عراق در جست‌وجوی شکوه از دست رفته

سفر دو روزه‌ی هیأت عراقی به ریاست «نوری المالکی» نخست وزیر این کشور (سوم و چهارم اردیبهشت 1390) اولین دیدار او از ایران پس از انتخاب مجددش به نخست وزیری به شمار می رود. مسأله‌ی سوریه، گفت‌وگوهای ماه آینده بین ایران و کشورهای (5+1) به میزبانی بغداد، ریاست دوره‌ای عراق بر اتحادیه‌ی عرب، خروج ارتش آمریکا از عراق، تحولات داخلی این کشور و در نهایت مناسبات اقتصادی، تجاری و بازرگانی، از جمله مسائلی است که محور گفت‌وگوهای هیأت‌های ایرانی و عراقی را تشکیل می‌داد.

مقام معظم رهبری در دیدار با نوری المالکی، خروج ارتش آمریکا از خاک عراق را یکی از موفقیت‌های دولت مالکی برشمردند و هم‌چنین برگزاری موفقیت آمیز اجلاس سران اتحادیه‌ی عرب و ریاست این کشور بر این اتحادیه را از زمینه‌های اقتدار عراق دانستند.

این موفقیت از سه جهت قابل تبیین است:

اول، خود اتکایی عراق در برقراری نظم و امنیت عمومی.

دوم، خنثی کردن بهانه‌ی گروه‌های سلفی تندرو که به بهانه‌ی اشغال عراق و جهاد با اشغالگران - در اصل برای ناکارآمد جلوه دادن دولت مالکی- شدیدترین حملات تروریستی را بر ضد ملت و دولت عراق سامان می‌دادند.

و در بُعد سوم، ناکامی آمریکا در طرح استمرار حضور دائمی نیروهای آمریکایی در خاک عراق به بهانه‌ی ایجاد ثبات و امنیت را می‌توان نام برد.

اگر ورود آمریکا به عراق در سال 2003م. را گام محکم کاخ سفید در راستای طرح خاورمیانه‌ی بزرگ بدانیم، خروج ارتش این کشور از عراق، پایانی بر این سیاست بوده است چرا که آمریکا، خود و هم‌پیمانانش را ناجی مردم عراق می‌دانست و امیدوار بود بتواند مدل ژنرال «جی گارنر» اولین حاکم عراق و یا «پل برمر» دومین حاکم آمریکایی عراق را برای سال‌ها حفظ کند اما گروه‌های داخلی عراق، احزاب سیاسی و مرجعیت، حاضر به پذیرش این مسأله نشدند و در کم‌تر از 2 سال، آمریکا مجبور به پذیرش ریاست موقت «ایاد علاوی» در سال 2005م. شد. ایالات متحده نتوانست در درون عراق گروهی قدرتمند و مورد اعتماد، تشکیل دهد.

کاخ سفید حتی نتوانست وجهه‌ی خود را در این کشور به عنوان آنچه خود «ناجی ملت عراق» می‌دانست، ترمیم کند. حضور آمریکا در عراق به بهانه‌ی مقابله با تروریسم و هجوم تروریست‌های وهابی به بهانه‌ی جهاد با کفار، موجب باز تولید یک‌دیگر شد و بنابر آمارهای رسمی، 330 هزار عراقی را به کام مرگ کشاند و 2.5 میلیون نفر را آواره کرد. علاوه بر این، 4 هزار میلیارد دلار هزینه برای کاخ سفید به بار آورد. خروج آمریکا از عراق در واقع فرار از باری بود که روز به روز سنگین‌تر می‌شد. حمله‌ی آمریکا به افغانستان نه تنها امنیت را بر منطقه حاکم نکرد بلکه آن را در سراسر منطقه پراکنده ساخت.

از سال 2002م. تا کنون 13 شاخه به «القاعده»، 4 شاخه به «طالبان» و 6 شاخه به «جنبش‌های تندروی وهابی» (غیر از القاعده و طالبان) افزوده شده است. به نظر می‌رسد بیداری اسلامی و سقوط حکومت‌های نزدیک به غرب موجب شده است تا آمریکا کار عراق را «نیمه تمام» رها سازد. از سوی دیگر بسیاری از رژیم‌های محافظه کار عرب منطقه، از همان ابتدای سقوط «صدام حسین» دیکتاتور سابق عراق، به مقابله‌ی شدید با سامان سیاسی جدید این کشور پرداختند و خونین‌ترین روزهای عراق را از سال 2003م. تا اوایل 2007م. خلق کردند و زمینه را برای ظهور «القاعده‌ی عراق» به ریاست «ابو مصعب الزرقاوی» وهابی متعصب اردنی تبار فراهم آوردند و از سال 2007م. تا کنون اگر چه بنا به دلایلی به صورت نسبی با واقعیت‌های عراق کنار آمده‌اند اما کماکان به این کشور با دیده‌ی شک و تردید می‌نگرند.

سقوط «بن علی»، «مبارک» و «قذافی» و جابجایی قدرت در صنعا و روی کار آمدن نخبگان جدید در صحنه‌ی سیاسی این کشورها موجب تغییر جهت خصمانه‌ی این کشورها به حکومت نوپای عراق شده است. دولت عراق با برگزاری موفقیت آمیز بیست و سومین نشست سالیانه‌ی سران اتحادیه‌ی عرب در بغداد، به گفته‌ی «نبیل العربی» دبیر کل این اتحادیه توانست گامی موفق در کسب جایگاه خود در دنیای عرب بردارد. عراق به همراه حکومت‌های نو پای مصر و تا حدودی لیبی هم اکنون توانسته است جبهه‌ای جدید در مواجهه با مسائل دنیای عرب ایجاد کند که یک سر آن عربستان سعودی و قطر و سر دیگر آن، عراق، مصر و لیبی است.

خروج آمریکا از عراق در واقع فرار از باری بود که روز به روز سنگین‌تر می‌شد. از سال 2002م. تا کنون 13 شاخه به «القاعده»، 4 شاخه به «طالبان» و 6 شاخه به «جنبش‌های تندروی وهابی» افزوده شده است. به نظر می‌رسد اضافه شدن بیداری اسلامی و سقوط حکومت‌های نزدیک به غرب به این روندموجب شد تا آمریکا کار عراق را «نیمه تمام» رها سازد.
عدم حضور عربستان و قطر در نشست فروردین ماه بغداد به دلیل عدم همراهی عراق در محکومیت «بشار اسد» و مخالفت با نادیده گرفتن جریان «طارق الهاشمی»، اگر چه موجب گردید نشست اخیر، بدون حضور تمامی اعضا برگزار شود اما این نکته را در بر داشت که بدون حضور دولت‌های یاد شده نیز، این اتحادیه می‌تواند به کار خود ادامه دهد.

قدر مسلم آن که عربستان سعودی، اردن، بحرین و قطر با عدم شرکت در این نشست، تلاش داشته‌اند این اجلاس را به بن بست بکشانند حال آن که حضور بسیاری از سران و نمایندگان کشورهای عربی و سازمان‌های منطقه‌ای و بین المللی در این نشست، موجبات اقتدار عراق را فراهم کرده است.

با ریاست دوره‌ای عراق بر اتحادیه‌ی عرب و حذف حکومت‌های غرب‌گرای (مصر و تونس) و التقاطی (لیبی) و جایگزینی نخبگان میانه‌رو به جای آنان، انتظار می‌رود این اتحادیه به سمت استقلال حرکت کند. حضور مکرر حکومت سابق مصر به عنوان ریاست این اتحادیه، آن را در عمل از اهداف اصلی آن دور ساخته بود. با نگاهی بر ریاست دوره‌ای رژیم‌های محافظه کار هم‌چون عربستان، مصر و مراکش بر این اتحادیه، مشخص می‌گردد که سه چهارم از عمر این اتحادیه در دست این گونه رژیم‌ها بوده و آن‌ها نیز عموماً در حل و فصل بحران‌های دنیای عرب ناتوان بوده‌اند.

به عنوان مثال در بیانیه‌های این اتحادیه در زمان ریاست عربستان سعودی، اگر چه به حق فلسطینیان در ایجاد حکومتی مستقل اشاره شده، اما در عین حال سعی شده است موجبات خشم صهیونیست‌ها فراهم نگردد و یا این که در جریان خشک‌سالی سومالی، کشورهای قدرتمند و ثروتمند عربی به جای کمک به حل بحران، عمدتاً مشغول جناح‌بندی‌های داخلی و مسائل حاشیه‌ای هم‌چون نام خلیج فارس و غیره بودند.

ریاست دوره‌ای عراق بر این اتحادیه علاوه بر هموار ساختن زمینه‌ی نفوذ از دست رفته‌ی این کشور پس از 2003م. در دنیای عرب می‌تواند زمینه‌ی هدایت اتحادیه به سمت حل بدون دخالت خارجی در مسائل حاد دنیای عرب مانند بحرین، سودان جنوبی و سوریه را فراهم آورد. امروز عراق با پشت سر گذاشتن اختلاف‌های داخلی و تلاش برای ایفای نقشی مضاعف در حل و فصل اختلاف‌های منطقه‌ای، سعی در ایجاد، حفظ و افزایش اقتدار خود در دو حوزه‌ی داخلی و منطقه‌ای دارد.(*)

*الله‌کرم مشتاقی؛ کارشناس مسایل بین‌الملل/برهان/۱۳۹۱/۲/۱۰ .

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
7 + 3 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .