فجر انقلاب و تجديد هويت شيعيان

پيروزي انقلاب اسلامي ايران به عنوان يکي از رخدادهاي بزرگ نيمه دوم قرن بيستم از يک طرف باعث ايجاد تغييرات گوناگوني در جامعه ايران شد و از طرف ديگر تحولات فراواني را در منطقه و جهان رقم زد. انقلاب اسلامي از همان ابتدا به چشم اندازهاي فرامرزي نيز توجه داشت و با توجه به آرمانهاي جهاني و اهداف منطقه اي، به نظر مي رسد که در بيداري مسلمانان جهان و نوزايي باورهاي ديني تاثير گذاشته است. اين تاثيرگذاري عمدتا در افزايش آگاهي مسلمانان، بويژه جوامع شيعي قابل مشاهده است.

اين مقاله تحليلي است بر اينکه چگونه انقلاب اسلامي مورد استقبال توده هاي مردم مسلمان و به خصوص شيعيان ساير کشورها قرار گرفت. به طور مشخص انقلاب اسلامي از يک طرف باعث شد تا مذهب شيعه مورد توجه قرار گرفته و به جهانيان معرفي شود. از طرف ديگر، جوامع شيعي در اثر انقلاب اسلامي احساس خودباوري کرده، در جهت رشد و ارتقاي سياسي گام برداشته و موفق شدند برخي احزاب و تشکلهاي سياسي را تأسيس يا تقويت نمايند. اکنون آنان با تکامل نسبي فرايند سياسي، در ساختارهاي سياسي کشورهاي خود نقش آفريني مي کنند.

هويت يابي، خودآگاهي و معرفي شدن شيعه
تا قبل از وقوع انقلاب اسلامي، شيعيان به صورت آتشي در زير خاکستر پنهان بودند. آنان نقش زيادي در مناسبات سياسي حکومتها و ساختار قدرت جهاني نداشتند. با پيروزي انقلاب اسلامي که هويتي ديني داشت و بر اساس آموزه هاي اسلام شيعي بنا شده بود، و رهبري آن را عالمي ديني از مراجع تقليد شيعه بر عهده داشت، به تدريج تشيع و پتانسيل هاي آن به جهانيان معرفي شده و در محافل علمي و سياسي مورد توجه قرار گرفت. در اثر انقلاب اسلامي، روح درهم شکسته و خسته شيعيان در مناطق مختلف جهان زنده شد و روحيه اميد در کالبد آنان دميده شد. پس از انقلاب، روحيه خود باوري و اعتماد به نفس شيعيان که رو به خاموشي مي رفت، تقويت شد. به اين ترتيب بيشترين تاثير گذاري انقلاب اسلامي در ميان جوامع شيعي اتفاق افتاده است. شيعيان پس از يک دوره فترت و سستي با ظهور انقلاب اسلامي هويت تازه اي يافتند. به اين ترتيب انقلاب ايران نقطه عطفي در احياي هويت ديني شيعيان و حتي در نگاهي کلي تر، هويت ديني مسلمانان پديد آورد و تشيع و اسلام را در قلب حوادث واخبار جهاني قرار داد.

شکل گيري يا تقويت احزاب و تشکلهاي سياسي
دومين مرحله تاثير پذيري شيعيان جهان از انقلاب ايران در شکل گيري يا تقويت احزاب و تشکلهاي سياسي در کشورهاي منطقه (عراق، لبنان، بحرين، پاکستان، افغانستان) نمايان شد. به عنوان نمونه «حزب الدعوه عراق»، به عنوان يک تشکيلات شيعي، اگر چه در آن زمان حداقل 20 سال سابقه فعاليت داشت، ولي وقوع انقلاب موجب احياء، تشديد و توسعه فعاليت اين حزب گرديد. سياسي - تشکيلاتي شدن شيعيان لبنان نيز در قالب «جنبش حزب الهت» و نقش آفريني چشمگير آن در صحنه داخلي لبنان و در کل منطقه، به خصوص در ارتباط با معادله قدرت اسرائيل، به طور قطع بازتاب انقلاب اسلامي تلقي مي شود. اما نمود بارز تاثير پذيري شيعيان بحرين از انقلاب اسلامي و سياسي شدن آنها، تشکيل «جبهه اسلامي براي آزادي بحرين» بود. اين جبهه در سال 1357 و بوسيله هادي مدرسي تاسيس شد.
در پاکستان «نهضت اجراي فقه جعفري» در 1358 تاسيس شد که به نظر مي رسد راه اندازي آن تحت تاثير پيروزي انقلاب اسلامي بوده باشد. اين نهضت به عنوان يکي از ستونهاي استوار تشکيلاتي شيعيان پس از پيروزي انقلاب اسلامي، خدمات شايان توجهي در بين مردم پاکستان، به خصوص در راستاي تبليغ برنامه ها و اهداف انقلاب انجام داده است. علاوه بر نهضت اجراي فقه جعفري، تشکلهاي سياسي مختلف ديگري نيز در ميان شيعيان اين کشور فعاليت دارند که سازمان دانشجوئي اماميه (I.S.O)، دار الثقافه الاسلاميه، موسسه صباح القران، موسسه انتشاراتي اماميه کيشنز، جامعه تبليغاتي اسلامي و آکادمي اخوت از جمله مهمترين آنها مي باشد. اگر چه برخي از اين تشکلها در سالهاي قبل از انقلاب اسلامي تاسيس شده بودند، اما در اثر وقوع انقلاب ايران و با الهام گيري از آن، به تقويت فعاليت هاي خويش دست زدند.

در افغانستان نيز با پيروزي انقلاب ايران و تحت تاثير آن، شيعيان احزاب و تشکلهاي متعددي را تاسيس کردند که مقر يا شعبات برخي از آنان در ايران قرار داشتند. «سازمان نصر افغانستان» که قبلا با اسامي ديگري فعاليت مي کرد، در سال 1357 به اين نام شناخته شد و مرکز آن به ايران منتقل شد. در سال 1358 شيعيان هزاره جات «شوراي انقلابي اتفاق اسلامي افغانستان» را سازماندهي کردند. علاوه بر اينها، تشکلهاي ديگري با نامهاي«اتحاديه مجاهدان اسلامي افغانستان»، گروه «اسلام مکتب توحيد»، «حرکت اسلامي افغانستان»، «نهضت اسلامي افغانستان» و «سازمان نيروي اسلامي افغانستان» نيز در سالهاي اوليه انقلاب ايران بوجود آمدند.

نقش آفريني شيعيان در ساختار سياسي کشورها
با ارتقاي سطح فکري و تشکيلاتي شدن شيعيان منطقه که با پيروزي انقلاب اسلامي آغاز شد، آنان به تدريج توانستند در مسير تکامل سياسي گام بردارند و در ساختار سياسي حکومت ها وارد شده و به نقش آفريني بپردازند. در عراق، تکامل يابي سياسي شيعيان در قالب حزب الدعوه، مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق و ... باعث شد تا پس از سقوط رژيم بعث، شيعيان بتوانند نقش اصلي را در ساختار سياسي اين کشور ايفا نمايند. در قانون اساسي جديد اين کشور، مقام نخست وزيري که مهمترين و کليدي ترين مقام محسوب مي شود، از آن شيعيان شد و علاوه بر آن اداره چندين وزارت خانه نيز بر عهده وزراي شيعي نهاده شد.
در پاکستان، مشارکت سازمان يافته شيعيان در قالب نهضت اجراي فقه جعفري به حضور مستقل و آشکار اين حزب در انتخابات سال 1988م منجر شد. از آن به بعد شيعيان همواره در مجالس ايالتي، ملي و سنا حضور قابل توجهي داشته و در امر تصميم گيري مشارکت کرده اند.
در افغانستان اگر چه شيعيان بلافاصله پس از پيروزي انقلاب اسلامي، احزاب متعددي را سازماندهي کردند، اما بر اثر درگيري هاي داخلي اين کشور و سپس تسلط طالبان، نتوانستند حضور چشمگيري در ساختار سياسي ايفا نمايند. در عين حال آنان در نظام جديد پس از سقوط طالبان، موقعيت بهتر و رضايت بخش تري نسبت به گذشته به دست آوردند. شيعيان در کابيه دولتهاي موقت و انتقالي يک معاون رئيس دولت و 5 وزير داشتند. علاوه بر اين شمار بالايي از شيعيان در سطوح گوناگون اداري در وزارتخانه ها استخدام شدند. بر خلاف گذشته که مذهب سني حنفي شرط تصدي پست رياست جمهوري يا پادشاهي افغانستان بود، در قانون اساسي جديد اين کشور (مصوب 1382)، هر فرد افغاني مسلمان مي تواند کانديداي رياست جمهوري شود. بر اين اساس بود که در انتخابات سال 1383، محمد محقق، کانديداي شيعه مذهب، شرکت کرد و از ميان هيجده نفر حائز رتبه سوم شد.
در بحرين جنبش آزادي بخش اين کشور که تحت تاثير انقلاب اسلامي تاسيس شد و فعاليت هاي خود را گسترش داد، بيشتر از همه بر شکل گيري پارلمان انتخابي تاکيد مي کند. در واقع تشکيل پارلمان و تدوين قانون اساس عادلانه، که در آن حقوق اکثريت جمعيت شيعه به رسميت شناخته شود، به يکي از آرمانهاي اساسي اين کشور تبديل شده است.
در لبنان که به لحاظ سياسي يکي از کشورهاي مهم منطقه محسوب مي شود، ايران تاثيرگذاري زيادي داشته است. ايران در تلاش براي صدور انقلاب اسلامي و گسترش حوزه نفوذ خود، آرايش نيروها را در اين کشور، از سال 1982م به اين سو تغيير داده است. به عبارتي ايران توانسته است به الگوسازي و عيني سازي نمود خود در جامعه لبنان دست زند. به دنبال اين تحولات و در پي قرارداد 1990م طائف، مقام رياست مجلس به شيعيان واگذارشد. در تقسيم کرسي هاي پارلمان نيز از مجموع 128 کرسي، 38 کرسي به شيعيان، علويان و دروزيان تعلق گرفت. در حاليکه اين تعداد قبلا 25 کرسي بود. حزب اله لبنان نيز از سال 2000م به بعد به يکي از بازيگران اصلي عرصه سياسي اين کشور تبديل شد و موفق به نقش آفريني در اين زمينه شد. اين حزب اکنون داراي 14 کرسي در مجلس لبنان و يک وزير در کابينه است. اين در حالي است که در سالهاي گذشته، استراتژي اصلي حزب اله مشارکت در امور عام المنفعه آموزشي، درماني و زير بنايي بود. بنا به دلايلي در ساليان گذشته، مشارکت پررنگ در کابينه براي حزب اله در اولويت قرار نداشت.

