مصر، ليبي، تونس در روزهاي سرنوشت

تونس اولين محور آغاز حركت هاي مردمي در كشورهاي عربي شمال آفريقا بود. مردم تونس اواخر سال 2011 با سرنگوني بن علي شعله هاي سرنگوني حاكمان عرب را روشن كردند. مصر نيز در 22 بهمن 1389 با سرنگوني مبارك همراه بود. ليبي سومين كشور شمال آفريقا بود كه در آن در تابستان سال 2011 به چهار دهه حاكميت قذافي پايان داده شد. در نهايت سه كشور تونس، ليبي و مصر محورهاي تحولات شمال آفريقا گرديدند در حالي كه تحولات آنها نه تنها بر آفريقا، بلكه بر غرب آسيا (خاورميانه) نيز تأثيرات بسياري گذاشت.

هر چند مردم و دولت هاي تشكيل شده در اين كشورها، اقدامات بسياري براي رسيدن به اهداف و آرمان هاي خود صورت داده اند، اما كارنامه اين كشورها نشان مي دهد كه فرايندي بحراني همچنان در اين كشورها در جريان است، به گونه اي كه در مقاطعي، از جنگ داخلي و احياي دوران تنش و درگيري داخلي در اين كشورها سخن به ميان آمده است .در تونس درگيري در برخي از مناطق همچنان ادامه دارد چنانكه حالت فوق العاده همچنان در اين كشور برقرار است و روزانه چندين نفر در درگيري هاي خياباني كشته و بازداشت مي شوند. در مصر نيز فضاي سياسي و اجتماعي همچنان ملتهب است چنانكه التحرير همچنان كانون اعتراض هاي مردمي است. همچنين در برخي از مناطق نظير سينا و اسكندريه، درگيري هاي قومي ونژادي مشاهده مي شود كه فضاي مصر را تحت الشعاع قرار داده است.

در ليبي نيز درگيري هاي مسلحانه در ابعاد گسترده تري ادامه دارد چنانكه منطقه بني وليد به صحنه جنگ تمام عيار مبدل شده كه صدها كشته و زخمي بر جاي گذاشته است. در اين درگيري، خميس قذافي پسر آخر قذافي نيز كشته شد. بسياري از ناظران سياسي اوضاع ليبي را برابر با دوران جنگ داخلي مي دانند كه حتي خطر تجزيه، اين كشور را تهديد مي تنند .مجموع تحولات اين سه كشور، يك اصل اساسي را آشكار مي سازد و آن، اينكه بحران در اين كشورها به صورت ريشه اي است و دامنه آن مي تواند شعله هاي جنگ داخلي گسترده و حتي تجزيه آنها را به همراه داشته باشد. رويدادهاي اين كشورها نشانگر چالش هاي مشتركي است كه مجموع آنها اوضاع بحراني براي آنها ايجاد كرده است.

اولاً، ساختار سياسي سه كشور چندان پايدار نيست. از يك سو دولت ها، از افرادي مجرب و باتجربه تشكيل نشده اند و سياست هاي شان بر اساس اصل آزمون و خطا است. از سوي ديگر، جريان هاي سياسي دوران حاكمان قديم، همچنان در قدرت مشاهده مي شوند. آنها بخش هاي اقتصادي را در اختيار دارند كه نتيجه آن نيز ناتواني دولت هاي جديد در تحقق اهداف شان است. اكنون ساختار سياسي در مصر، تونس و ليبي چنان متزلزل است كه در تونس و ليبي دولت ها در مرحله سقوط قرار گرفته اند و احتمال ايجاد بحران سياسي در مصر نيز دور از ذهن نيست. نكته مهم آنكه، نظاميان نيز در اين ساختار همچنان به دنبال حفظ قدرتند و برآنند تا از اين وضعيت براي احياي قدرت بهره برداري كنند.

ثانياً؛ چالش هاي قانوني از ديگر چالش هاي موجود در اين كشورها است. قوه مقننه كه وضع قوانين را بر عهده دارد نتوانسته است كاركرد چنداني داشته باشد. قوانين جاري در كشورهاي مذكور همچنان مربوط به نظام هاي سابق است و تدوين قوانين جديد كه بايد به خواست مردم و بر اساس شريعت اسلامي باشد، همچنان تدوين نگرديده است. الگو برداري از قوانين گذشته و الگوهاي غربي چالش هايي است كه ساختار قانونگذاري اين كشورها را تهديد مي كند. در مصر انحلال پارلمان، در تونس و ليبي نبود مجلس كارآمد مانع از آن شده تا قوه مقننه در اين كشورها دستاورد چنداني داشته باشد. بحران در قوه قضائيه اين كشورها و استمرار حضور دستگاه قضايي دوران گذشته، چالش هاي بسياري را به همراه داشته كه از آن جمله، عدم محاكمه سران و مقامات نظام هاي گذشته اين كشورها است.

ثالثاً، اجرا نشدن خواسته هاي مردمي نيز بخش ديگري از چالش هاي اين كشورها شده كه نتيجه آن را در استمرار تظاهرات و اعتراض هاي مردمي مي توان مشاهده كرد. از خواسته هاي مردمي بهبود شرايط اقتصادي بوده كه همچنان لاينحل باقي مانده چنانكه در هر سه كشور، مردم در اعتراض به اوضاع اقتصادي، تظاهرات ضد دولتي برگزاركرده اند. اجراي شريعت اسلامي و اجراي اصل دوري از رژيم صهيونيستي و آمريكا، از ديگر خواست هاي مردم بوده كه اجرا نشده است. هر چند كه دولت ها تأكيد دارند كه به اصول اسلامي پايبند هستند، اما در عمل چندان كاركردي در اين حوزه نداشته اند كه نمود آن را در درج نكردن قوانين اسلامي در قوانين اجرايي مي توان مشاهده كرد. در حوزه سياست خارجي نيز ادامه گرايش به صهيونيست ها و آمريكا در سران دولتهاديده مي شود كه خشم مردم را برانگيخته است. نمود عيني اين امر را در مواضع مرسي، رئيس جمهور مصر مي توان مشاهده كرد كه به رغم خواست مردم، سفير جديد مصر در تل آويو را معرفي و در نامه اي به «پرز» رئيس صهيونيست ها، ارادت خود را به اين رژيم اعلام داشت. در تونس و ليبي نيز با وجود خواست مردم مبني بر گنجاندن جرم بودن روابط با صهيونيست ها در قانون اساسي، همچنان دولت ها از اجراي اين مهم خودداري مي كنند.

رابعاً، فعاليت جريان هاي سلفي و فرصتي كه براي آنها ايجاد شده، از ديگر محورهاي چالش هاي اين كشورها است. روند تحولات نشان مي دهد كه جريان هاي سلفي از شرايط موجود استفاده مي كنند و به دنبال كسب قدرت هستند كه محور آنها را نيز اعتراض هاي مسلحانه تشكيل مي دهد. اين وضعيت به ويژه در ليبي و تونس، ابعاد گسترده تري دارد. برخي از گزارش ها از حمايت غرب و برخي كشورهاي عربي از اين جريان ها حكايت دارد. آنها اكنون به مولفه اي براي مقابله با جريان هاي اسلامگرا و خواسته هاي اسلامي مردم مبدل شده اند، لذا غرب به شدت از آنها حمايت مي كند. در حالي كه در ظاهر ادعاي نگراني از حضور آنها در قدرت را اعلام مي دارد. غرب تلاش دارد تا از سلفي ها براي تضعيف اسلام گرايان در كشورهاي مصر، ليبي و تونس بهره گيرد در حالي كه در نهايت هر دو جريان را در اين عرصه متزلزل مي سازد تا به اهداف خود در اين كشورها دست يابد.

خامساً، مداخلات بازيگران خارجي شامل كشورهاي غربي و عربي و تركيه و صهيونيست ها از ديگر چالش هاي اين كشورها است. اين بازيگران هر كدام اهداف جداگانه اي را در مصر، ليبي و تونس پيگيري مي كنند و برآنند تا در لواي استمرار بحران به خواسته هاي خود دست يابند. بسياري از ناظران سياسي تأكيد دارند كه مداخلات اين بازيگران و رقابت شديد ميان آنان موجب شرايط بحراني در تونس، مصر و ليبي شده كه همچنان در حال افزايش است . به هر تقدير، در جمع بندي تحولات سه كشور تونس، ليبي و مصر مي توان گفت كه اين كشورها همچنان با بحران شديد سياسي، اقتصادي و امنيتي درگيرند كه استمرار آنها مي تواند حتي به جنگ داخلي و تجزيه آنها منجر شود. در مجموع، مولفه هاي داخلي و خارجي موجب شده تا اين كشورها عملاً نتوانند در مسير صلح و ثبات قرار گيرند، چنان كه در ليبي درگيري هاي مسلحانه صدها كشته و زخمي بر جاي گذاشته و در تونس و مصر نيز وضعيت شكننده اي حاكم است كه هر لحظه احتمال فروپاشي آن وجود دارد، به ويژه اينكه، بازيگران خارجي نيز رقابت شديدي را در اين كشورها آغاز كرده اند كه به تشديد بحران ها منجر شده است.

مصر، ليبي، تونس در روزهاي سرنوشت /قاسم غفورى /بصيرت/91/08/08

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
11 + 9 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .