حدود انتقاد و ابراز مخالفت در نظام جمهوری اسلامی

مي خواستم بدانم حد و حدود ابراز مخالفتها و انتقادهاي در نظام جمهوري اسلامي چيست؟


نظام اسلامي نه تنها انتقاد از ولي‏فقيه را جايز مي‏شمارد؛ بلكه براساس تعاليم ديني، معتقديم يكي از حقوق رهبر بر مردم، لزوم دلسوزي و خيرخواهي براي او است. اين حق تحت عنوان «النصيحة لائمة المسلمين» و امر به معروف و نهي از منكر تبيين شده است. نصيحت به معناي خيرخواهي براي رهبران اسلامي است كه يكي از ساز و كارهاي تحقق آن اندرز دهي است. از منظر فقها و بزرگان نظام اسلامي ، در نظام ولايت فقيه ، همه در برابر کارهاي خود پاسخگو هستند و شهروندان برهمه امور و حتي ولي فقيه نظارت مي کنند . حضرت امام (ره ) در اين زمينه مي گويد : « همه موظفند که نظارت کنند بر اين امور ، اگر من يک پايم را کنار گذاشتم ، کج گذاشتم ، ملت موظف است که بگويند پايت را کج گذاشتي ، خودت را حفظ کن.» ( صحيفه نور ، امام خميني ، ج 7 ، ص 118 ) بنابراين نه تنها انتقاد از ولي‏فقيه جايز است؛ بلكه در جاي خود واجب شرعي است و منافع و مصالح شخصي يا گروهي نبايد مانع انجام دادن آن شود. از اين رو، در نظام جمهوري اسلامي ايران، نه تنها قانون اساسي با برابر دانستن رهبري در برابر قانون مانند همه شهروندان ايران امكان نقد رهبري را فراهم آورده است بلكه هرگز قاعده اي حتي عرفي براي جلوگيري از نقد رهبري وضع نشده است. و حتي نهادي قانوني که کار ويژه نظارت و نقد و بررسي اعمال رهبري را به صورت دائمي و توسط متخصصان و کارشناسان بر عهده داشته باشد، پيش بيني شده که همان مجلس خبرگان رهبري است .
از سوي ديگر تحقق اين مهم بايد به گونه اي باشد که با پرهيز از هرگونه افراط و تفريطي ، همواره تقويت رهبري و نظام اسلامي را به دنبال داشته باشد . از اين رو با توجه به جايگاه و قداست ولي فقيه در انتقاد از رهبري رعايت نكاتي لازم است :
1. پيش از انتقاد بايد اصل موضوع ، محرز و ايراد و اشکال ، قطعي باشد ، نه آنکه مبتني بر شايعات و اخبار غير قابل اعتماد و يا بر اساس حدس و گمان و بدون تحقيق مطلب ناحقي به رهبري نسبت داده شود و موجب اعتراض و انتقاد قرار گيرد .
2 . رعايت اخلاق اسلامي و پرهيز از توهين و جسارت .
3 .به منظور اصلاح و سازندگي انتقاد شود ، نه براي عيبجوي و تضعيف . در انتقاد از رهبر به جايگاه و شخصيت ويژه رهبر توجه شود و حرمت و شان و منزلت او در انتقاد مورد توجه قرار بگيرد .
4. با توجه به جايگاه محوري ولي فقيه در نظام اسلامي انتقاد از رهبر بايد هوشمندانه مطرح شود تا موجب سوءاستفاده دشمنان نشود و انتقاد از رهبر به تضعيف نظام منجر نگردد. علاوه بايد توجه داشته باشيم كه مجلس خبرگان كه بر اعمال رهبري نظام نظارت دارند در صورت لزوم مسائل را به رهبر انتقال مي دهند و در اين راستا در مجلس خبرگان رهبري كميسيوني براي نظارت بر اعمال رهبري تشكيل شده كه عملكرد ايشان را مورد بررسي قرار مي دهد و در موارد لازم نتيجه آن را به اطلاع ايشان مي رساند به نظر مي رسد براي رعايت همه اصول بهترين شيوه انتقاد از رهبر نوشتن نامه به دبيرخانه مجلس خبرگان و بيان مسائل است. (مصباح يزدي ،پرسشها و پاسخها ،قم :مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني ره ،ج 1،ص 69-71)
افزون بر موراد فوق در انديشه سياسي اسلام مهمترين محدوديت هايي که در جهت صيانت از آزادي بيان در نظر گرفته شده , عبارتند از : ممنوعيت توهين به مقدسات اسلامي و هتك حرمت افراد ، ممنوعيت توطئه و براندازي ؛ لزوم حفظ اصول و ارزشهاي ديني و موازين اخلاقي ؛ ضرورت حفظ نظام جامعه و پايبندي به ضوابط قانوني ؛ پرهيز از دامن زدن اختلافات قومي و مذهبي ؛ رعايت امنيت ، استقلال کشور ، منافع ملي و مصالح جامعه ؛ واجديت اطلاعات كافي و توان علمي بيان کننده و اهليت مخاطب ؛ طرح نظرات مخالفين در مراکزعلمي و تخصصي ؛ و بالآخره اينکه در مواجهه با سوء استفاده هايي که از آزادي بيان مي شود ؛ هم افراد و هم مسئولين اجتماع موظف بوده و بايد کنترل و مراقبت به عمل آورند.
و آخرين نکته اي که لازم است در زمينه انتقاد از رهبري در نظر گرفته شود اين است که لزوم رعايت ضوابط و حدود فوق ، نبايد محملي براي جلوگيري از انتقادات اظهار نظرهاي سازنده شده و يا وسيله اي براي ايراد اتهاماتي نظير ضد ولايت فقيه و... ، گردد . چنانکه مقام معظم رهبري در ديدار با بسيجيان مي فرمايند ؛ « مراقب باشيد، مواظب باشيد، نمي شود هر كسي را بمجرد يك خطائي يا اشتباهي گفت منافق؛ نميشود هر كسي را بمجرد اينكه يك كلمه حرفي برخلاف آنچه كه من و شما فكر ميكنيم، زد، بگوئيم آقا اين ضد ولايت فقيه است در تشخيصها خيلي بايد مراقبت كنيد. من تأكيدم به شما جوانان عزيز، فرزندان عزيز خود من، جوانان پرشور اين كشور در سرتاسر ميهن عزيز، همين است. انگيزه‌ها با شدت، با قوّت، با ايمان كامل، با اميد كامل به آينده حفظ بشود؛ اما در تشخيصها و در مصداقهاي مختلف دقت بشود. بي‌دقتي در مصداقها، گاهي اوقات ضررها و لطمات بزرگي خواهد زد.»( بيانات در ديدار جمع كثيري از بسيجيان كشور، ۱۳۸۸/۰۹/۰۴ ،پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري ) همچنين رهبر فرزانه انقلاب در جايي ديگر ضمن تأکيد نظام اسلامي بر اهميت نقد و انتقاد در تبيين ضد ولايت فقيه مي فرمايد : « يك نكته‏ي ديگري كه در دنباله‏ي آن مطالبه‏ي دانشجوئي عرض ميكنم، اين است كه مطالبه كردن با دشمني كردن فرق دارد. اينكه ما گفتيم گاهي اوقات معارضه‏ي با مسئولان كشور نشود - كه الان هم همين را تأكيد ميكنيم؛ معارضه نبايد بشود - اين به معناي انتقاد نكردن نيست؛ به معناي مطالبه نكردن نيست؛ در باره رهبري هم همينجور است. اين برادر عزيزمان ميگويد «ضد ولايت فقيه» را معرفي كنيد. خوب، «ضد» معلوم است معنايش چيست؛ ضديت، يعني پنجه در افكندن، دشمني كردن؛ نه معتقد نبودن. اگر بنده به شما معتقد نباشم، ضد شما نيستم؛ ممكن است كسي معتقد به كسي نيست. البته اين ضد ولايت فقيه كه در كلمات هست، آيه‏ي مُنزل از آسمان نيست كه بگوئيم بايد حدود اين كلمه را درست معين كرد؛ به هر حال يك عرفي است. اعتراض به سياستهاي اصل 44، ضديت با ولايت فقيه نيست؛ اعتراض به نظرات خاص رهبري، ضديت با رهبري نيست. دشمني، نبايد كرد. دو نفر طلبه كنار همديگر مي‏نشينند؛ خيلي هم با هم رفيقند، خيلي هم با هم باصفايند، همدرس هستند، مباحثه ميكنند، حرف همديگر را رد ميكنند؛ اين حرف او را رد ميكند، آن حرف اين را رد ميكند. ردكردن حرف، به معناي مخالفت كردن، به معناي ضديت كردن نيست؛ اين مفاهيم را بايد از هم جدا كرد. » (بيانات رهبر معظم انقلاب اسلامي در ديدار دانشجويان نخبه، برتران كنكور و فعالان تشكلهاي سياسي فرهنگي دانشگاهها‏ ، 17/7/1386 )
بنا بر اين نوع انتقاد و مطالبه كردن، در تحقق ضديت و دشمني، بسيار موثر است. اگر در اعلام نظرات انتقاد از روش هاي منطقي و آرام و با رعايت سلسله مراتب مسوولان نظام و بدون تحريك افكار عمومي يا نخبگان استفاده شود و در بيان ديدگاه ها از استدلالات كارشناسي بهره جويي شود و متناسب با حساسيت موضوع، از راههاي مختلف رساندن پيام مانند نامه خصوصي و يا حضوري و يا در جلسات ذيربط و غيره استفاده شود ، در اين صورت مرزهاي بين خصومت و انتقاد آشكار مي شود. استفاده از راههاي نامناسب، در كم شدن فاصله ميان انتقاد و خصومت، موثر است. (بازخواني نظرات رهبري ، ناصر ايماني ، ۲۵ مهر ۱۳۸۶ ، سايت الف )
(لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 50/100120448)