يعقوب ليث صفاري؟

با سلام، پاسخ اين شبهه چيست؟ «يعقوب ليث صفاري كه بودوچه كرد؟ 200سال از حمله اعراب به ايران مي گذشت، زبان فارسي رفته رفته از مدارس ومكاتبات ديواني حذف وبه جاي آن زبان عربي اجباري وتعليم داده مي شد ...يعقوب در فرماني به تمام نقاط ايران زبان عربي را حذف و زبان فارسي دري را رايج مي كند...اگر وقت كرديد و گذرتان به دزفول افتاد حتمأ به قبر اين دو نفر سر بزنيد . قبر محمدابن جعفر و يعقوب ليث صفاري ..»

دانشجوي محترم ضمن تشكر از تماس شما با اين مركز، متني كه در تجليل از يعقوب ليث صفاري و اقدامات او در برابر خلافت عباسي و نيز احياي زبان فارسي و نيز سرنوشت قبر وي ارسال شده است از جمله متوني است كه در فضاي مجازي به صورت گسترده اي انتشار يافته و هدف آن نيز بي شك القاء نزاع قومي فارسي- عربي و در واقع نزاع مذهبي ايراني- اسلامي به بهانه قهرمان سازي از يعقوب ليث صفاري مي باشد. يعقوب ليث كه آغاز گر صفاريان در سيستان بود، به احتمال، ميان سالهاي 200 تا 207 هجري متولد شد ودوران نوجواني را در كنار پدر گذراند. ليث پدر يعقوب فردي مسگر، رويگر و درودگر بود يعقوب با برادرانش علي عمرو و طاهر كار مي كردند.زماني كه يعقوب فردي برومند شد به عياران پيوست و به واسطه گذشت و مردانگي به مقام سرهنگي رسيد كه مقامي بلند پايه ميانه عياران بود. وي در جريان قيام صالح بن نصر در بُست(يكه از مناطق اصلي سيستان درآن زمان) كه در سالهاي 230تا 231 رخ داد،جواني شناخته شده وبه احتمال فرمانده بخشي از نيروهاي صالح بود. زماني كه پيروانش رو به فزوني رفت، رسما به كار باج گيري از ثروتمندان وصرف آن براي ضعيفان پرداخت و با همكاري عياران ساير شهرها،برحوزه كار خويش وسعت داد. با اينكه پيشينه يعقوب در كتابها به همين صورت آمده است بعدها برخي از مورخان وي را از نوادگان ساسانيان معرفي كرده اند.اين كار كه براي سامانيان و برخي ديگر نيز انجام شده است مي توانسته دليل سياسي داشته باشد. سامانيان علاقه مند بودند كه ديگران،اميران و شاهان آنها را از طبقات فرو دست نپنداشته و اجداد آنها را شاهان بزرگ گذشته بدانند. نويسنده كتاب (تاريخ سيستان ) كه يك سيستاني متعصب است نسب او را تا جمشيد و كيومرث در كتاب خود آورده است! چگونگي رشد يعقوب، تا اندازه اي مانندگي به ابو مسلم دارد كه تنها براساس شايستگي هاي شخصي خود به امارت خراسان رسيد،واز هيچ به همه چيز دست يافت. طاهر گرچه فرمانده نظامي برجسته اي بود كه به همين مقام دست يافت؛اما در اصل در درون دولت عباسي رشد كرده بود. يعقوب در مقايسه با طاهر و ابو مسلم از اساس وابسطه به طبقه فرودست جامعه بود كه با استفاده از يك فرصت تاريخي و بابهره گيري از بر آمدن عياران، از آنها به عنوان نردبان ترقي خودش بهره برد.(برگرفته از كتاب تاريخ ايران اسلامي، رسول جعفريان ج 2 ص142) لازم به ذكر است كه درباره شخصيت يعقوب بن ليث صفاري كه آغازگر صفاريان در سيستان بود، قضاوتهاي متفاوتي شده است وبسياري از كساني كه به بيان شخصيت يعقوب پرداخته اند يا متعصبانه و سليقه اي و يا مغرضانه به اين مسئله نگاه كردند كه بي شك كتاب تاريخ سيستان، يكي از اين نگاه هاي متعصبانه را دارد و حال آنكه بررسي دقيق تر تاريخ يعقوب ليث حاكي از اين است كه وي نيز اگر چه ايراني بوده و در مواردي نيز با خليفه جنگيده است، اما قطعا فردي ضد اسلام و يا شعوبي به معناي ملي گراي تعصبي نبوده و حتي علاوه بر اينكه تا سال ها تحت فرماندهي و به نام خليفه بغداد به لشكر كشي مي پرداخت، جنگ هايي هم كه بعدها با خليفه عباسي نمود صرفا به اين دليل بود كه به دليل ناهماهنگي در برخي فتوحات، مغضوب خليفه واقع شده بود و همين مساله نيز انگيزه اي شد براي اينكه دامنه فتوحات و در وقع قدرت خويش را تا بغداد گسترش دهد، در واقع انگيزه يعقوب ليث از درگير شدن با خليفه بغداد نه يك اقدام ملي گرايانه بلكه در راستاي فرونشاندن عطش قدرت طلبي خود بود، در زمينه نقش يعقوب ليث در زنده نگه داشتن زبان فارسي نيز به نظر مي رسد اغراق هاي فراواني صورت گرفته است، چرا كه شواهد مختلفي وجود دارد كه در مجموع حاكي از اين است كه زبان فارسي بر خلاف برخي زبان هاي ديگر جزء زبان هايي بود كه پس از حمله اعراب به ايران نيز همچنان زنده و بالنده به مسير خود ادامه داد و حتي به بركت تغيير و تحولاتي كه با ورود اسلام و تركيب با زبان عربي پيدا كرد به غنايي رسيد كه ماحصل آن پيدايش شعرا و بزرگاني همچون فردوسي، مولوي، سعدي، حافظ و هزاران اديب و شاعر ديگر بود ، به عنوان مثال در مقاله اي كه با عنوان «مقاومت زبان فارسي در برابر زبان عربي» انتشار يافته است به اثبات اين مطلب پرداخته شده است كه اساسا زبان فارسي بر خلاف زبان هاي ديگري كه با لشكر كشي اسلام از بين رفتند، هرگز از بين نرفت و حتي بالنده تر نيز شد كه بخشي از اين مقاله كه به نظر مي رسد ماحصل آن نيز باشد به اين شرح مي باشد: «با حمله ي اعراب به ايران زبان فارسي از ميان نرفت و به تعبير مسعودي، زبان فارسي بعد از اسلام به فارسي دورانِ دوم از پهلوي (فارسي قديم) تحول يافت. اعراب با فتح ممالك به دگرديسي زبان آنها اقدام مي كردند. « اين نسبت در فرهنگ و زبان معكوس بود يعني ملت هاي سامي غرب فرات در همان سه قرن اول زبان ملي خود را كه هم ريشه با زبان عربي بود به عربي تبديل كردند و ملت هاي آريايي شرق فرات به سبب دوري ريشه، زبان خود را حفظ كردند يعني اعراب نتوانستند زبان آنان را به عربي تبديل كنند. دكتر صديقي خاطر نشان مي سازد كه عليرغم آن كه زبان قوم عرب در ايران پس از اسلام، زبان رسمي و ديواني بوده است اما اين زبان فقط در مكاتبات دولتي به كار مي رفته و زبان بومي شهرها و روستاها و عشاير، هم چنان باقي و رايج بود. هم چنين به زعم ايشان، انتشار زبان عربي در سرزمين هاي سامي زبان مانند سوريه، لبنان، فلسطين و مصر با سرعتي كم نظير انجام گرفت اما در ايران، زبان عربي با وجود قدرت بسط و تأثير خود و تقدم آن در فتح ايران بر ديگر كشورها و كثرت عدد مهاجران تازي نژاد در شهرهاي ايران و غلبه ي دين اسلام بر مذاهب مزدايي نتوانست تفوق و قوت جاذبه ي خود را پايدار و ثابت كند. ... استاد محمدي نيز علاوه بر آن كه تصريح مي دارد كه در ميان ملل مجاور عربستان كه به اسلام گرويده اند، ايرانيان تنها قومي هستند كه زبان و فرهنگ خود را حفظ كرده اند، خاطرنشان مي سازد كه آميزش زبان فارسي با زبان عربي، اين زبان را از محدوديت مفردات، تعابير و نيز مضيقه هاي علم و آداب و فرهنگ به درآورد و در سايه ي نفوذ ايراني، زبان عربي از زبان علمي و ادبي شرق اسلامي به فرهنگ اسلامي گسترش يافت. البته بايد اشاره داشت كه سكون و سكوتِ دو قرني زبان و ادب فارسي پس از حمله ي اعراب كه منجر به ركود حاكميت سياسي يا اعمال حاكميت دست نشانده در ايران گرديد نيز موجب تغيير زبان فارسي به عربي نگرديد در نتيجه بايد گفت پشتوانه ي تمدن و فرهنگ كهن و عظيم ايراني مانع از اين تغيير بوده است.»( مقاومت زبان فارسي در برابر زبان عربي حميرا زمردي، برگرفته از تاريخ تحليلي زبان فارسي، تهران: مؤسسه ي انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم و منتشر شده در سايت راسخون) نكته ديگري كه در باره متن منتشره لازم است مورد اشاره قرار گيرد اشتباهات اين متن با واقعيات خارجي و خلط واقعيت با توهمات مي باشد چرا كه نويسنده پس از اسطوره سازي از يعقوب ليث، به وضعيت امروز وي و به ويژه آرامگاه وي در دزفول پرداخته و آن را با آرامگاه محمد به جعفر در دزفول مقايسه كرده است و حال آنكه همانطور كه بسياري از شاهان ايران فاقد آرامگاه شناخته شده مورد احترام در ايران هستند، لذا اساسا اين انتظار كه يعقوب ليث داراي بنا و آرامگاهي باشد كه مورد توجه بوده و يا مورد زيارت مردم باشد انتظار درستي نمي باشد و آرامگاهي هم كه در دزفول موجود است، نه از باب اينكه مربوط به يعقوب ليث و مورد احترام ايرانيان محفوظ مانده باشد بلكه صرفا به دليل اينكه يك ساختمان تاريخي مي باشد مورد حفاظت قرار گرفته است، با اين حال با توجه به قدمت اين ساختمان، سالهاست اين ساختمان به عنوان يك اثر تاريخي ثبت شده است، همچنين عليرغم همين واقعيت ها، تنديس وي در برخي شهرهاي كشور خود نمايي مي كند كه نشان از اين دارد كه بر روي وي بر خلاف تصوراتي كه در چنين نوشتارهايي القاء مي شود حساسيت و ضديت وجود ندارد و حتي بالعكس روحيات عياري و جوانمردي وي مورد تمجيد هم بوده است. افزون بر اين، آنچه كه مسلم است؛ هر در گذشته اي و از دنيا رفته اي، بعد از فوتش كه نميتواند اقدام به ساخت گنبد و بارگاه كند!! طبيعتا مريدان و بازماندگان آن در گذشته،براي وي گنبد و بارگاه ميسازند. بنابراين اگر امامزاده اي گنبد و بارگاهي دارد مريدان ايشان ساختند. خب؛ اگر مدعي، ادعا دارد كه از مريدان ليث صفاري است. او و ديگر مريدان نيز، اقدام به ساخت بارگاه، براي اين پادشاه كنند،وكسي وي را مانع نخواهد شد. و اساساً اين سوال مطرح است كه در زمان پهلوي هم كه همگي از مدعيان و سينه چاكان ملي گرايي بودند، چرا بارگاهي براي يعقوب ليث صفاري نساختند؟؟ در مورد قبري هم كه به نام قبر محمد بن جعفر در دزفول ناميده شده و به عنوان قبر دشمن محمد بن جعفر مطرح شده است در واقع قبري است كه منسوب به محمد فرزند جعفر طيار ع مي باشد و از اين روي اين قبر يك امامزاده مي باشد كه به دليل اعتقاد مردم مورد توجه ايرانيان بوده و اينگونه آباد شده است. و حكومت در ساخت اين امامزاده دخيل نبوده، بلكه تماما با نذورات و هداياي مريدان و محبان اهل بيت(ع)، ساخته شده است. درپايان براي مطالعه بيشتر در مورد يعقوب ليث و صفاريان مطالعه منابع زير پيشنهاد مي گردد: تاريخ ايران اسلامي،رسول جعفريان تاريخ سياسي اسلام،رسول جعفريان تاريخ سياسي اسلام،حسن ابراهيم حسن

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
9 + 8 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .