طرح معرفت دانشجويان بسيجي - ماهنامه سياحت غرب، مرکز پژوهش هاي اسلامي صدا و سيما - گذر از چالش ها، شوراي نويسندگان پاسخ به پرسش هاي سياسي - وسوسه شيطان بزرگ، محمد تقي کرامتي، دفتر جريان شناسي تاريخ معاصر، قم: هماي غدير، 1383 - ارمغان دمکراسي، جهت گيري سياست خارجي ايالات متحده آمريکا در قبال جمهوري اسلامي ايران، صادق سليمي بني، نشر معارف، 1383 - تحولات سياسي اجتماعي بعد از انقلاب اسلامي در ايران، يحيي فوزي، تهران: موسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، 1384، دو جلد - براندازي در سکوت، آسيب شناسي دوران گذار به جامعه مردم سالار ديني، مرتضي قمري وفا، تهران، کيهان، 1380 - جريان هاي فکري ايران معاصر، عبدالحسين خسرو پناه، قم: وثوق، 1384 - جريانها و جنبشهاي مذهبي سياسي ايران, رسول جعفريان, تهران: پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي, 1381. - تاريخ سياسي ايران, سيد جلال الدين مدني, قم: دفتر نشر اسلامي. - حديث پيمانه, حميد پارسيانيا, قم: نشر معارف, 1376. -انقلاب اسلامي, منوچهر محمدي, قم: نشر معارف, 1380. - مجله زمانه, پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي.
(لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 21/100128232)

Tags: