بررسی شایعه موافقت آیت الله بروجردی با جدایی دین از سیاست

آيا اين حرف صحت دارد كه آيت الله بروجردي موافق جدايي دين از سياست بود؟

يكم-علما و دخالت در سياست يكم. مسئلة پيوند دين و سياست، از موضوعات اساسي دين مبين اسلام و مورد اتفاق علما و بزرگان ديني است که هم در انديشه و هم در عمل بر آن تأکيد داشته‏اند . البته در بررسي ميزان فعاليت‏هاي سياسي علما، بايد به اين مهم توجه داشت که اين موضوع، با عوامل مختلفي نظيرتوانايي‏هاي اشخاص، شرايط محيطي و ميزان احساس نياز و ...در ارتباط است . از اين رو در بررسي و ارزيابي ميزان عملكرد بزرگان دين همواره مي بايست به اين عوامل توجه دقيق نمود.
دوم - فعاليت هاي سياسي آيت الله بروجردي در مورد آيت‏الله بروجردى(ره) و نحوه عملكرد ايشان پيرامون مسائل سياسي جامعه خويش گفتنى است كه يكى از مهمترين مؤلّفه‏هايى كه در تصميم‏گيرى يك مرجع مذهبى براى برخورد با مفاسد و مظالم دستگاه حكومتى بسيار مؤثر است، مناسب بودن شرايط محيطى و اوضاع اجتماعى و فرهنگى جامعه است. شواهد و قرائنى بسيار زيادى حاكى از آن است كه دخالت گسترده و سرنوشت ساز در سياست نظير اقدام حضرت امام (ره) در مقابل رژيم پهلوي ، در زمان ايشان براى برپايى قيام همه جانبه عليه رژيم وجود نداشت. به علاوه انحرافات رژيم در آن زمان به اندازه زمان قيام امام(ره) نبود و هر چه زمان مى‏گذشت، انحرافات شاه نيز بيش‏تر مى‏شد. به همين جهت مى‏بينيم امام(ره) تا سال 1342 رسما و به صورت علنى در مقابل رژيم شاه، قيام نكردند و بيشتر با نصيحت اصلاح شاه نوشتند و وقتى كه انحرافات و استبداد شاه، فزونى گرفت، مبارزه جدى را در پيش گرفتند. البته مطلب ياد شده به اين معنا نيست كه آيت‏الله بروجردى هيچ اقدامى عليه رژيم انجام ندادند؛ بلكه بر عكس يكى از عوامل تعيين كننده پيروزى انقلاب اسلامى به رهبرى امام خمينى را فراهم آوردند و آن تثبيت و گسترش نقش محورى، مرجعيت در جامعه اسلامى بود. علاوه بر اين آيت‏الله بروجردى در واقعه مشروطه از نزديكان مرحوم آيت‏الله خراسانى بود و به خوبى مى‏دانست كه پس از رخنه ايادى بيگانه در امر مشروطيت و شهادت شيخ فضل الله نورى، مرحوم آخوند چگونه از اقدامات خود پشيمان شده و از دخالت در امور سياسى هراس داشت. آيت‏الله بروجردى(ره) در اين باره مى‏فرمايد: «از آن موقع كه ديدم مرحوم استاد آخوند و مرحوم نائينى كه آن هم زحمت در تأسيس و تداوم كار مشروطه محتمل شده بودند... حالت وسوسه‏اى براى من پيدا شده است كه تاريك واقعه سياسى پيش مى‏آيد، از اقدام فورى حتى الامكان پرهيز مى‏كنم. مبادا كارى به زيان مسلمين انجام گيرد. خيلى‏ها به اين وسوسه و اضطراب من در امر سياست ايراد مى‏گيرند؛ ولى من هم نمى‏توانم جز اين رفتارى داشته باشم». با وجود عوامل ياد شده، آيت‏الله بروجردى هرگاه احساس مى‏كرد خطر جدّى، اسلام و مسلمين را تهديد مى‏كند، موضعى تند مى‏گرفت و اقدامات لازم را انجام مى‏داد كه در ذيل به بعضى از آنها اشاره مى‏شود: 1. هرگاه به ايشان خبر مى‏رسيد كه رژيم شاه در صدد است با تحريك بيگانگان، به اقداماتى مخالف مصالح اسلام و مسلمانان است بزند، چند بار هشدار مى‏داد؛ مبنى بر اين كه اگر كارهاى پشت پرده عملى شود، من از كشور خارج خواهم شد. رژيم شاه نيز از بيم عكس العمل مردم، دست نگاه مى‏داشت تا پس از رحلت آن مرحوم نيات شوم خود را عملى سازد. باز اين رو بعد از رحلت ايشان در سال 1340 ش، رژيم در سال 1341 در لايحه انجمن‏هاى ايالتى و ولايتى، قيد قسم به قرآن و شرط اسلام و ذكوريت را برداشت و... 2. اقدامات فرهنگى ايشان در جهت مبارزه با مفاسد رژيم شاه عبارت بود از: الف) الزامى كردن درس تعليمات دينى در برنامه‏هاى درسى دانش‏آموزان؛ ب) مبارزه با مظاهر آتش‏پرستى؛ ج) مباره عليه بهايى‏ها؛ د) تأسيس مدارس دينى و احداث مساجد و... 3. ايشان در مقابل وضعيت فرهنگى و اجتماعى مسلمانان جهان نيز بسيار حسّاس بود و اقدامات اساسى انجام دادند؛ مانند: الف) تلاش و كوشش رسمى براى وحدت مسلمانان با تأسيس و توسعه دار التقريب مصر؛ ب) پس از تشكيل دولت اسرائيل در دى ماه 1326 ه.ش و آغاز نخستين جنگ اعراب و اسرائيل، طى تلگرافى (به زبان عربى) ضمن محكوم كردن اقدامات صهيونيست‏ها، براى پيروزى اعراب مسلمان در جنگ، دعا نمودند. ج) تأسيس مسجد هامبورگ در آلمان و... نتيجه آنكه آيت الله بروجردي هم معتقد به پيوستگي دين و سياست بودند و هم اينكه تا آنجا كه توان داشتند و شرايط را مساعد مي ديدند به اين اصل مهم اسلامي عمل نمودند. براى اطلاع بيشتر ر.ك: 1. على دوانى، نهضت روحانيون ايران، ص 25، و 562 2. حجة‏الاسلام فلسفى، خاطرات و مبارزات، ص 180 3. جمعى از پژوهشگران، گلشن ابرار، ج 2، ص 78. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 3/100116957)