نتيجه گيري
با نگاهي ژئوپليتيکي به مسائل ايران و تشيع، مشخص مي شود که هر اقدامي در ايران - به عنوان کانون مذهب شيعه - جوامع شيعي را که به حوزه نفوذ ايران تعلق دارند، متاثر مي کند. وقوع انقلاب اسلامي نيز به عنوان يک رخداد بزرگ، که در مرکز اين ساختار ژئوپليتيکي (ايران) اتفاق افتاد، به سياسي و تشکيلاتي شدن پيرامون و نيمه پيرامون (جوامع شيعي) منجر شد. به عبارتي ديگر، از آنجا که اين تأثير و تأثّر ناشي از رابطه اي است که بين مرکز و پيراموني هاي آن - يا بخشهايي از اين پيراموني ها که به مرکز احساس تعلق ژئوپليتيک مي کنند و در قلمرو اثرگذاري آن واقع مي شوند - بوجود مي آيد، فضاهاي شيعه نشين اطراف ايران نيز در قالب لايه هاي پيرامون و نيمه پيرامون، از تحولات رخ داده در کانون متأثر شده و عمدتا به سمت فعاليت و مشارکت سياسي و قدرت يابي حرکت کردند.

به هر حال بر اساس مطالب بالا و با توجه به اينکه انقلاب اسلامي – که در کانون قلمرو شيعه نشين جهان رخ داد - دست کم در سه محور 1)هويت يابي، خودآگاهي و معرفي شدن شيعه؛ 2)شکل گيري يا تقويت احزاب و تشکلهاي سياسي؛ 3)نقش آفريني شيعيان در ساختار سياسي کشورها، بر فضاهاي پيراموني خود اثر گذار بوده است. اين تاثيرگذاري نشان مي دهد که چگونه شيعيان در اثر انقلاب اسلامي از روحيه انقلابي مردم ايران الهام گرفته و با خودباوري و کشف هويت نيرومند خود، به سمت نقش آفريني در ميدانهاي مختلف سياسي - اجتماعي حرکت کردند. آنان ابتدا با تاسيس و تقويت احزاب و تشکلهاي گوناگون و سپس تکامل يابي سياسي ناشي از آن، موفق شدند سطح بينش سياسي و تشکيلاتي خود را ارتقا بخشند. به گونه اي که امروزه از جايگاه مناسبتري در بدنه ساختار سياسي کشورهاي خود برخوردارند.(سيدعباس احمدي، تابناک،۱۶ بهمن ۱۳۹۰ )

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
4 + 6 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .