نظريه قدرت در اسلام ؟

به نام خدا درباره نظريه قدرت در اسلام مخصوصا نظريه امام و امت اطلاعاتي ارايه دهيد ؛ منبع شناسي درباره نظريه قدرت در اسلام بيان كنيد كه اهم كتب در اين زمينه را معرفي كنيد كه در انديشه سياسي اسلام درباره قدرت چه نظرياتي وجود دارد؟

دانشجوي گرامي ضمن تشكر از تماس مجدد شما با اين مركز، در پاسخ به سوال شما لازم است اشاره نماييم كه اصلي ترين نظريات قدرت در اسلام ارتباط مستقيمي با ريشه اي ترين اختلافات ميان دو مذهب اصلي اسلام يعني تشيع و تسنن دارد. به عبارتي نظرياتي كه در باب قدرت در اسلام مطرح مي شود مرتبط با ديدگاهي است كه هر كدام از مذاهب در زمينه قدرت سياسي در جامعه ارائه كرده اند كه بر اين اساس دو نظريه به عنوان نظريات اصلي در جهان اسلام مطرح مي شود : نظريه سياسي اهل سنت و نظريه سياسي شيعه .

نظريه سياسي اهل سنت اگر چه تغيير و تحولات مختلفي داشته است و امروزه تقريبا اثري از آن وجود ندارد اما اصلي ترين ديدگاهي كه در آن مطرح شده است و تا قرن ها نظريه بلا منازع در ميان اهل سنت بود عبارت بود از نظريه خلافت .

در مقابل اين نظريه ، بايد به نظريه سياسي تشيع اشاره كرد كه مبتني بر نظريه امامت مي باشد كه بر اساس آن تنها حكومتي مشروع مي باشد كه در راس آن امام معصوم -كه از جانب خداوندبه امامت نصب شده است - و يا فرد ماذون از جانب امام معصوم حضور داشته باشد و گرنه هر حكومتي كه چنين ويژگي را نداشته باشد طاغوت شمرده مي شود كه بايد از آن اجتناب كرد .

علت اين امر نيز اين است كه «تشيع تبلور تفسير و برداشتي از اسلام بود كه در نهايت اين اعتقاد را تبليغ مي كرد كه از طريق امام و نهاد امامت به آن بخش از حقايق اسلام كه به طور مستقيم در فهم و تعقل انسان درنمي آيد و احتمالا در حجاب و پرده مي ماند توجه خاصي مي شود»(انديشه هاي سياسي در اسلام و ايران ، حاتم قادري ، ص41)

«در نظام امامت ، شخص امام بهترين و برترين فرد است و با درك و بيان تعاليم ديني در جهت كمال بخشي به مسلمانان و هدايت آنان به سوي فضايل هر چه بيشتر كوشش مي كند . امام از اين رو كه فردي عادي و حتي فرهيخته به مفهوم متعارف نيست از توان وصبغه اي برخوردار است كه مي تواند حقايق را درك ، ضبط و در صورت لزوم ابلاغ كند و يا به آن عمل نمايد . پس امام شيعي برگزيده مردم نيست و حتي فرض بر اين است كه پيامبر نيز امام را صرفا از جانب خود انتخاب نكرده است ، بلكه امر الهي در فردي خاص –علي ع- تبلور يافته است و پيامبر آشكار كننده اين امر و مامور به اجراي فرمان الهي بوده است .»(همان ، 42)

[در واقع] اسلام داراي شاني است كه هر كس توان حمل و اداي آن را ندارد . حال كه چنين است فرد برگزيده اي بايد پاسدار امامت الهي باشد و از اين امامت و وديعه در جهت خير و فضيلت مردم سود جويد . (همان)

يكي از مهم ترين تفاوت هاي نظريه سياسي خلافت و امامت در بحث رابطه ميان مشروعيت و مقبوليت مي باشد . چرا كه خليفه در نظريه اهل سنت ، تنها يك حاكم مردمدار نيست بلكه مقبوليت وي در گرو بيعت كنندگان اوست و تا زماني كه اين بيعت و اين استقرار بر منصب خلافت صورت نگيرد حكومت وي مشروعيتي ندارد ، در حالي كه در نظريه تشيع امام صرف نظر از حكومت و به فعليت يافتن آن مشروعيت دارد ؛ به عبارت ديگر در تسنن به لحاظ نظري مشروعيت و مقبوليت خليفه – جداي از تفاسير اين واژگان – بر هم منطبق است ، يا با هم ارتباطي تنگاتنگ دارد ، در حالي كه در تشيع ، مشروعيت امام درگرو مقبوليت و پذيرش مردمان نيست . مردم براي انتخاب جانشين پيامبر -امام- داراي حق اوليه نيستند ، از اين رو اقبال يا ادبار مردم فقط در فعليت يا عدم فعليت حكومت وي تاثير گذار است . امام مشروع است ، چه مردم با وي براي حكومت بيعت كنندو اداره امور جامعه را به او بسپارند و چه اين كار را نكنند . اصل مشروعيت امام به همان بعد و شاني از اسلام بر مي گردد كه قبلا در باره آن توضيح داده شد . (همان ، ص43)

از سوي ديگر ضرورتي كه باعث مي شود تا در عصر حضور ، نصب امام لازم باشد ، عينا باعث مي شود تا در دوران غيبت نيز فردي براي تصدي حكومت از جانب امام معصوم معرفي شود كه اين فرد نزديكترين شخص به امام معصوم از نظر ويژگي ها و صفات همچون علم ، تقوا ، مديريت و ... مي باشد كه در اصطلاح از آن به عنوان «ولي فقيه» ياد مي شود . البته براي اثبات اصل ولايت فقيه و ضرورت آن در جامعه ادله عقلي و نقلي فراواني وجود دارد كه به جهت پرهيز از اطاله كلام از ذكر آنها خودداري مي كنيم .

مهم ترين مضامين نظريه سياسي امامت عبارتند از موارد ذيل :

تقدس بخشيدن به قدرت الهي، نفي قدرتهاي غير الهي، عدالت اجتماعي، اعتقاد به نظام امامت و رهبري الهي، پذيرش عنصر برتري انسانهاي الهي بر سايرين با تكيه بر اصل ولايت، پذيرش اصل شورا و احترام به آراي عمومي، نفي جايگزيني انسان به جاي خدا، نفي قراردادي بودن دولت، پذيرش نظارت عمومي و مسئوليت همگاني، توجه به فطرت انسان و سعادت دنيا و آخرت , ...

در پايان به منظور آشنايي هر چه بيشتر با نظريه سياسي امامت ، پيشنهاد مي شود منابع زير را مورد مطالعه قرار دهيد :

مباني انديشه سياسي اسلام، عميد زنجاني نشر پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي؛

آفاق تمدني انقلاب اسلامي (مجموعه مقالات) به كوشش جلال درخشه انتشارات دانشگاه امام صادق؛

انديشه هاي سياسي در اسلام و ايران ، دكتر حاتم قادري ، انتشارات سمت

قدرت ، دانش و مشروعيت در اسلام ، داوود فيرحي

«نظريه قدرت برگرفته از قرآن و سنت» ، دكتر محمد‌هادي مفتح ، موسسه بوستان كتاب
درآمدي بر تحول نظريه دولت در اسلام ، احمد جهان بزرگي ، پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
6 + 6 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .