اسلام و حكومت-تشكيل حكومت-تشكيل حكومت اسلامي-حكومت امامان(ع)-حكومت در اسلام-شيوه حكومتي

امامان(ع) از نظر سياسي چطور حكومت مي كردند؟ روش هاي امامان(ع) براي رسيدن به حكومت چگونه بود؟

بررسي مشي سياسي و سيره حکومتي امامان (ع) ، موضوعي مهم و در عين حال کلي و داراي ابعاد مختلفي نظير شرايط محيطي و امکان برقراري حکومت ، ساختار حکومتي ، روش تمرکز غير متمرکز، کارکردهاي قضايي و حقوقي ، اقتصادي ، فرهنگي ، سياست داخلي و خارجي، نقش مردم در امور حكومتي، و ...است . از اين رو ابتدا به صورت مختصر برخي مطالب ارائه شده و سپس برخي منابع مفيد و قابل دسترسي در اينترنت معرفي مي شود :
شيعه با استناد به آيات متعدد قرآن نظير آيات: «إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا»، (مائده (5)، آيه 55) ؛ «النَّبِيُّ أَوْلي‏ بِالْمُؤْمِنِينَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» (احزاب(33)، آيه 6) و «أَطِيعُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ»، (نساء (4)، آيه 59). و دلايل قطعي عقيده داردمنشأ و سرچشمه ولايت، خداوند است، او پيامبر(صلي‏الله‏عليه‏وآله) و ائمه معصومين را به اين مقام منصوب كرده است. حضرت علي(عليه‏السلام) نيز از سوي پيامبر اكرم(صلي‏الله‏عليه‏وآله) و خداوند متعال براساس آيه مباركه «يا اَيُّهَا الرَّسوُلُ بَلِّغ مَا اُنزِلَ اِلَيكَ مِنْ رَبِّك وَ اِن لَّمْ تَفْعَل فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ»؛ (مائده (5)، آيه 67.)، در روز عيد غدير به مقام‏امامت و ولايت جامعه منصوب گرديد. در احاديث زيادي وارد شده است كه پيامبر اكرم(صلي‏الله‏عليه‏وآله) امامان بعد از خود را يكي بعد از ديگري مشخص نموده و علاوه بر آن، هر امامي نيز از امامت امام بعد از خود خبر داده است.
از سوي ديگر ائمه عليهم السلام در دو حال اختيار و اضطرار قرار داشته‏اند، برخي مبسوط اليد و برخي غير مبسوط اليد بوده‏اند . و عدم تاسيس حکومت از سوي برخي از ائمه عليهم السلام به جهت وجود مانع بوده است؛ يعني يا مردم عصر آنها آمادگي چنين حکومتي را نداشته‏اند، چنان که اين امر منجر به خانه نشين کردن حضرت علي عليه السلام تا 25 سال گرديد و يا اين که موانع موجود ديگر، اجازه تشکيل حکومت‏به آنها را نمي‏داده است . نگاهي اجمالي به زندگي ائمه عليهم السلام و سيره و سنت آنها، هر حقيقت‏جويي را به اين واقعيت رهنمون مي‏سازد .نکته ديگر اينکه هر چند برخي از ائمه عليهم السلام در ظاهر به سبب عدم وجود شرايط لازم براي تشکيل حکومت‏به اين امر اقدام نکردند، اما اين گونه هم نبود که اعمال ولايت نسبت‏به امور مسلمين نداشتند، چرا که در همان حال اضطرار و مبسوط اليد نبودن نسبت‏به تشکيل حکومت، افرادي را به عنوان نمايندگان خويش براي رتق و فتق امور مسلمين گماشته و از اين طريق ولايت‏خود را اعمال مي‏کردند و در مقابل حکومتهاي جور ساکت نمي‏نشستند . و اين در واقع نوعي از حکومت‏داري آنها بوده است .
سيره ائمه معصومين(ع) در زمينه حاكميت سياسي
امامان معصوم(ع) در طول بيش‏تر از دو قرن حضور درميان مردم، هر يك به گونه‏اي با امر حكومت و حاكمان در ارتباط بوده‏اند. گاهي هم چون حضرت علي و امام حسن(ع) برهه‏اي از عمرخويش را در متن حكومت سپري كرده‏اند و حاكميت جامعه اسلامي را برعهده داشتند و گاهي نيز هم چون امام حسين(ع) قيامي نظامي را بر ضد حكومت زمان خويش رهبري كرده‏اند. در زمان‏هاي ديگر نيز، هر چند هيچ اقدام تند و شديدي در برابر حكومت‏ها از آنان مشاهده نمي‏كنيم، اما تاريخ گواهي مي‏دهد كه حكومت‏ها همواره در معرض انتقاد امامان معصوم(ع) قرار داشته‏اند و همواره از سوي آنان احساس خطر مي‏كرده‏اند، به گونه‏اي كه يا آنان را به زندان مي‏انداخته‏اند و يا تحت نظر قرار مي‏داده‏اند. بررسي سيره امامان معصوم درباره حكومت، از لحاظ تاريخي، به دو بخش مهم تقسيم مي‏شود: يك دوره حدوداً پنج ساله كه حكومت در اختيار آنان بود و يك دوره بسيار طولاني كه آنان به عنوان افراد ممتاز، در اجتماع زندگي مي‏كردند و از جهات مختلفي كه به گونه‏اي به امر حكومت جامعه بازگشت دارد مانند امور مالي، اجتماعي و نظامي و... با آن در ارتباط بودند. در اين باره، مخالفت و مبارزه يا همكاري با حكومت‏هاي معاصر با ائمه وارتباط و موضع‏گيري آنان را در برابر مبارزان و همكاري كنندگان با حكومت، نيازمند تحليل مي باشد.
معرفي منابع :
1 . حاکميت سياسي معصومان (ع) ، محمد علي رستميان ، دبير خانه مجلس خبرگان رهبري ، سايت خبرگان ، ر.ک : http://www.majlesekhobregan.ir/fa/index.htm
2 . حكومت و سياست درسيره معصومان (ع) ،شبکه اينترنتي بلاغ http://www.balagh.net/persian/pro_ahl/05/index.htm
3 . کتاب سيره سياسي معصومان در عصر حاکميت ، محمد ملک زاده ، کانون انديشه جوان . اين کتاب درصدد بيان سبك و الگو از عملكرد معصومان(ع) در زمينه مسائل مربوط به سياست و حكومت است و كوشش مي كند اصول حاكم بر اين عملكرد را در نظام سياسي ديني و مواجهه آن با موضوع هاي گوناگون درون حكومتي ارائه دهد. كوشش مؤلف در اين كتاب نخست تحليل عملكرد و رفتارشناسي حاكمان معصوم در عرصه سياست و حكومت است. محور ديگر اين كتاب بر شناخت روش و سيره سياسي ائمه معصومين تاكيد دارد. كتاب «سيره سياسي معصومان در عصر حاكميت» در چهار فصل تنظيم شده است: 1- كليات، 2- رفتار سياسي معصوم در ارتباط با مردم، 3- رفتار سياسي حاكمان معصوم در ارتباط با كارگزاران حكومت، 4- موضع گيري حاكمان معصوم در برابر گروه هاي مخالف نظام .
4 . کتاب سيري در سيره نبوي ، خلاصه آثار شهيد مطهري، دفتر دوم ، مرکز تحقيقات دانشگاه امام صادق(ع) .
5 . :تقابل مشي ائمه با سكولاريزم ، محمد حسن قدردان قراملكي ، فصلنامه معرفت شماره 29
6 . اهتمام به آراي عمومي و ديد مردم در نگاه علي(ع)، محمدجواد ارسطا ، فصلنامه حكومت اسلامي شماره 17
7 . آزادي سياسي ، مهدي منتظر قائم، حكومت اسلامي شماره 3 .
8 . مديريت از منظر کتاب و سنت، سيد صمصام الدين قوامي ،کتابخانه الکترونيک سايت خبرگان (WWW.KHOBREGAN.IR) .
9 . سايرمنابع :
حيات فكري و سياسي امامان شيعه، نوشته‏ي رسول جعفريان، از انتشارات انصاريان، قم. امامان شيعه و جنبشهاي مكتبي، محمدتقي مدرسي، ترجمه حميدرضا آژير سيره‏ي معصومان، سيد محسن امين، ترجمه علي حجتي كرماني. سيره‏ي پيشوايان، مهدي پيشوائي زندگي دوازده امام، هاشم معروف حسيني، ترجمه محمد رخشنده. منتهي الآمال، شيخ عباس قميچاپ هجرت. جلاء العيون، علامه مجلسي. ناسخ التواريخ. خاندان وحي سيد علي اكبر قرشي ترجمه ارشاد شيخ مفيد فروغ ولايت جعفر سبحاني چشمه در بستر آقايي جاذبه و دافعه علي(ع) شهيد مطهري نقش ائمه در احياي دين علامه سيد مرتضي عسگري امام در عينيت جامعه محمد رضا حكيمي فاطمه زهرا احمد رحماني امام باقر(ع) جلوه امامت احمد ترابي فاطمه، فاطمه است شريعتي نقش سياسي تاريخي فدك شهيد محمد باقر صدر فاطمة الزهراء علامه اميني كشتي پهلو گرفته شجاعي فاطمه دختر محمد(ص) شهيدي سيري در سيره ائمه اطهار(ع) مرتضي مطهري امام باقر(ع) جلوه امامت احمد ترابي سيره نبوي مرتضي مطهري سيرة‏المصطفي هاشم معروف الحسني الصحيح من السيره سيد جعفر مرتضي عاملي فاطمه زهرا شادماني دل پيامبر احمد رحماني همداني، ترجمه: دكتر افتخارزاده اميرالمؤمنين علي بن ابيطالب احمد رحماني، ترجمه: حسين استاد ولي رنج‏هاي زهرا علامه جعفر مرتضي عاملي، ترجمه: محمد سپهري پرسش‏ها و پاسخ‏هاي مذهبي، آيت اللّه‏ مكارم زندگاني تحليلي پيشوايان اسدالله مشيري تاريخ سياسي اسلام رسول جعفريان شيعه پاسخ مي‏دهد سيد رضا حسيني نسب خاطرات مدرسه سيد محمد جواد مهري راه ما، راه و روش پيامبر ما علامه اميني مذهب و رهبر ما (ترجمه المراجعات) امام شرف الدين امام‏شناسي علامه طهراني (نقش ائمه اطهار(ع ) در هدايت جامعه ) انقلاب تكاملي اسلام جلال الدين فارسي امام سجاد(ع) جمال نيايشگران احمد ترابي (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 1/100102382)