ژئوپليتيک تنگه هرمز و مزاياي امنيتي - اقتصادي آن براي ايران

«پاتريك كلاوسون» پژوهشگر مسائل خاورميانه در مؤسسه راستگراي خاور نزديك واشنگتن، طي نشست «گزينه‌هاي آمريكا در ايران» در كميته نيروهاي مسلح مجلس نمايندگان، درباره احتمال بستن تنگه هرمز ازسوي تهران گفته است: اگر تنگه هرمز بسته شود، اقتصاد جهاني سقوط خواهد كرد. وي با تأكيد بر اين نكته كه با توجه به عبور 40 درصد نفت مورد نياز جهان از اين شاهراه حياتي...

علي قاسمي[1]

چكيده

تنگه‌ها، گذرگاه‌هاي طبيعي هستند که دو بدنه آب را به يکديگر متصل مي‌کنند. با توجه به اهميت و نقش تنگه‌ها در مسائل ارتباطي، سياسي، نظامي و اقتصادي از ديرباز تاکنون، آن‌ها از موضوعات مورد مناقشه منطقه‌اي و جهاني بوده‌اند؛ براي مثال برخي از تنگه‌هاي راهبردي مانند تنگه «بسفر» و «داردانل» طبق قراردادهاي چندجانبه اداره و نظارت مي‌شود. اهميت و تأثير برخي تنگه‌ها در امنيت منطقه‌اي و جهاني موجب شد تا در کنوانسيون 1958م براي آن‌ها نظام حقوقي در نظر گرفته شود. تنگه هرمز با تردد ساليانه 20هزار فروند شناور، يکي از مهم‌ترين تنگه‌هاي بين‌المللي محسوب مي‌شود که در رديف حياتي‌ترين تنگه‌هاي عبور و مرور جهان است؛ زيرا خليج‌‌فارس درياي نيمه‌بسته‌اي است که اهميت ويژه‌اي در معادلات بين‌المللي انرژي دارد؛ در نتيجه، تنگه هرمز همچون كليد ورودي به اين دريا محسوب مي‌شود. بيش از 100 تنگه ميان اقيانوس‌ها و آبراه‌هاي مختلف در جهان وجود دارد که عرض آن‌ها کمتر از 40 کيلومتر(25 مايل) است. از ميان اين يکصد آبراه کم‌عرض بر اساس تعداد عبور کشتي‌ها، قطب اقتصادي، آسيب‌پذيري جغرافيايي، استفاده نظامي و اهميت راهبردي مي‌توان تنها به پنج تنگه اشاره کرد. تنگه‌هاي هرمز، جبل‌الطارق، بسفر، داردانل و باب‌المندب در جايگاه ويژه اقتصادي و سياسي جهاني قرار دارند. در اين ميان، تنگه هرمز از اهميت خاص امنيتي در سطح بين‌الملل برخوردار است، زيرا مهم‌ترين گلوگاه حمل‌ونقل نفت جهان است و به‌نظر مي‌رسد اين اهميت طي سال‌هاي آينده باوجود تلاش كشورهاي عربي حاشيه خليج‌‌فارس براي انتقال نفت خود از راه‌هاي ديگر همچنان ادامه داشته باشد.

واژگان كليدي: ايران، خليج فارس، تنگه هرمز، اقتصاد، نفت و گاز، امنيت، آمريكا.

مقدمه

عبور و مرور کشتي‌هاي تجاري در درياها از قرن‌ها پيش، اهميت خاص و ويژه‌اي داشته و امروزه بيش از 600 ميليون كانتينري كه براي بار جابه‌جا مي‌شود، حمل ۹۰ درصد آن از طريق دريا صورت مي‌گيرد. در اين ميان، چندين آبراه توانسته‌اند نقش خود را پر‌رنگ‌تر کرده و اهميت سوق‌الجيشي را براي خود و منطقه به ارمغان آورند. اهميت درياها به‌گونه‌اي براي کشورهاي بزرگ دنيا حياتي است که چرچيل در اظهار نظري جالب مي‌گويد: «پيروزي بريتانيا در جنگ جهاني روي امواج خليج‌‌فارس به ثمر نشست»، از همين رو تنگه‌ها را بايد يک درجه بالاتر از بقيه آبراه‌ها بررسي ‌کرد. هم‌اکنون از ميان ده‌ها آبراه مشهور، چهار تنگه نقش مهمي در حيات اقتصادي جهان ايفا مي‌کنند که از ميان تنگه‌هاي هرمز، جبل‌الطارق، باب‌المندب و برينگ، سيادت آبراه‌ها با تنگه هرمز است؛ کانال دريايي که کشورهاي بزرگ و انرژي‌خيز خليج‌فارس را به آب‌هاي آزاد جهان وصل مي‌کند. اهميت تاريخي اين تنگه به حدي بالاست که پيش از پيروزي انقلاب اسلامي ايران، بسياري از کشورهاي استعمارگر جهان بر سر حضور در اين تنگه و در دست‌ گرفتن قدرت اين شاهراه با يکديگر رقابت مي‌کردند. اين قدرت‌طلبي‌ها با کشف نفت و تحول بزرگ در اقتصاد جهان به اوج خود رسيد که پيروزي انقلاب اسلامي ايران نقطه پاياني بر زياده‌طلبي اين قدرت‌‌ها بود. اگر جهان را به بدن انسان تشبيه کنيم، خون حيات را بايد نفت بدانيم و تنگه هرمز را قلب اين بدن به حساب آوريم.

نگاه ويژه صاحب‌نظران درباره موقعيت ژئوپليتيک تنگه هرمز

تنگه هرمز باريکه دريايي خميده شکلي است که در منتهي‌اليه شرقي خليج‌‌فارس واقع شده است و فلات ايران را از شبه‌جزيره عربستان جدا مي‏کند و آب‏هاي خليج‌‌فارس را به درياي عمان و اقيانوس هند پيوند مي‏دهد. اين تنگه يک فرورفتگي از دوره سوم زمين‌شناسي است که ادامه رشته‌کوه‏هاي جنوبي ايران به شبه‌جزيره مُسَنْدَم را قطع‏کند. (اسکندر منشي و پيروز مجتهدزاده، جغرافياي سياسي تنگه هرمز، صص 178-176) خليج‌‌فارس درياي نيمه‌بسته‌اي است که بازوي اقيانوس هند به‌شمار مي‏رود و تنگه هرمز کليد آن محسوب مي‏شود. تنگه هرمز در نظريات ژئوپليتيکي جايگاه ويژه‌اي دارد. بر اساس نظريه اسپايکمن، هرکس که ريملند (حاشيه زمين) را واپايش(کنترل) کند، دنيا را واپايش(کنترل) خواهد کرد. نظريه ريملند با تغييراتي در نظريه هارتلند (قلب زمين) مکيندر ارائه شده است. منظور از ريملند کشورهاي ساحلي شبه‌جزيره واقع در غرب و جنوب اروپا و جنوب آسيا است. بر اساس اين نظريه، تنگه هرمز مرکز ريملند است و بخش‏هاي شمالي، جنوبي، غربي و شرقي را به هم پيوند مي‏دهد. بنابراين طبق نظريه ريملند، واپايش(کنترل) تنگه هرمز به مفهوم واپايش(کنترل) چهار بخش ياد شده خواهد بود. آلبوکرک، دريادار مهاجم پرتغالي به اقيانوس هند و خليج‌‌فارس، معتقد بود هر دولتي بر سه تنگه باب‌المندب، هرمز و مالاکا تسلط داشته باشد، بر جهان مسلط خواهد بود. اين نظريه تا امروز همچنان معتبر است. در ميان سه تنگه مذکور، تنگه هرمز در مرکز قرار گرفته و تسلط بر اين تنگه به مفهوم تسلط بر دو تنگه ديگر خواهد بود. به همين دليل، در گذشته کشورهايي که مي‏خواستند بر اقيانوس هند مسلط شوند، سعي مي‏کردند قبل از هر اقدامي تنگه هرمز را در اختيار گيرند.

اهميت راهبردي تنگه هرمز براي اقتصاد جهان

تنگه هرمز اهميت راهبردي زيادي براي اقتصاد جهاني به‌خصوص بازار انرژي دارد و بيش از يک‌ششم نفت مورد نياز جهان از طريق اين تنگه ترانزيت مي‌شود. تنگه هرمز دومين تنگه بين‌المللي پرتردد دنياست. هر روز حدود 5/16 تا ۱۷ ميليون بشکه نفت خام (برآورد ۲۰۰۶) که معادل ۴۰ درصد کل نفت حمل شده توسط نفت‌کش‌ها و نزديک به ۲۵ درصد کل عرضه جهاني نفت است، از اين آبراه عبور مي‌کند. حدود ۶۸ درصد ذخاير شناخته‌شده نفت و گاز دنيا در خليج‌‌فارس قرار دارد و امنيت تنگه هرمز نقش کليدي در تأمين بي‌وقفه انرژي دنيا دارد. بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژي آمريکا ۳۳ درصد نفتي که در سال ۲۰۰۹ ميلادي از راه دريا به بازارهاي بين‌المللي منتقل شده، از اين تنگه عبور کرده است. يعني روزانه ۱۵ ميليون بشکه نفت از طريق تنگه هرمز به بازارهاي بين‌المللي منتقل شده است. بخش مهمي از نفت ترانزيت شده از طريق تنگه هرمز در بازارهاي آسيا، اروپاي غربي و آمريکا مصرف مي‌شود. بيش از ۷۵ درصد نفت وارداتي ژاپن و ۵۰ درصد نفت وارداتي چين نيز از طريق اين تنگه ترانزيت مي‌شود. بر اين اساس، روزانه دو ميليون بشکه فراورده‌هاي نفتي و گاز مايع نيز از اين تنگه عبور مي‌کند. در ميان کشورهاي حاشيه خليج‌فارس، عربستان‌ تنها بخشي از نفت خود را از اين تنگه عبور مي‌دهد اما بقيه کشورها از جمله عراق، کويت، بحرين، قطر و امارات، راهي به جز صادرات نفت از اين تنگه ندارند. بيش از ۸۸ درصد نفت عربستان سعودي، ۹۸ درصد نفت عراق، ۹۹ درصد نفت امارات متحده عربي و ۱۰۰ درصد نفت کشورهاي کويت و قطر و در مجموع به‌طور متوسط ۹۷ درصد نفت اين کشورها از تنگه هرمز عبور مي‌کند. علاوه بر نفت، انتقال ساير كالاها بر اهميت راهبردي اين تنگه افزوده است كه به برخي از آن‌ها اشاره مي‌شود:

* حدود 2 ميليون بشکه محصولات نفتي، شامل سوخت و گاز مايع (LNG) از طريق اين راه حمل مي‌شود.

* صادرات LNG از بزرگ‌ترين صادرکننده آن، يعني قطر نيز از طريق اين تنگه به آسيا و اروپا با حجم 31 ميليون تن در سال انتقال مي‌يابد.

* آژانس اطلاعات انرژي آمريکا پيش‌بيني مي‌کند که حجم صادرات نفت از اين تنگه تا سال 2020 به 30 تا 34 ميليون بشکه در روز افزايش خواهد يافت.

* کشتي‌هاي تجاري حامل غلات، سنگ معدن، شکر و محصولات ديگر نيز از طريق اين کريدور حياتي خليج‌‌فارس و بنادر حاشيه آن مانند دوبي مي‌گذرد.

* تسليحات نظامي آمريکا در کشورهاي حاشيه خليج‌‌فارس و عراق نيز از طريق اين تنگه انتقال مي‌يابد.

بستن تنگه هرمز يعني سقوط اقتصاد جهان

«پاتريك كلاوسون» پژوهشگر مسائل خاورميانه در مؤسسه راستگراي خاور نزديك واشنگتن، طي نشست «گزينه‌هاي آمريكا در ايران» در كميته نيروهاي مسلح مجلس نمايندگان، درباره احتمال بستن تنگه هرمز ازسوي تهران گفته است: اگر تنگه هرمز بسته شود، اقتصاد جهاني سقوط خواهد كرد. وي با تأكيد بر اين نكته كه با توجه به عبور 40 درصد نفت مورد نياز جهان از اين شاهراه حياتي، اگر اين تنگه براي مدتي طولاني بسته شود، اقتصاد جهاني سقوط خواهد كرد، در ادامه يادآور مي‌شود نظاميان ايران سال‌هاست براي اين كار آموزش ديده و مانورهاي نظامي متعددي در تنگه هرمز انجام داده‌اند. ايران تداركات زيادي مانند خريد زيردريايي‌ها و هواپيماهاي پيشرفته براي بستن تنگه هرمز انجام داده و تاكتيك پيچيده‌اي براي استفاده از 400 قايق كوچك جهت حمله به كشتي‌هاي بزرگ در خليج فارس اتخاذ كرده كه آمريكا بايد آن را بسيار جدي تلقي كند.

آيت‌الله‌العظمي خامنه‌اي، رهبر معظم انقلاب اسلامي، هشدار داده است «در صورتي‌كه آمريكا دست از پا خطا كند، جريان انرژي در منطقه به خطر مي‌افتد.» امام خامنه‌اي(مدظله‌العالي) خطاب به آمريكا فرمودند: «شما هرگز قادر نيستيد امنيت انرژي را در منطقه تأمين كنيد. ما به آرمان‌ها و منافع ملي خود پايبنديم و كسي كه منافع ملي ما را تهديد كند، تندي خشم ملت ايران را خواهد ديد.» برداشت غالب از اين تهديد، آن است كه در صورت حمله آمريكا به تأسيسات اتمي كشورمان، ايران جريان نفت در خليج‌فارس را با مشكل مواجه خواهد كرد. صرف اين‌گونه اظهارات، افزايش بهاي نفت را در بازارهاي جهاني به همراه داشت. مقامات عالي‌رتبه نظامي انگليس از بسته شدن تنگه هرمز وحشت دارند و بيان كرده‌اند «در صورتي که ايران تصميم بگيرد تنگه هرمز را ببندد، لندن نيمي از واردات کلي گاز و 84 درصد از وادرات گاز مايع خود را از دست خواهد داد.»

«لورد وست»، فرمانده سابق نيروي دريايي بريتانيا و مشاور سابق امنيت ملي اين کشور در زمان نخست‌وزيري «گوردون براون»، به روزنامه فايننشال‌تايمز گفته است: در صورتي که تنگه هرمز بسته شود، بريتانيا هزينه‌هاي بسياري متحمل خواهد شد که يکي از آن‌ها کاهش واردات گاز طبيعي است که مي‌تواند کشور را به يک بحران جدي وارد کند. وي تأكيد‌ كرده است چنين مسئله‌اي بي‌شک تأثيري شگرف بر اقتصاد بريتانيا خواهد گذاشت و قيمت جهاني نفت و گاز را به‌طور بي‌سابقه‌اي افزايش خواهد داد. در صورت بسته‌شدن تنگه هرمز، واردات گاز بريتانيا از قطر که با عبور از اين تنگه انجام مي‌گيرد و نسبت به سال 2010 در حدود 67 درصد افزايش يافته است، با چالش جدي مواجه خواهد شد و ضربات سهمگيني به اقتصاد بيمار بريتانيا وارد خواهد آورد.

ژئوپليتيک تنگه هرمز و مزاياي امنيتي آن براي ايران

عمده‌ترين دليل اهميت خليج‌‌فارس براي کشورهاي غربي به وجود ذخاير عظيم گازي و نفتي در اين منطقه باز مي‌گردد. خليج‌‌فارس بيش از 60 درصد ذخاير اثبات شده نفت جهان را دارا است و 30 درصد تجارت جهاني نفت در همين منطقه صورت مي‌گيرد. شش کشور خليج‌‌فارس(بحرين، ايران، کويت، قطر، عربستان، امارات متحده عربي) 55 درصد (728 ميليارد بشکه) از ذخاير نفت خام جهان را در مالکيت خود دارند. ميزان صادرات کشورهاي حاشيه خليج‌‌فارس در سال 2006 روي هم رفته 2/18 ميليون بشکه در روز بود که از اين ميزان 17 ميليون بشکه آن از طريق تنگه هرمز (معادل يک‌پنجم تقاضاي جهاني) و الباقي از طريق خطوط لوله نفتي ترکيه به مديترانه و از عربستان به درياي سرخ منتقل گرديد. در طول سال 2006 عمده واردات نفت آمريکا از خليج‌‌فارس 2/2 ميليون بشکه در روز، معادل 17 درصد کل واردات نفت آمريکا بود.

دلايل برتري موقعيت ايران در خليج‌‌فارس و تنگه هرمز

الف- برتري موقعيت نظامي و جمعيتي

ايران نسبت به ديگر کشورهاي منطقه بر سکوي بلندتري قرار دارد. ايران از لحاظ نظامي از تمام کشورهاي کناره خليج‌‌فارس قوي‌تر است. نيروهاي نظامي ايران در طول هشت سال جنگ با عراق و رزمايش‌هاي متعدد دريايي، تجارب بسياري آموخته‌اند. همچنين در دو دهه گذشته نيروهاي نظامي با خريد و توليد تجهيزات نظامي بر توان رزمي خود افزوده‌اند. از نظر جمعيت نيز ايران درصد قابل توجهي از جمعيت اين منطقه را داراست. در اين بخش، جا دارد به بخشي از توان نيروهاي مسلح كه بعد از جنگ تحميلي به آن مجهز شده‌اند، اشاره گردد:

1- قايق‌هاي تندرو؛ استفاده ايران از قايق‌هاي تندرو براي اعمال فشار بر دشمن، ريشه در سال‌هاي جنگ تحميلي دارد. درباره سير تاريخي راهبرد استفاده از قايق‌هاي تندرو و تأثيرات آن، بايد گفت امروزه قايق‌هاي تندروي ايراني بسيار سريع‌تر و مجهزتر از نمونه‌هاي سابق خود در سال‌هاي دفاع مقدس هستند و به‌طور مؤثرتري توانايي رويايي با شناورهاي رزمي پيشرفته دشمنان را دارند چه رسد به کشتي‌هاي ترابري. اين شناورها به رادارهاي دريايي، سامانه‌هاي الکترونيکي پيشرفته ارتباطي، موشک‌هاي کروز کوتاه‌برد با برد 25 کيلومتر و ميان‌برد ضدکشتي، اژدرهاي کاليبر متوسط و بزرگ و مين‌هاي دريايي مجهزند و در کنار تسليحات سنتي خود يعني تيربارهاي نيمه‌سنگين، راکت‌انداز و موشک‌هاي دوش‌پرتاب سطح به هوا، توانايي انسداد کوتاه‌مدت و بلندمدت اين تنگه از يک‌سو و مقابله با ناوگان دريايي دشمن را که براي بازکردن مسير تلاش خواهد کرد، در کنار آن دارند. اين شناورها ضمن برخورداري از سرعت بالا و تجهيزات پيش‌گفته، از قدرت مانور و پايداري مناسب برخوردارند و توانايي اجراي عمليات در شب به کمک تجهيزات مربوط و در آب‌وهواي نامساعد را بارها در رزمايش‌هاي کوچک و بزرگ سال‌هاي اخير نشان داده‌اند. اين شناورها حتي در آب‌هاي اقيانوس هند نيز براي حمايت از شناورهاي مورد تهديد از سوي ناوگان دشمن و متوقف کردن زيردريايي کشورهاي فرامنطقه‌اي که قصد عبور از تنگه هرمز را داشتند، در سال‌هاي اخير کارنامه موفقي دارند. علاوه بر تجهيز نيروهاي مسلح به سريع‌ترين قايق تندروي جهان، قايق‌هاي تندروي بدون سرنشين نيز براي اجراي مأموريت‌هاي لازم توسعه داده شده‌اند. مين‌هاي دريايي ايران انواع مختلفي دارد که شامل نمونه‌هاي مغروق و نمونه‌هاي واپايش(کنترل) از راه دور هستند. سلاح مي‌تواند توسط قايق‌ها و زيردريايي‌هاي ايراني در نقاط مختلف تنگه هرمز و آب‌هاي اطراف آن کار گذاشته شده و در صورت لزوم به‌کارگيري شود.

2- زيردريايي؛ با تجهيز نيروي دريايي ايران به زيردريايي، اين نيرو به قدرتي فراتر از نيروهاي دريايي کشورهاي منطقه تبديل شد. زيرسطحي‌هاي ايراني توانايي به‌کارگيري اژدر، مين و موشک را دارند و مي‌توانند روزها و هفته‌ها زير آب باقي بمانند و آماده اجراي مأموريت باشند. به جز زيردريايي روسي کيلو، بقيه اين وسايل که شامل نمونه‌هاي نهنگ، غدير و فاتح هستند، از ابتدا با در نظر داشتن شرايط درياهاي اطراف ايران به‌ويژه خليج‌‌فارس طراحي شده‌اند و توانايي‌هاي ويژه‌اي از جمله قابليت قرارگيري در بستر دريا و اختفا از ديد سامانه‌هاي مختلف راداري و سوناري دشمن را دارند. اين زيردريايي‌ها که تعداد آن‌ها بيش از 20 فروند تخمين زده مي‌شود نيز ضمن توانايي مسدود کردن تنگه هرمز، توانايي رويارويي با ناوگان سطحي و زيرسطحي دشمن را دارند. زيردريايي‌هاي کيلو، توان حمل 24 مين يا 18 اژدر بزرگ و زيردريايي‌هاي فاتح نيز توان حمل 12 اژدر و يا 8 مين را دارند. همچنين در رسانه‌هاي دنيا اخباري از تجهيز کيلوهاي ايراني اژدر موشکي حوت (که سرعتي چهار برابر اژدرهاي معمولي دارد) منتشر شده است که مسئولان کشورمان اين اخبار را تأييد يا تکذيب نکرده‌اند.

3- ناوهاي جنگي؛ ناوهاي جنگي ايران شامل کلاس‌هاي مختلف ناوچه (شناور موشک‌انداز سريع)، ناو و ناوشکن(ناو محافظ) است. اين شناورها قابليت شليک چهار موشک دوربرد ضد کشتي نور با برد 120 تا 170 کيلومتر و قادر با برد بيش از 200 کيلومتر را دارند. توپ‌هاي 114 و 76 ميليمتري اين ناوها نيز از برد و قدرت کافي براي تهديد کشتي‌هاي مختلف برخوردار هستند و وجود توانايي ضدزيردريايي نيز در ناوها با بهره‌گيري براي ايجاد اهرم فشار و همکاري با ساير نيروها در مسدود کردن تنگه هرمز کاملاً کارآمد است.

4- توان موشكي ايران؛ مهندسان موشکي ايران تاكنون در برد و قدرت موشک‌هاي کروز تغييرات زيادي داده‌اند. پرتابگرهاي ساحلي موشک‌هاي کوتاه‌برد کوثر، دوربرد نور و قادر و پرتابگر سه فروندي قارعه، موشک ميان‌برد نصر-1 از جمله اين‌ها هستند. اين پرتابگرها خوداتکا هستند؛ يعني در صورت استقرار در نزديکي سواحل، بدون نياز به سامانه‌هاي جانبي و وابستگي به واحدهاي هوايي و دريايي مي‌توانند کار کشف، شناسايي و حمله به اهداف دريايي را به انجام برسانند. همچنين سه نوع موشک بالستيک ضدکشتي تاکنون در ايران معرفي شده که به ترتيب زماني، موشک خليج‌‌فارس، موشک تندر و موشک سجيل هستند. علاوه بر موشك‌ها هواپيماهاي رزمي نيروهاي مسلح کشورمان هم قابليت تجهيز به چند نوع موشک هوا به سطح با قابليت به‌کارگيري عليه اهداف دريايي را دارد. اين موشک‌ها شامل موشک‌هاي هوا به سطح هدايت اپتيکي، ليزري و راداري هستند. موشک‌هاي نور و قادر قابليت هواپرتاب دارند و در کنار موشک‌هاي سي-801کي و سي-802 به‌عنوان اصلي‌ترين سلاح‌هاي ضدکشتي هواپرتاب محسوب مي‌شوند. جت بمب‌افکن کرار، كه قابليت حمل چهار موشک کوثر را دارد، نمونه‌هاي كوچك ديگري از توان موشكي ما در دفاع از تنگه هرمز و خليج‌فارس است كه نيرو‌هاي مسلح ما به آن‌ها مجهز شده‌اند.

ب- ساحل طولاني ايران

همه کرانه‏هاي شمالي خليج‌‌فارس، تنگه هرمز، درياي عمان و گوشه باختري اقيانوس هند، جزء قلمرو ايران است. ايران در مقايسه با ساير کشورهاي کناره خليج‌‌فارس، بيشترين طول ساحلي را دارد. ايران با داشتن 1375 کيلومتر خط ساحلي از بندر عباس تا دهانه اروند، 5/56 درصد کل سواحل خليج‌‌فارس را در اختيار دارد. حساس‏ترين جزاير راهبردي تنگه هرمز به ايران تعلق دارد. تمام کشتي‏هايي که از تنگه هرمز عبور مي‏کنند، از ميان جزاير ايراني تنب بزرگ، فارور، ابوموسي و سيري عبور مي‏کنند.

ج- ذخاير بالاي نفت و گاز

امروزه عمده‏ترين دليل اهميت خليج‌‌فارس براي کشورهاي غربي به وجود ذخاير عظيم گازي و نفتي در اين منطقه باز مي‏گردد. خليج‌‌فارس دارنده بيش از 60 درصد ذخاير اثبات شده نفت جهان است و 30 درصد تجارت جهاني نفت را در اختيار دارد. حجم ذخاير 150 ميليارد بشكه‌اي ايران در بين كشورهاي ساحلي قابل توجه است. همچنين جداي از نفت، منطقه خليج‌‌فارس ذخاير عظيم گاز طبيعي (642/2 تريليون فوت مکعب يعني 45 درصد کل ذخاير کشف شده) جهان را دارد که سهم ايران از آن 3/15 درصد (8/970 تريليون فوت مکعب) است.(Khabaronline.ir.www)

كم‌اثر بودن راه‌هاي جايگزين تنگه هرمز

غرب براي اي نکه استفاده ابزاري ايران از تنگه هرمز بر آن تأثير نگذارد، در صدد تنوع‌بخشي به منابع انرژي خود و عدم اتکا به اين منطقه برآمد. در مقابل، کشورهاي عربي منطقه براي آنکه بازار غرب را همچنان حفظ کنند، به‌دنبال مسيرهاي جديدي براي صادرات بودند که مسيرهاي مختلفي از جمله استفاده از گزينه‌هاي عربستان - درياي سرخ، گزينه عراق- ترکيه مطرح شدند. اخيراً امارات متحده عربي درصدد احداث خط لوله‌اي برآمد تا ضمن انتقال انرژي از مسير درياي عمان، اتکاي خود را به مسير تنگه هرمز کاهش دهد. براي عملياتي كردن اين ايده، خط لوله حبشان- فجيره در دستور كار قرار گرفت. خط لوله حبشان – فجيره به طول حدود ٣٧۵ کيلومتر توسط يک پيمانکار چيني با سرمايه‌گذاري 3/29 ميليارد دلار احداث شد؛ خط لوله‌اي که قرار است با دور زدن تنگه هرمز، نفت امارات را از سواحل درياي عمان صادر کند. با بهره‌برداري از اين خط لوله، نفت خام امارات متحده عربي بدون عبور از تنگه هرمز به بازارهاي جهاني صادر خواهد شد. ظرفيت اين خط لوله در ابتدا 5/1 ميليون بشکه در روز خواهد بود و در ظرفيت نهايي خود امکان انتقال 8/1 ميليون بشکه در روز را در اواسط سال ٢٠١١ خواهد داشت. اين طرح اگرچه بخشي از نفت را بدون وابستگي از تنگه هرمز منتقل خواهد كرد؛ اما هنوز نزديک به 12 ميليون بشكه نفت روزانه از تنگه هرمز خواهد گذشت كه اخلال حتي در ي ک ميليون بشكه آن، اثرات جبران‌ناپذيري را بر اقتصاد جهان مترتب خواهد ساخت.

نتيجه‌گيري

خليج‌‌فارس از ابتدا درياي صلح و دوستي بوده و ايران به‌هيچ‌وجه تمايل ندارد امنيت و آرامش آن را برهم بزند؛ اما کشورهاي منطقه که اکنون همراهي بسياري با غرب در اعمال فشارها عليه کشورمان در تضييع حقوق هسته‌اي ايران انجام مي‌دهند، بايد آگاه باشند که اين اقدام آن‌ها مي‌تواند هزينه‌هاي سنگين اقتصادي براي کشورشان به همراه آورد. ايران همواره اعلام داشته است که خواهان صلح، دوستي، مفاهمه و مذاکره با کشورهايي است که به حق ايران درباره انرژي هسته‌اي احترام مي‌گذارند و آن را به‌رسميت مي‌شناسند؛ اما در صورتي که غرب بخواهد از طريق گزينه‌هاي نظامي اين حق ايران را ناديده بگيرد، بالطبع پاسخ ايران، قاطع، سريع و به فرموده مقام معظم رهبري «دندان‌شکن» خواهد بود. غرب بايد توجه داشته باشد که ايران در راهبرد نظامي خود تنها متکي بر گزينه انسداد تنگه هرمز نيست و در دفاع از حقوق خويش از تمامي گزينه‌ها استفاده خواهد کرد.

منابع

1- اسلامي ندوشن، محمدعلي، «دفاع و واکنش»، روزنامه ايران 30/10/90.

2- الهامي اصل، مختار، «تنگه هرمز»، صلح يا جنگ، http://elhamiasl blogfa. com.

3- جعفري ولداني، اصغر، روابط خارجي ايران بعد از انقلاب اسلامي، تهران، آواي‏نور، 1382

4- حاجي‌پور، وحيد، «سيادت هرمز»، جوان آنلاين، 11/11/۱۳۹۰

5- حسني، سجاد، «کشورهاي اسلامي تنگه هرمز و استراتژي‏هاي امنيتي ايران»، ماهنامه پگاه حوزه، شماره 316

6- صالحي، محمد، «تنگه هرمز و استراتژي‏هاي امنيتي ايران»، خبرگزاري فارس، 3/10/90

7- منشي، اسکندر و پيروز مجتهدزاده، جغرافياي سياسي تنگه هرمز(توسعه تدريجي نقش ايران در دهه 1970 و 1980)، ترجمه محسن صغيرا، اصفهان، 1371

--------------------------------------------------------------------------------

[1]- كارشناس ارشد مسايل سياسي- اقتصادي

پايگاه بصيرت، 91/06/06

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
1 + 9 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .