گفتاری از دكتر مهدی صادقی، استاد اقتصاد دانشگاه امام صادق (ع)/ اتكاء به نفت، یعنی به پیشواز مشكل رفتن

1823036711214611710314416550451686256247.jpgبرای تبیین ریشه‌های علمی اقتصاد مقاومتی می‌توانیم ابتدا موضوع مقاومت را بررسی كنیم.در بحثی كه درباره‌ی شاخص رقابت‌پذیری جهانی در سال ۲۰۱۴ توسط مجمع جهانی اقتصاد منتشر شده، در بخشی از آن به موضوع تاب‌آوری (Resilience) پرداخته شده است.در آن بخش یك كشور مقاوم این‌گونه تعریف شده است:مقاومت برای یك كشور، ظرفیت پذیرش تغییر، تطبیق خود در برابر تغییر،انعطاف‌پذیری برابر تغییر و حفظ كاركردهای زیرسیستم‌های یك كشور در شرایط اختلال می‌باشد.ویژگی‌های یك كشور مقاوم در اقتصاد عبارتند از:

۱. جذب اختلال و بحران (مانند موج‌شكن در ساحل دریا): هر كشوری در همه‌ی زیر سیستم‌هایش باید طوری برنامه‌ریزی و مدیریت كند كه در صورت برخورد با مشكلات بتواند آن موج را در خود جذب كند تا آسیبی به كشور وارد نشود.

۲. دارا بودن سیستم پشتیبان: سیستم پشتیبان در فعالیت‌های رایانه‌ای شناخته شده است. این‌كه شما باید طوری برنامه‌ریزی كنید تا اگر یكی از كالاها و نهاده‌های حیاتی كشورتان با مشكل مواجه شد بتوانید از جای دیگر آن را تأمین كنید. راه تأمین می‌تواند داخلی یا خارجی باشد، مهم این است كه بتوانید آن نیاز را برطرف كنید.
متن كامل سیاست‌های كلی اقتصاد مقاومتی را از این‌جا بخوانید.
۳. توانایی تطبیق با بحران‌ها: هر سیستمی باید آن‌قدر انعطاف داشته باشد تا بتواند اگر با مشكل و اختلالی مواجه شد از بین نرود و بتواند خود را با آن هماهنگ كند. به این ترتیب می‌تواند اثرات سوء اختلال را به حداقل برساند.

۴. استفاده از بسیج حداكثری امكانات و نیروی انسانی: وقتی شما به نیروی عظیم مردمی متكی باشید، می‌توانید در مقاطع حساس از این نیروی عظیم برای حل مشكلات استفاده كنید و اگر نیاز به حضور مردمی داشتید از حضور آن‌ها می‌توانید بهره‌مند شوید.

۵. بازگرداندن شرایط عادی در زمان بحران: یكی دیگر از ویژگی‌های یك سیستم مقاوم این است كه بتواند در حداقل زمان، شرایط عادی را به سیستم بازگرداند؛ چراكه اگر شرایط غیر عادی بیش از حد ادامه داشته باشد، می‌تواند ضربات مهلكی به سیستم وارد كند.

درباره‌ی تحقق مؤلفه‌های فوق چند نكته قابل اشاره است:
۱. باید مزیت‌های نسبی كشور شناسایی شده و از آن مزیت‌ها در تولید داخل استفاده كنیم. مزیت نسبی بدین معنا است كه شما تمام ظرفیت‌های موجود خود را در عرصه‌های مختلف بشناسید. یعنی ببینید چه ظرفیت‌هایی از تولید دارید كه قدرت رقابت با خارج را دارد. از دو منظر به این موضوع نگاه می‌كنیم. یك آن‌جایی كه كالاهایی در كشور می‌توانسته تولید بشود كه این كالاها هم در كشور مورد مصرف قرار بگیرد و هم صادر بشود. آن‌جا به نظر من این شرایط، مزیت نسبی تولیدات ما را آشكار كرده است.

الان فعالیت‌های تولیدی بسیاری از كالاهای ایرانی مزیت‌دار در حال توسعه است. برای توسعه‌ی این فعالیت‌ها باید سیاست‌های اقتصادی مشخص و شفاف باشد. باید تولیدكنندگان را ترغیب و نا اطمینانی‌ها را برطرف نمود. مثلاً نااطمینانی مربوط به نرخ ارز؛ صادركننده باید بداند كه اگر همین الان كلنگ تولید را می‌زند، یك سال دیگر كه محصول مزیت‌دار می‌خواهد وارد بازار بشود، ارزی كه در آن زمان در دستور كار اقتصاد كشور است چگونه خواهد بود. این یعنی یك سیاست پایدار. یعنی ما اعلام سیاست بكنیم كه وضعیت نظام ارزی ما تا چهار سال دیگر چگونه خواهد بود. این مسأله به تولیدكننده نشانه‌ی درست می‌دهد. تولیدكننده نباید در حالت اضطراب قرار بگیرد و نداند كه ما سال آینده نسبت به ارز چه سیاستی را دنبال می‌كنیم. اگر ما به سمت تولید این نوع كالاها حركت كنیم، موجبات شكوفایی اقتصادی خود را فراهم كرده‌ایم. از طرف دیگر شاید بتوان درباره‌ی تأثیر واردات بر اقتصاد كشور این عدد را ذكر كرد كه به ازای هر یك میلیارد دلار وارداتی كه انجام می‌گیرد حدود ۱۰۰ هزار نفر در كشور بیكار می‌شوند. بنابراین در این موارد باید از محدودیت‌ها استقبال كرد و اجازه داد مزیت‌های تولیدی كشور آشكار شود.

منظر دوم ناظر به كالاهایی است كه ما باید راه ورود آن‌ها به كشور را باز كنیم. هیچ كس نمی‌تواند بگوید كه اقتصاد مقاومتی یعنی این‌كه ما همه‌ی كالاها و خدمات را خودمان تولید كنیم. ما در بخشی از كالاها و خدمات ممكن است مزیت نداشته باشیم؛ نه تنها ما، بلكه ممكن است بسیاری از كشورها در تولید آن كالاها مزیت نداشته باشند، ولی باید راه را برای تهیه‌ی آن كالاها از بازارهای بین‌المللی باز بكنیم.

۲. لازم است مراقبت‌هایی را در اقتصاد كشور ترتیب دهیم. از جمله‌ی این مراقبت‌ها مسأله‌ی بهره‌وری است. این‌كه اگر مشغول استفاده از یك سازه‌ی ساختمانی هستیم، توجه داشته باشیم كه آیا این سازه می‌تواند خروجی لازم را به ما بدهد؟ بخشی از این مراقبت‌ها مربوط به مدیریت سرمایه‌گذاری‌ها است. مدیریت این سرمایه‌گذاری‌ها مربوط به انسان‌ها است. پس انسان باید در تعامل با این حجم از سرمایه‌ها نسبت به استفاده از آن‌ها نگرانی‌های لازم را در وجود خودش ایجاد كند.

۳. در شرایط اقتصاد مقاومتی، مكانیسم اقتصادی نمی‌تواند اقتصاد مبتنی بر نفت باشد. این قدر متیقن است. ما باید خودمان را از اقتصاد مبتنی بر نفت رهایی ببخشیم. اگر قرار باشد ما نفت را بفروشیم و خودمان را با درآمد حاصل از آن اداره كنیم، این مسأله ما را در تنگناهای عدیده‌ای قرار می‌دهد. حتی خود بخش نفت را هم نمی‌توانیم اداره كنیم. اگر قرار باشد ما درآمدمان را از فروش نفت بدست بیاوریم و به بخش‌های دیگر بدهیم، خود این بخش معطل می‌ماند. امروز بخش نفت ما به گونه‌ای است كه باید مقدار قابل توجهی عایدی آن در خود این بخش سرمایه‌گذاری شود. سرمایه‌گذاری در ذخایر مشترك از جمله‌ی این موارد است. اقتصاد مقاومتی به ما توصیه می‌كند كه اقتصادمان را از یك شرایطی كه به سمت مشكلات برود، نجات بدهیم. متكی بودن بر فروش نفت یعنی به پیشواز مشكل رفتن.

البته در این‌جا منابع جایگزین متعددی مطرح می‌شود. استقرار یك نظام مالیاتی پایدار یكی از این روش‌ها است. جدا شدن از بخش نفت با نرخ مالیاتی ۷٪ از تولید ملی امكان‌پذیر نیست. نظام مالیاتی ما باید متحول شود تا ما بتوانیم از اقتصاد مبتنی بر نفت رهایی پیدا كنیم. بنابراین مكانیسم اقتصادی تغذیه‌ی مالی دولت از بخش نفت باید مورد تجدیدنظر جدی قرار بگیرد.

۴. آن‌چه كه در دنیا به عنوان كاركرد نظام اقتصادی مشاهده می‌كنیم نمی‌تواند جدای از كاركرد اقتصاد مقاومتی باشد. مثلاً اقتصاد ژاپن یا آلمان، نمی‌توانسته راهبرد اقتصاد مقاومتی را دنبال نكرده باشد. چون در این اقتصادها شرایط جنگی پدید آمده است. اقتصاد آلمان و اقتصاد ژاپن مسائل پس از جنگ را داشته‌اند. جنگ یعنی شرایطی كه در آن بحران و اختلال وجود دارد. چگونه یك اقتصاد مثل اقتصاد آلمان توانست آن اختلالات را جذب و هضم كند و خودش را با آن‌ها تطبیق بدهد. قوانین اقتصاد مقاومتی اگر در آلمان یا در ژاپن پیاده‌سازی نمی‌شد، هیچ‌وقت ما آلمان و ژاپن را با شرایط امروز مشاهده نمی‌كردیم. بنابراین این‌كه گفته می‌شود اقتصاد مقاومتی یك بحث استثنایی است، به نظر من به لحاظ علمی دارای خدشه است. ما اگر بخواهیم اقتصاد پایدار داشته باشیم، حتماً باید به ویژگی‌های اقتصاد مقاومتی توجه بكنیم و الگوها را مبتنی بر آن طراحی و اجرا كنیم. زیرا اختلال و بحران كوچك یا بزرگ، جزء لاینفك هر اقتصاد در دوره‌ای از دوره‌های اقتصادی است و مقابله با آن برای هر اقتصادی لازم است.

* استاد اقتصاد و عضو هیأت علمی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام
منبع:
http://farsi.khamenei.ir/others-note?id=25431
۱۳۹۲/۱۲/۰۷

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
5 + 3 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .