علل تغییر سیاست 180 درجه‌ای ترکیه در قبال سوریه

اقدام اخیر دولت سوریه در گشودن مرزهای خودبر کردهای ترکیه با هدف خنثی سازی فشاردولت اردغان است.چرا‌که شکاف ترکیه و کردها و علویان مناطق مرزی این کشور، شکاف دامنه‌دار ،عمیق و بسیار طولانی است و بارها برای دولت ترکیه مشکل‌آفرین بوده است. این در حالی است که جمعیت قابل توجه کردها و علویان در سوریه و حضور علویان در دولت بشار اسد...

(روح‌اله صالحی دولت‌آباد)

پایگاه بصیرت: رهبران حزب عدالت و توسعه كه در سیاست خارجی خود با شعار اسلام‌گرايی و گسترش روابط با کشورهای اسلامی منطقه به قدرت رسيدند، در چند سال اول در این سیاست موفق بودند؛ اما با گذر زمان، این سیاست تغییر پیدا کرد و به بروز اختلافات با برخی از کشورها از جمله سوریه تبدیل گردید. اين کشور با همراهی عربستان و قطر به يکباره با اتخاذ سياستی متناقض با رويکردهای پيشين، از هيچ کوششی برای تضعيف محور مقاومت يعنی سوريه دريغ نورزيد. سؤال اساسی اين است که دليل اتخاذ اين مواضع در رفتار سياسی ترکيه چيست؟

ترکیه در ظاهر با رژيم صهيونيستی که در بین ملت‌های منطقه منفور است، وارد چالش شد و بارها مواضع ضدصهيونيستی در پیش گرفت. مجادله اردوغان با شيمون پرز و ترک جلسه به نشانه اعتراض‌، ارسال کاروان دريايی انسان‌دوستانه برای نوار غزه، همه و همه نشان از حرکتی ضدصهيونيستی داشت؛ این اقدامات، بیانگر ایجاد تحولی عظیم در سیاست خارجی ترکیه بود و نور امیدی در دل مسلمانان منطقه ایجاد کرد؛ اما تحولات بيداری اسلامی، ترکيه را در آزمونی دشوار قرار داد. اکنون رهبران ترک ميان تعلق داشتن به روح واحد دنيای اسلام و هويت مدرن اتحاديه اروپا و غرب، دومی را برگزيده‌اند. حال كه كار به اينجا كشيده شد، به‌نظر می‌رسد رهبران حزب عدالت و توسعه ترکیه به مرور زمان، راه خود را از راه جهان اسلام و جريان مقاومت ضد صهيونيستی بيشتر و بيشتر جدا كنند و اکنون به جايی رسیده‌اند كه خود را در كنار صهیونیست‌ها و مجری برنامه‌های آمريكا و غرب در جهان اسلام احساس می‌كنند. البته، همين جداسازی تركيه از جهان اسلام، جزء اهداف راهبردی جبهه آمريكايی- صهيونيستی- اروپايی به شمار می‌رود.

ترکیه یک کشور در حال پیشرفت است و در دهه اخیر رشد قابل ملاحظه‌ای در عرصه اقتصادی داشته است. این کشور با استفاده از ابزارهای مهم اقتصادی و ظرفیت‌های داخلی خود به‌دنبال گسترش برتری خود در خاورمیانه است و سعی دارد با افزایش روابط دیپلماتیک و اقتصادی با کشورهای اسلامی و همچنین توسعه صنعت و اقتصاد داخلی به مهم‌ترین و با نفوذترین کشور در منطقه تبدیل شود. در این راستا آنکارا برای عقب نماندن از تحولات منطقه و با‌توجه به رقابت‌های شدیدی که با دولت ایران در عرصه اقتصادی دارد، می‌خواهد قدرت خود را به مانند دوران امپراطوری عثمانی برساند و تلاش می‌کند به بازیگری مهم در معادلات منطقه‌ای تبدیل گردد؛ اگرچه ترکیه در ظاهر، خود را کشوری اسلامی معرفی کرده و با توجه به همسایگی با کشورهای اسلامی و عرب منطقه، در تلاش است تا رهبری جهان اسلام را بر عهده بگیرد و سیاست‌های غرب‌گرایانه خود را در منطقه توسعه دهد و رژیم‌های همسو با غرب در کشورهای عرب خاورمیانه تشکیل دهد.

موضع ترکيه در قبال تحولات داخلی سوريه در ابتدا توصيه‌‌محور و در جهت ايجاد اصلاحات سياسی دموکراتيک و گفت‌وگو بود؛ اما به‌تدريج با شدت گرفتن بحران و خشونت‌آميز شدن اعتراضات در سوريه، مواضع ترکيه تندتر شد و به مرحله اولتيماتوم رسيد و پس از سقوط جنگنده ترکیه توسط موشک‌های سوری در خاک این کشور، به تهديد نظامی و لغو مشروعيت نظام اسد در اين اواخر ختم گردید. مقامات ترکیه حتی پا را فراتر نهادند و علاوه بر پذيرفتن چندين هزار آواره سوری در مرزهای خود، به مخالفان دولت اجازه دادند چندين نشست در شهرهای آنتاليا و استانبول برگزار کنند. ترک‌ها در مورد سوريه جدی‌تر از هر کشور ديگری وارد عمل شدند و دولت سوريه را تحت فشار سياسی و اقتصادی قرار دادند.

آنکارا با دادن تسهيلات سياسی و لجستيکی به مخالفان سياسی و نظامی دمشق، گام‌های زيادی در روند سياست خصمانه و دشمنی عليه دولت و ملت سوريه برداشته است. دولت ترکيه در تشکل و سازماندهی مخالفان سياسی و نظامی اسد، دارای نقش برجسته‌ای بوده و در تمام اقدامات و مواضع مخالفان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای دولت سوريه حضور و مشارکت فعالی داشته است. مسئله کردها، روابط تنگاتنگ با ايالات متحده‌، عضویت در اتحادیه اروپا، استقرار سپر موشکی در خاک ترکيه، از جمله عواملی هستند که در رفتار تناقض‌آميز دولت ترکيه در قبال سوریه مؤثر بوده‌اند.

1- مسئله کردها

دولت ترکیه همیشه با معضل کردها به‌عنوان اقلیت دردسرساز برای دولت، مواجه بوده است و در دهه‌های اخیر، اقدامات زیادی برای مقابله با تهدیدات آن‌ها علیه دولت انجام داده است. ترکیه نگران ایجاد یک کشور مستقل کردستان توسط کردهای منطقه است؛ زیرا در صورت تشکیل چنین دولتی، تهدیدات امنیتی بر ضد ترکیه افزایش خواهد یافت و به همین دلیل ترکیه سعی دارد تا از تشکیل چنین دولتی در نزدیک مرزهای خود جلوگیری کند. یکی از کشورهایی که کردها در آن اقلیت قابل قبولی محسوب می‌شوند، کشور سوریه است و ترکیه همواره سعی کرده است تا با همکاری کشورهای کردنشین منطقه، از بروز چنین اقدامی که می‌تواند معادلات منطقه‌ای را بر هم بزند و تهدیدات مهمی را بر ضد این کشور ایجاد کند، پیشگیری به عمل آورد. قبل از بروز بحران داخلی در سوریه، دو کشور ترکیه و سوریه به‌عنوان کشورهای همسایه به دلیل داشتن تهدیداتی مشترک به‌خصوص از جانب کردها، روابط مناسبی داشتند تا جایی که در برخی موضوعات تا حدودی به‌عنوان متحد منطقه‌ای به‌شمار می‌رفتند و حتی با روی کار آمدن اردوغان و حزب عدالت و توسعه، روابط دو کشور بهبود یافته بود و دولت ترکیه نیز به‌دلیل همراهی بشار اسد در عدم حمایت از پ.ک.ک در مرزهای دو کشور همواره از دولت بشار اسد در سوریه حمایت می‌کرد؛ اما آنچه مسئله را برای ترکیه به یک مشکل و یا تهدید امنتی تبدیل کرده، این موضوع است که تضعیف دولت کنونی سوریه که البته یکی از اهداف اصلی ترکیه از آغاز بحران داخلی در سوریه بوده است، منجر به افزایش قدرت و نفوذ کردها در سوریه گردد که این امر در صورت گسترش بی‌ثباتی در سوریه می‌تواند منجر به قدرت‌گیری آن‌ها و تشکیل یک منطقه خودمختار کردی در این کشور در نزدیکی مرزهای ترکیه گردد. احتمال تشکیل منطقه خودمختار کردها در سوریه در صورت گسترش بی‌ثباتی در این کشور، تأثیرات زیادی بر مواضع کردهای ترکیه خواهد داشت و باعث تحریک آن‌ها می‌شود و این مسئله پیامدهای منفی برای آنکارا خواهد داشت. ادامه ناآرامی‌ها در سوریه به قدرت گرفتن کردها در مرز ترکیه منجر خواهد شد.

به نظر می‌رسد اقدام اخیر دولت سوریه در گشودن مرزهای این کشور بر کردهای ترکیه با هدف خنثی کردن تلاش دولت اردوغان در فشار بر سوریه صورت گرفته است، چرا‌که شکاف ترکیه و کردها و علویان مناطق مرزی این کشور، شکاف دامنه‌دار عمیق و بسیار طولانی است و بارها برای دولت ترکیه با هر خاستگاه حزبی مشکل‌آفرین بوده است. این در حالی است که جمعیت قابل توجه کردها و علویان در سوریه و حضور علویان در دولت بشار اسد، می‌تواند ائتلاف نظامی کردها و دولت سوریه را به اتحادی راهبردی و مؤثر برای متوقف کردن فشارهای ترکیه بر دولت بشار اسد مبدل کند، اتحادی که اردوغان را برای جلوگیری از شکل‌گیری آن، حتی حاضر به عذرخواهی رسمی از کردها پس از ۷۰ سال کرده است. کردهای سوريه به مانند کردهای ترکيه دارای اهداف جدايی‌طلبانه نيستند، آن‌ها قبل از اينکه خود را کرد بدانند، سوری می‌دانند؛ اما در ترکيه وضع متفاوت است. در صورتی‌که طرح تجزيه در سوريه اجرايی شود، دولت ترکيه نيز با مشکلات زیادی مواجه خواهد شد. به همین دلیل ترکیه در تلاش است تا با حمایت از مخالفان دولت بشار اسد بتواند ساختار سیاسی این کشور را تغییر دهد و یک حکومت متحد ترکیه را روی کار بیاورد و از تشکیل دولت کردی در این کشور جلوگیری کند.

2- عضویت در اتحادیه اروپا

دومين عاملی كه سبب تغيير سياست تركيه در قبال دمشق شد، سياستمداران تركیه هستند كه بيش از 30 سال است خواهان پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا هستند. برخی كشورهای اروپايی برای پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا شرط‌های زیادی تعیین کرده‌اند. برخی كشورهای اروپايی خود را حامی حقوق بشر، آزادی و دموكراسی معرفی می‌كنند، اين كشورها با سوءاستفاده از درخواست تركيه برای پيوستن به اتحاديه اروپا از اين كشور باج‌خواهی می‌كنند و مقامات ترکیه را به نقض حقوق بشر محکوم می‌کنند. ناآرامی‌های سوریه این بهانه را برای مقامات آنکارا ایجاد کرد. پس از بروز درگیری‌ها در سوریه، آن‌ها به بهانه نقض حقوق بشر در سوریه و عمدتاً در راستای سیاست اتحادیه اروپا با رژیم بشار اسد به مخالفت برخواستند تا بتوانند خود را حامی حقوق بشر در جهان اعلام کنند و نظر رهبران اروپایی را برای عضویت کشورشان در این اتحادیه جلب کنند. همين موضوع سبب شده كه تركيه سياست همگرايی با دمشق را كنار گذارد و سياست واگرايی را در پيش بگيرد. باتوجه به اینکه بیشتر کشورهای اتحادیه اروپا عضو ناتو و هم‌پیمان آمریکا و مخالف دولت بشاراسد هستند، ترکیه نیز برای به‌دست آوردن حمایت اعضای این اتحادیه باید سیاست‌های خود را مطابق با خواسته‌های آن‌ها کند و سیاست مخالفت با دمشق نیز یکی از این اقدامات سیاستمداران ترکیه است تا بتوانند به عضویت اتحادیه اروپا که یکی از آرزوهای رهبران ترک است برسند.

3- استقرار سپر موشکی ناتو در ترکیه

بعد از اینکه استقرار سپر موشکی آمریکا در لهستان و جمهوری چک به دلیل مخالفت روسیه با این اقدام غرب، به حالت تعلیق درآمد، کشورهای عضو ناتو در نشست لیسبون به این نتیجه رسیدند که این سپر موشکی را در خاک ترکیه ایجاد کنند. این سپر موشکی که هدف اصلی آن مقابله با ایران، سوریه و حزب‌الله است، در صورت استقرار در خاک ترکیه، متناسب با آن، سیاست‌های این کشور نیز در راستای اهداف غرب قرار خواهد گرفت. با توجه به دشمنی آمریکا با دولت سوریه و مداخله در امور سیاسی این کشور، ترکیه نیز به مخالفت با بشار اسد و حمایت از مخالفان او ادامه می‌دهد. این عمل بیانگر این است که ترکیه سعی دارد با این اقدامات به غرب بقبولاند که می‌تواند متحد خوبی برای تأمین منافع غرب در منطقه باشد. استقرار این سپر موشکی در خاک ترکیه، هم امنیت این کشور را در عرصه بین‌المللی افزایش می‌دهد، هم ترکیه را به یکی از اعضای اصلی و مهم ناتو تبدیل خواهد کرد. به همین دلیل، ترکیه برای رسیدن به این امر هر اقدامی را برای جلب حمایت آمریکا انجام می‌دهد و در حال حاضر نیز هدف اصلی غرب و ترکیه اتحاد راهبردی برضد سوریه است. به همین دلیل ترکیه سعی می‌کند تا با همکاری غرب، ساختار سیاسی در این کشور را تغییر دهد و یک رژیم طرفدار غرب در سوریه روی کار بیاورد. موضع ترکيه در قبال تحولات داخلی سوريه در ابتدا توصيه‌‌محور و در جهت ايجاد اصلاحات سياسی دموکراتيک و گفت‌وگو بود؛ اما به‌تدريج با شدت گرفتن بحران و خشونت‌آميز شدن اعتراضات در سوريه، مواضع ترکيه تندتر شد و حتی به تهدید نظامی نیز کشیده شد. مقامات حزب عدالت و توسعه ترکيه در مسيری حرکت می‌کنند که به سود ملت اين کشور نيست. ترکيه فکر می‌کند می‌تواند با حمایت از گروه‌های تروریستی سوریه، نظام این کشور را تغيير دهد و نظامی شبيه به ترکيه را در سوريه مستقر کند؛ ولی اين سياست ترک‌ها شکست‌خورده و باعث بحرانی خطرناک در منطقه گردیده است. حمایت ترکیه از گروه‌های تروریستی، منجر به افزایش قدرت و نفوذ کردها در سوریه خواهد شد که این امر در صورت گسترش بی‌ثباتی در سوریه می‌تواند منجر به قدرت‌گیری آن‌ها و تشکیل یک منطقه خودمختار کردی در سوریه و نزدیک مرزهای ترکیه گردد. احتمال تشکیل منطقه خودمختار کرد در سوریه در صورت گسترش بی‌ثباتی در این کشور، تأثیرات زیادی بر مواضع کردهای ترکیه خواهد داشت و باعث تحریک آن‌ها می‌شود و باعث بروز اثرات جبران‌ناپذیری برای ترکیه خواهد شد.

پایگاه بصیرت، 91/05/25

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
18 + 2 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .