ولايت فقيه و اجتهاد-تفاوت ولي فقيه با مجتهد

تفاوت يا تفاوتهاي ولايت فقيه با مجتهد در چيست؟

ولايت فقيه به عنوان «منصب» رهبري و اداره جامعه اسلامي در عصر غيبت ، و مجتهد بودن يکي از «شرايط » تصدي آن مي باشد . توضيح آنکه ؛
ولايت فقيه منصبي است كه بر اساس ادله عقلي و نقلي متعدد و معتبر در عصر غيبت معصومين (ع) براي مجتهدان جامع الشرائط قرار داده شده است و بر اساس آن فقيه و مجتهد جامع الشرائط وظيفه اداره حكومت اسلامي را بر عهده دارد. به عنوان نمونه امام صادق(ع) در مقبوله عمربن حنظله مي فرمايد: «... ينظران من كان منكم ممن قد روي حديثنا و نظر في حلالنا و حرامنا و عرف احكامنا فليرضوا به حكما فاني قد جعلته عليكم حاكما فاذا حكم بحكمنا فلم يقبل منه فانما استخف بحكم الله و علينا ردّ و الراد علينا الراد علي الله وهو علي حدّ الشرك بالله ؛ مردم بايد دقت كنند و از بين فقهايي كه راوي حديث ما هستند و در احكام حلال وحرام ما صاحب نظرند وبا احكام اهل بيت(ع) آشنايي دارند، فقيهي را انتخاب كنند و او را در ميان خود حاكم قرار دهند كه من او را بر شما حاكم قرار دادم پس هرگاه حكمي كرد و از او قبول نكردند، حكم ما را سبك شمرده‏اند و ما را رد كرده‏اند، و آن كس كه ما را رد كند خدا را رد كرده است و رد كردن خدادر حد شرك به خدا است» (وسائل الشيعه، ج 18، باب 11، ص 98، ح 1 - اصول كافي، ج 1، ص 67) مقصود از شخص آگاه به حلال و حرام، همان فقيه جامع الشرايط است که به هنگام دسترسي نداشتن به معصوم (ع)، عهده دار رهبري و زعامت جامعه اسلامي مي باشد .
با بررسي روايات و دلايل متعدد ولايت فقيه عمده‏ترين شرايط ولايت فقيه عبارت است از:
1. فقاهت يا اجتهاد ؛ يعني، از نظر علمي در حدي باشد كه در تمام مسائل بتواند احكام الهي را با مراجعه به ادله تفصيلي (كتاب، سنت، عقل و اجماع) كشف و استنباط كند.
2 . عدالت و تقوا؛
3. قدرت مديريت، تدبير، شجاعت و توان اداره كلان جامعه؛
با توجه به شرايط فوق، اجتهاد، شرط لازم رهبري و ولايت فقيه است . و مجتهدي که از شرايط فوق برخوردار باشد ، مشمول ادله ولايت فقيه مي باشد . بر اين اساس تفاوت اصلي ميان ولايت فقيه با مجتهد ، در حقيقت تفاوت يک منصب با شرايط تصدي آن است .
براى آگاهى بيشتر ر.ك: الف. آيت الله جوادى آملى، ولايت‏فقيه ولايت، فقاهت و عدالت، ص 47؛ ب. قاضى‏زاده، كاظم، انديشه‏هاى فقهى سياسى امام خمينى. ج . دين ودولت در انديشه اسلامي ، محمد سروش ، قم : بوستان کتاب . (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 1/100112800)