مجلس مؤسسان

مجلس مؤسسان چه چيزهايي داشت كه با آن علما مخالفت كردند؟

مجلس مؤسسان:
در اصطلاح سياسي مجلس مؤسسان (constituent assembly) به مجمعي از نمايندگان ملت گفته مي شود که با انتخابات عمومي تشکيل و مأمور تهيه قانون اساسي و يا تغيير بعضي از اصول آن مي شود.
تاريخچه مجلس مؤسسان در ايران:
نخستين مجلس مؤسسان در ايران در سال 1304 ه.ش جهت تغيير اصول 36 و 37 و 38 متمم قانون اساسي وقت تشکيل شد. اين اصول که در ارتباط با سلطنت قاجاريه بود و سلطنت را الي الابد، در آن خاندان قرار مي داد، توسط مجلس مذکور عوض شد و سلطنت را در خاندان رضاخان موروثي گرداند (ر.ک: حقوق اساسي و نهادهاي سياسي جمهوري اسلامي ايران، دکتر سيد جلال الدين مدني، تهران، نشر همراه، 1370، ص 36).
عامل اصلي شکل گيري اين مجلس مؤسسان در واقع حزب تجدد بود که در انتخابات مجلس پنجم به کمک نظاميان و رضاخان اکثريت مجلس را به دست آورده بود (ر.ک: انقلاب اسلامي و چگونگي رخداد آن، جمعي از مؤلفان، نشر معارف قم، 1380، ص 53).
دومين مجلس مؤسسان در سال 1318 ه.ش براي هموار شدن موضوع ازدواج وليعهد وقت (محمد رضا پهلوي) با فوزيه خواهر ملک فاروق پادشاه مصر و تابعيت غير ايراني وليعهد آينده، بود که براساس آن مجلس مؤسسان تصويب کرد پادشاه مي تواند تابعيت ايراني الاصل بودن به اتباع بيگانه اعطاء کند و لذا به سادگي هر بيگانه اي مي توانست به فرمان شاه ايراني الاصل تلقي شود.
مجلس مؤسسان بعدي در سال 1328 ه.ش براي تغيير اصولي از قانون اساسي در جهت تقويت سلطنت و تضعيف حقوق ملت، مطرح گرديد و توانست علاوه بر اين هدف، يک اصل در خصوص نحوه تجديد نظر در قانون اساسي به آن ملحق نمايد. به علاوه مقرر گرديد که چندين اصل از قانون اساسي (اصول 4 و 5 و 6 و 7 و 8 و 49 متمم) به وسيله مجلس واحد مرکب از مجلس سنا و شورا مورد تجديد نظر قرار گيرد که در 1336 با چند سال تأخير انجام گرفت.
آخرين مجلس مؤسسان در ارتباط با اصلاح قانون اساسي رژيم سلطنت در شهريور 1346 مقارن جشن هاي تاج گذاري معروف، تشکيل گرديد وليعهد هنوز به سن قانوني سلطنت نرسيده بود و شاه از آن بيم داشت که بين مرگ او و سلطنت وليعهد فاصله اي بيافتد و به فکر افتاده بود که با نيابت سلطنت مادر وليعهد، اين فاصله را پر نمايد و هم وي صاحب عنواني در قانون اساسي باشد و به هنگام تاج گذاري شاه او هم تاجي بر سر گذارد از اين جهت باز هم به سراغ تشکيل مجلس مؤسسان افتادند و اصول 38 و 41 و 42 متمم قانون اساسي را تغيير دادند و مادر وليعهد عنوان نايب السلطنه را پيدا کرد (حقوق اساسي و نهادهاي سياسي جمهوري اسلامي ايران، همان، ص 37).
بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران جهت تدوين قانون اساسي جمهوري اسلامي از اصطلاح «مجلس خبرگان قانون اساسي» به جاي مجلس مؤسسان استفاده شد و اعضاي اين مجلس که متخصص و کارشناس در مسائل اسلامي يا حقوقي بودند.
در تاريخ 12 مرداد 1358 توسط انتخابات عمومي برگزيده شدند و در سال 1368 نيز براي تجديد نظر در برخي از اصول قانون اساسي جهت برطرف نمودن پاره اي از نواقص و مشکلاتي که در برخي اصول وجود داشت و در طي سال هاي پس از انقلاب تجربه شده بود با دستور حضرت امام مسأله بازنگري مطرح و اعضاي مجلس بازنگري در قانون اساسي توسط رأي مستقيم مردم برگزيده شدند (مقايسه مسأله بازنگري در دو قانون اساسي مشروطيت و جمهوري اسلامي ايران، محسن خليلي، فصلنامه متين، ش 5). (لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبري، كد: 42/100100980)