مؤلفه‌های اقتدار نرم‌افزاری جمهوری اسلامی؟

مؤلفه‌های اقتدار نرم‌افزاری جمهوری اسلامی کدام است؟

اقتدار را در ادبیات سیاسی به «قدرت مشروع» تعبیر می‌كنند كه از مهم‌ترین موضوعات روابط بین‌الملل است. اگرچه صاحب‌نظران اختلاف نظرهایی درباره‌ی معنی و مفهوم قدرت و اقتدار دارند، اما همگی بر اهمیت این دو مفهوم در ساختار نظام جهانی تأكید می‌كنند. به طور كلی سه دیدگاه درباره‌ی قدرت و اقتدار در روابط بین‌الملل وجود دارد؛ دیدگاه نخست بر كنترل منابع قدرت تأكید دارد. از این دیدگاه هر اندازه كه بتوان عناصر و عوامل قدرت دیگر كشورها را كنترل كرد، قدرت بیشتری در نظام بین‌المللی كسب خواهد شد.

دیدگاه دوم این است كه كسب قدرت عبارت از كنترل كردن بازیگران بین‌المللی و تأثیرگذاری بر آنها است. از این دیدگاه كشوری قدرتمند است كه بتواند بر بازیگران محیط بین‌المللی -كه همانا كشورها هستند- تأثیر بگذارد.

اما دیدگاه سوم قدرت را در توانایی ایجاد نتایج مطلوب و مورد نظر در نظام بین‌المللی می‌داند. بنابراین دیدگاه كشوری در روابط بین‌المللی دارای اقتدار و قدرت است كه بتواند نتایج مطلوب و مورد نظر خود را در روابط و نظام بین‌المللی ایجاد كند. قدرت و اقتدار در این دیدگاه به معنی تأثیرگذاری بر محیط و ضوابط بین‌المللی است.
بر اساس این سه رویكرد، تعاریف مختلفی از قدرت و اقتدار قابل تصور است. تعریف بسیار فراگیر و رایج بر اساس دیدگاه سوم همان توانایی تولید نتایج مطلوب یا توانایی ایجاد آثار مورد نظر است. تعریف دیگر از اقتدار، توانایی یك ملت در پیشبرد منافع ملی و حفظ امنیت ملی خویش است. بنابراین كشوری قدرتمند است كه هم بتواند بر نتایج بین‌المللی أثر بگذارد و هم منابع كافی برای حفظ منافع ملی و بقای خویش را در اختیار داشته باشد و در روابط بین كشورها و در نظام بین‌المللی صاحب نفوذ باشد.

همچنین تعریف دیگری از قدرت را بر اساس «تأثیر» ارائه داده‌اند. یعنی كشور و ملتی صاحب اقتدار است كه با استفاده از «ابزارهای تأثیرگذار» بر دیگر كشورها أثر بگذارد. در این‌جا منظور از ابزارهای مؤثر، عمدتاً عناصر و عوامل اقتصادی و پاداش‌ها و تحریم‌های اقتصادی است. البته این دیدگاه صرفاً مادی است و نگاهی مادیگرایانه به قدرت دارد.

ماهیت اقتدار در جمهوری اسلامی
دیدگاه دیگری كه اخیراً در ادبیات روابط بین‌الملل، چه در مغرب‌زمین و چه در كشورهایی مانند جمهوری اسلامی مطرح است و انقلاب اسلامی از آغاز تاكنون آن را دنبال كرده، این است كه ماهیتی نرم‌افزارانه برای قدرت و اقتدار تصویر كرده و اهمیت وجه نرم قدرت را بیش از وجه سخت‌افزارانه‌ی آن تلقی می‌كند. یعنی قدرت و اقتدار بیش از آن‌كه ماهیت سخت‌افزارانه داشته باشد، ماهیت نرم‌افزارانه دارد.

قدرت نرم بر پایه‌ی اقناع و رضایت است. یعنی ملتی در نظام بین‌الملل مقتدر نامیده می‌شود كه بدون به‌كارگیری زور توانایی اقناع دیگران را داشته باشد. عناصر قدرت نرم مبتنی بر اقناع، اصلاً ربطی به قدرت نظامی و زور ندارد. بنابراین لزوماً كشوری كه از توانایی نظامی بیشتری برخوردار است، از اقتدار اقناع‌كننده برخوردار نیست، بلكه قدرت نرم بر عناصری همچون «توانایی علمی»، «توانایی فرهنگی» و «توانایی گفتمان‌سازی» مبتنی است.

اگر نگاهی به رویكرد جمهوری اسلامی داشته باشیم، درمی‌یابیم كه اقتدار و قدرت انقلاب اسلامی كاملاً نرم‌افزاری است. بنابراین طبیعی است كه دولت‌های برخاسته از جمهوری اسلامی هم با استفاده از این مزیت نسبی در عرصه‌ی بین‌المللی حاضر باشند. البته جمهوری اسلامی از منابع مادی خوبی برای قدرت سخت خود نیز برخوردار است؛ منابعی مانند موقعیت جغرافیایی و ژئوپولیتیك، منابع طبیعی نفت و گاز، پیشرفت در عرصه‌های فناوری و اقتصاد و صنعت، جمعیت و نیروی انسانی متخصص و نهایتاً قدرت نظامی.

توانایی نظامی و اقتدار
البته قدرت نظامی برای افزایش اقتدار یك كشور، لازم اما ناكافی است. یك دیدگاه سنتی در روابط بین‌المللی وجود دارد كه به دیدگاه رئالیستی معروف است. البته این دیدگاه مترادف با همان مكتب واقع‌گرایی معروف نیست، بلكه مكتبی است كه در روابط بین‌المللی صرفاً بر قدرت نظامی تأكید دارد. از این دیدگاه تنها كشور و ملتی صاحب اقتدار و قدرت است كه از توانمندی نظامی بیشتری برخوردار باشد. بر اساس دیدگاه رئالیستی، تهدید و اجبار عاملی قدرت‌ساز است و اقتدار مساوی است با زور. صاحبان این دیدگاه معتقدند كه اقتدار فقط از طریق قدرت سخت به‌دست می‌آید.

اما امروزه این دیدگاه در ادبیات روابط بین‌الملل به‌شدت با نقد مواجه شده و پذیرفته نیست. بسیاری از متفكران حتی در خود غرب قائل به این هستند كه قدرت نظامی مساوی با اقتدار و قدرت در روابط بین‌الملل نیست و تنها می‌تواند یكی از مؤلفه‌های قدرت باشد.

مؤلفه‌های نرم‌افزاری اقتدار
بنابراین بخشی از عناصر قدرت و اقتدار در نظام بین‌المللی غیر مادی است؛ عناصری مانند «خصوصیات ملی»، «روحیه‌ی ملی»، «مشروعیت و مقبولیت نظام سیاسی» و به‌ویژه مقبولیت و مشروعیت ایدئولوژی و گفتمان آن كشور، «اعتبار بین‌المللی» و «دیپلماسی» آن كشور. اگر نگاه ما به اقتدار مبتنی بر این عناصر باشد، تحلیل ما از جایگاه جمهوری اسلامی در نظام بین‌الملل متفاوت و مبتنی بر واقعیت خواهد بود.

با توجه به تعاریفی كه از قدرت وجود دارد و این‌كه اقتدار به معنی توانایی ایجاد نتایج مطلوب در نظام بین‌الملل است، ما شاهدیم كه با وقوع بیداری اسلامی، بسیاری از نتایج مورد نظر جمهوری اسلامی در سطح منطقه‌ی خاورمیانه به تحقق رسیده یا حوادث به سمت تحقق آن پیش رفته است. این مسأله‌ای است كه بسیاری از رقبای ما هم به آن اذعان دارند كه میزان تأثیرگذاری ایران در منطقه‌ بیش از هر زمان دیگر و بیش از هر كشور دیگری است و موازنه‌ی اقتدار یا قدرت در خاورمیانه به نفع جمهوری اسلامی است.

بنابراین جمهوری اسلامی ایران نفوذ و توانایی ایجاد نتایج و روندهای مورد نظر خود در خاورمیانه را دارد. همین‌طور در سطح بین‌المللی نیز جمهوری اسلامی‌ ایران علی‌رغم محدودیت‌ها و فشارها، از تأثیرگذاری بسیار مهمی برخوردار است. نشانه‌ی این تأثیرگذاری آن است كه بسیاری از قدرت‌ها كه به نوعی رقیب ایران هستند یا ضدیت دارند، توانایی جلوگیری از تأثیرگذاری جمهوری اسلامی را ندارند. این نشان‌دهنده‌ی آن است كه جمهوری اسلامی از اقتدار قابل توجهی در منطقه و فراتر از آن در سطح بین‌المللی هم برخوردار است.

انتخابات و اقتدار ملی
یكی از مهم‌ترین مؤلفه‌های قدرت و اقتدار در نظام بین‌الملل، مشروعیت نظام سیاسی است. بنابراین یك نظام سیاسی هر اندازه از مشروعیت بیشتری برخوردار باشد، قطعاً در نظام بین‌المللی تأثیرگذارتر است. برعكس؛ هر اندازه نظام سیاسی از مقبولیت كمتری در داخل برخوردار باشد، از توانایی تأثیرگذاری او در روابط بین‌الملل كاسته خواهد شد و آن نظام سیاسی مجبور است به جای پرداختن به مسائل بین‌المللی، سرگرم مسائل داخلی خود شود.

از مهم‌ترین شاخصه‌های مقبولیت یك نظام سیاسی، میزان انتخاباتی است كه برگزار می‌كند و نیز میزان مشاركتی كه در آن صورت می‌گیرد. بنابراین انتخابات اگر نگوییم مهم‌ترین، یكی از مهم‌ترین شاخصه‌های رضایت ملت از نظام سیاسی است و به‌تنهایی یك عامل اقتدار ملی است. از این رو هر چه میزان مشاركت مردم در انتخابات بیشتر باشد، حكایت از مقبولیت بیشتر نظام سیاسی و سبب افزایش تأثیرگذاری جمهوری اسلامی در عرصه‌ی بین‌المللی است و تأثیر بسیار زیادی در خنثی كردن تحریم‌ها و تهدیدهایی خواهد داشت كه از ناحیه‌ی دشمنان ما اعمال می‌شود. به همین دلیل، انتخابات در شرایط فعلی اهمیت فوق‌العاده‌ای دارد.
( دكتر سید جلال دهقانی فیروزآبادی، استاد روابط بین‌الملل و عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی،مؤلفه‌های اقتدار نرم‌افزاری جمهوری اسلامی،پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آيت‌الله‌العظمی سيدعلی خامنه‌ای ،۱۲/۱۲/۱۳۹۰)

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
2 + 0 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .