الزامات فقه سياسي

الزامات نظري و عملي فقه سياسي در دوران معاصر کدامند؟

با سلام به شما دانشجوي گرامي از اين‌که اين مرکز را براي بيان نظرات خود انتخاب نموده‌ايد قدردانيم.
در بررسي مسئله مدنظر شما مي‌توان به موارد زير اشاره داشت؛
1. تعريف فقه سياسي: فقه سياسي به مفهوم بررسي احكام سياسي و روابط جامعه در ابعاد داخلي و خارجي، با توجه به مباني ديني است. براين اساس فقه سياسي يکي از بخش‌هاي مهم در فقه اسلامي است که به وسيله پيامبر و امامان معصوم (ع) وشاگردان آن‌ها پايه‌گذاري شده و در همه زمينه ها و نيازهاي بشر اعم از مسايل فردي اجتماعي سياسي و غيره بحث كرده و پاسخ گو بوده است. اين مفهوم همان اصل اساسي؛ سياست ما عين ديانت ماست. به طور کلي فقه سياسي اسلام؛ مجموعه قواعد و اصول فقهي و حقوقي است كه عهده دار تنظيم روابط حکومت و مردم (روابط داخلي) و حکومت با ملل ديگر عالم (روابط خارجي) بر اساس مباني دين اسلام است.
2. پيشينه فقه‌سياسي: فقه سياسي نيز مانند فقه ساير ابواب فقهي در طول تاريخ اسلام رشد و تکوين داشته است. حكومت پيامبر در مدينه، اولين نمود اجراي فقه سياسي در يک جامعه اسلامي است. تعيين حكام، فرستادن سفرا و... اين در حقيقت نخستين مرحله از تاريخ فقه سياسي است. بعد از درگذشت پيامبر(ص) مسلمين ضمن رو در رو شدن با مسائل جديد، اجتهاد در قرآن و سنت را آغاز و بر اين اساس فقه سياسي اسلام تكامل بيشتري پيدا مي‌كند. اغلب كتاب هايي كه در آن مباحث فقه سياسي مطرح مي شده است تحت عنوان احكام سلطانيه، يا قواعد خراجيه (قوانين مالياتي)، مطرح مي شد. در فقه سياسي منابعي مانند 1. قرآن 2. سنت 3. اجماع 4. عقل به عنوان ادله كشف قواعد حقوقي و وحي به عنوان منبع اصلي تأسيس و مشروعيت اين قواعد شناخته مي شود. فقه سياسي در حقيقت به عنوان يكي از ابواب و مباحث كلي فقه نشان مي‌دهد كه دين به هيچ وجه از سياست جدا نيست و مباحث آن در فقه سياسي از قديم الايام با فراز و فرودهاي جريان داشته است.
اما مهمترين کتاب در زمينه فقه‌سياسي که به صورت مستقل به موضوع فقه‌سياسي پرداخته است، رساله مرحوم ميرزايي نائيني نظريه پرداز بزرگ در حوزه سياست اسلامي و فقه سياسي بود. رساله ايشان با نام تنبيه الامه و تنزيه المله شامل ديدگاه هاي موجود در حوزه حكومت‌داري و مسائل فقه سياسي به صورت گسترده بود. وظايف حاكم، تفكيك قواي حكومت. وظايف قواي حاكم، چه نظام سياسي مطلوب و مشروع است و اصول سياسي حاكم مبتني بر چه مباني و چگونه باشد ... را مطرح نمود.
طرح مباحث فقه سياسي پس از اين به صورت گسترده ميان عالمان ديني مطرح شد، که برآيند آن‌را به صورت علمي و عملي در نهضت امام خميني(ره) مي‌بينيم. كه هم در عرصه نظريه پردازي و هم تشكيل حكومت به مراحل رشد و شكوفايي خود رسيد.
3. احکام فقه‌سياسي: چند نمونه از احکام مطرح در فقه سياسي که مبناي عمل در مسائل داخلي و خارجي است مطرح مي‌شود تا موضوع فقه‌سياسي به صورت مشخص‌تري تصوير شود. 1. حكم كلي مبني بر اينكه همكاري با حاكم ظالم و جور ممنوع است. 2. تحريم سياسي دولت هاي نامشروع. 3. در صورت مجبور شدن به همكاري از هر نوع عمل خلاف و شركت در اعمال ظالمانه حاكم جور بايد دوري گزيند و به جبران خطاي خود (حضور در حكومت جور) به خدمت خلق بپردازد. 4. نفي سلطه کفار بر امور مسلمين. و 5. ...
براي مطالعه بهتر در اين خصوص مي‌توانيد به مجلدات ده گانه فقه سياسي، تأليف آيت‌الله عباسعلي عميد زنجاني، مراجعه نماييد.
4. جمع‌بندي: در يک ارزيابي کلي در مورد الزامات فقه سياسي در دوران معاصر مي‌توان گفت؛ همان‌گونه که در ابتداي اين مطالب نيز مورد اشاره قرار گرفت، فقه سياسي يکي از ابواب فقه اسلامي است و به تبع الزاماتي که براي عمل در کليت فقه مدنظر است در فقه سياسي نيز مورد توجه است، يعني همان‌گونه که يک فرد متشرع به احکام اسلامي به فقه اسلامي به عنوان روش زندگي ديني بايد مقيد باشد، به احکام و قواعد فقه سياسي نيز بايستي مقيد باشد. تنها تفاوت اين دو در نوع مکلفين است. خطاب تکاليف در بسياري از موضوعات عمومي فقه، افراد هستند در حالي که بسياري از تکاليف فقه سياسي بر عهده جامعه و نهادهاي حکومتي هستند. اگر چه احکام فردي نيز در اين حوزه فقه وجود داشته و مورد عمل است. فقه سياسي در دوران معاصر همان‌گونه که در روند تاريخي اين موضوع نيز مورد اشاره قرار گرفت، ما در دوران معاصر شاهد رشد و تکوين هرچه بيشتر موضوعات فقه سياسي در عرصه نظر و عمل هستيم، به تبع الزامات امروزين فقه سياسي نيز گسترده‌تر از الزامات گذشته است. البته اين گستردگي به معني گستردگي موضوعات و مسائل جديد در اين حوزه فکري و علمي است. امروزه ما به برکت مجاهدت مردم و عالمان جهان تشيع، در طول تاريخ اسلام، شاهد استقرار نظامي بر مباني انديشه شيعه هستيم از اين رو لازم است التزام ما به مباني علمي و عملي فقه سياسي بيشتر از گذشتگان باشد تا از اين نعمت موجود شکرگذار باشيم.
در يک نگاه کلي مي‌توان گفت، الزمات نظري و عملي فقه سياسي در دوران معاصر عبارت است از سعي در ايجاد زمينه‌هاي مناسب اجراي هرچه مناسب‌تر احکام و قواعد فقه سياسي.
5. نکته انتهايي که به نظر مي‌آيد در اين خصوص ياري‌گر مناسبي براي شما باشد، ذکر شماري از مهمترين منابع در زمينه فقه سياسي است. اين منابع عبارتند از؛
1. نظريه سياسي اسلام، نوشته آيت‌الله مصباح يزدي؛
2. فقه سياسي، نوشته آيت‌الله عباسعلي عميد زنجاني؛
3. مباني انديشه سياسي اسلام، نوشته آيت‌الله عباسعلي عميد زنجاني؛
4. فقه سياسي اسلام، نوشته ابوالفضل شکوري؛
اميد است مطالب مطرح شده پاسخ‌گوي دغدغه ذهني شما بوده باشد. (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 7/100115289)