عذرخواهي مسئولان از اشتباهات؟

سابقه و چرايي عذرخواهي مسئولان از اشتباهات؟

يكي از شاخصه هاي مردان الهي اين است كه رفتار و گفتارشان بر اساس عمل به وظيفه و تكليف صورت مي گيرد؛ چرا كه در نگاه اينان تنها قدرت موثر عالم خداست و از اين رو خود را بنده اي ناچيز در برابر او مي دانند. چنين انسان هايي خود را در برابر ذات حق تعالي، نياز مطلق مي بينند و براي خود هيچ گونه قدرت مستقلي قائل نيستند. اين امر به دليل اتصال و پيوند قوي آنها با حضرت حق سبب عظمت روح آنها مي شود. در كلام و سيره ائمه(عليهم السلام) اين رفتار به خوبي نمايان است و با آنكه آن ذوات مقدس اصل و معدن خيرات هستند هنگامي كه خود را در برابر معبود مي بينند جز اظهار كوچكي و بندگي از آنان ديده نمي شود. اين امر در مناجات حضرت امير(عليه السلام) در مسجد كوفه و سراسر دعاهاي صحيفه سجاديه امام سجاد(ع) قابل ملاحظه است.چنين فردي با اين عظمت روح مي تواند در مقابل هرگونه هواي نفس و تكبر و خودپرستي چيره شود. از سوي ديگر چنين شخصي پيروزي و خوبي ها را از آن خدا و بدي ها و نواقص را از جانب خود مي بيند. اولياي خدا و علماي رباني نيز بر همان سيره ائمه معصومين(عليهم السلام) مشي مي كنند. حضرت امام خميني(ره) در اين باره مي فرمايند: «هر چه هست از اوست. هر چه خواهد شد هم از اوست. ... بايد همه ما توجه داشته باشيم به اينكه ما خودمان چيزي نيستيم، هر چه هست اوست ... منتها ما هيچ ها اشتباه مي كنيم خيال مي كنيم يك چيزي هستيم..» (صحيفه امام20: 367)

لذا يكي از شاخصه هاي مهم اخلاق كارگزاران در نظام اسلامي و مكتب امام(ره) اينجا خو را نشان مي دهد كه مسئولان نظام اسلامي نبايستي خود را خير محض ديده و از هرگونه نقص و اشتباه مبرا بدانند، چرا كه در غير اين صورت، گرفتار نگاهي استعلايي شده كه سبب خود بزرگ بيني و تكبر در برابر مردم مي شود و ثمره اين ديدگاه آن است كه چنين شخصي با اين گونه توهم، در برابر هر انتقادي مكدر شده و از انتقاد و منتقد فراري مي شود. نتيجه چنين رفتاري، فاصله گرفتن از مردم و در چنبره تعدادي افراد چاپلوس و مبالغه گو قرار گرفتن است. از سويي، اين گونه افراد هرگونه خطاي خود را توجيه مي كنند و بي ترديد چنين طرز تفكري راه ترقي و پيشرفت انسان را سد مي كند.امام خميني(ره) با وجود اينكه عارفي واصل و فقيهي كامل بود و بر مبناي تقوا، تكليف و حجيت بين خود و خداي خويش تصميم گيري و عمل مي كرد، با اين حال در برابر مردم تنها خود را خدمتگزاري ناچيز مي دانست و از اينكه در برابر مردم عذرخواهي كند و بر اشتباهي كه حتي خودش در آن تقصيري ندارد، اعتراف كرده و اعتذار جويد، ابايي نداشت.مقام معظم رهبري در تبيين اين بخش از معنويت امام(ره) مي فرمايند: «امام، ماها را توصيه مي كردند ... خودمان را بالاتر از مردم ندانيم، خودمان را بالاتر از انتقاد ندانيم، بي عيب ندانيم. ... خود امام هم همين جور بود. ايشان، هم در نوشته هاي خود - به خصوص در اواخر عمر شريفش- هم در اظهارات خود، بارها گفت من در فلان قضيه اشتباه كردم. اقرار كرد به اينكه در فلان قضيه خطا كرده است؛ اين خيلي عظمت لازم دارد. روح يك انساني بايد بزرگ باشد كه بتواند يك چنين حركتي را انجام دهد...» (14/3/90)

امام(رحمه الله عليه) در چند نوبت به دليل نرسيدن به آرمان هايي كه به مردم وعده داده بودند عذرخواهي كردند، از جمله فرمودند: «من از شماها عذر مي خواهم. من از ملت ايران عذر مي خواهم. ... معذرت مي خواهم كه عرضه اين را ندارم كه كار را درست كنم. من از حضرت مهدي- سلام الله عليه- من از پيشگاه پيغمبر اكرم(ص) معذرت مي خواهم... ما نتوانستيم براي شما كاري انجام بدهيم. ما ضعيف هستيم...» (صحيفه امام 12: 479). پيشتر از اين هم امام از برخي مسامحه ها در برخورد با مفسدان از مردم عذرخواهي كرده بودند: «اشتباهي كه ما كرديم اين بود كه به طور انقلابي عمل نكرديم و مهلت داديم به اين قشرهاي فاسد و دولت انقلابي و ارتش انقلابي و پاسداران انقلابي، هيچ يك از اينها عمل انقلابي نكردند و انقلابي نبودند. اگر ما از اول كه رژيم فاسد را شكستيم و اين سد بسيار فاسد را خراب كرديم، به طور انقلابي عمل كرده بوديم، قلم تمام مطبوعات را شكسته بوديم و تمام مجلات فاسد و مطبوعات فاسد را تعطيل كرده بوديم و روساي آنها را به محاكمه كشيده بوديم و حزب هاي فاسد را ممنوع اعلام كرده بوديم، ... و مفسدان و فاسدان را درو كرده بوديم، اين زحمت ها پيش نمي آمد. من از پيشگاه خداي متعال و از پيشگاه ملت عزيز، عذر مي خواهم، خطاي خودمان را عذر مي خواهم. ما مردم انقلابي نبوديم، دولت ما انقلابي نيست، ارتش ما انقلابي نيست، ژاندارمري ما انقلابي نيست، شهرباني ما انقلابي نيست، پاسداران ما هم انقلابي نيستند؛ من هم انقلابي نيستم. اگر ما انقلابي بوديم، اجازه نمي داديم اينها اظهار وجود كنند... و من توبه مي كنم از اين اشتباهي كه كردم... »(همان 9: 283)

و يا در جاي ديگر به دليل برخي تحليل هاي بي مورد پيرامون ادامه جنگ از خانواده هاي شهدا و جانبازان طلب عفو كرده و مي فرمايند: «به خاطر تحليل هاي غلط اين روزها رسماً معذرت مي خواهم و از خداوند مي خواهم مرا در كنار شهداي جنگ تحميلي بپذيرد.» (همان 21: 285)

در فرمايشي ديگر ايشان با وجود همه زحماتي كه براي پيروزي انقلاب متحمل شده بودند عملكرد خود را در مقايسه با عمل مردم انقلابي نمي دانند، البته دليل اين امر را بي تجربگي مي دانند، ولي با اين وجود خود را داراي مسئوليت دانسته و مي فرمايند: «ما يا مقصريم يا قاصر و در هر دو جهت آن، در پيشگاه ملت جواب بايد بدهيم.» (همان 13: 47). يا در سند مهمي مانند منشور روحانيت به صراحت به برخي اشتباهات در واگذاري برخي مناصب در اول انقلاب اعتراف مي كنند. در نگاه امام(ره) عدم اعتراف به اشتباه به خصوص در سطوح كلان سبب مواجه شدن با بدترين عذاب آخرت است، لذا ايشان در نامه مشهور خود به منتظري مي نويسند: «نامه ها و سخنراني هاي منافقين كه به وسيله شما از رسانه هاي گروهي به مردم مي رسيد؛ ضربات سنگيني بر اسلام و انقلاب زد و موجب خيانتي بزرگ به سربازان گمنام امام زمان - روحي له الفداء- و خون هاي پاك شهداي اسلام و انقلاب گرديد؛ براي اينكه در قعر جهنم نسوزيد خود اعتراف به اشتباه و گناه كنيد، شايد خدا كمك تان كند». (همان: 332)

همين سيره اسلامي در رفتار خلف صالح خميني(ره)، مقام معظم رهبري نيز ديده مي شود. در اوايل سال 1362 در روزنامه اطلاعات (شماره 19027، مورخ 6/02/1369) مطلبي به قلم عطاء الله مهاجراني چاپ شد كه مضمون آن پيشنهاد مذاكره مستقيم با آمريكا بود. در پي درج مقاله اعتراضات فراواني به نويسنده مطلب معطوف شد و مقام معظم رهبري طي سخناني در دوازدهم ارديبهشت ماه همان سال هرگونه مذاكره با آمريكا را نفي كردند. برخي سياسيون فرمايشات راه گشاي ايشان را بهانه اي براي مقاصد سياسي و جناحي خويش و حمله بيشتر به مهاجراني قرار دادند، در حالي كه از روح كلي فرمايشات ايشان چنين چيزي استنباط نمي شد. با اين حال ايشان بلافاصله همان روز در نامه اي خطاب به مهاجراني حتي از اينكه ممكن است بدون اراده به او توهيني شده باشد عذرخواهي مي كنند. بخشي از متن نامه ايشان به مهاجراني اين گونه است: «شنيدم بعضي ها از حرف هاي امروز من، قصد طعن و توهيني نسبت به جناب عالي استنباط كرده اند و شايد بعضي خواسته اند يا بخواهند آن را مستمسكي براي اهانت به شما بسازند. اعلام مي كنم كه اين استنباط غلط است. من يك فكر را تخطئه كرده ام و نيت توهين به كسي نداشته ام و اگر بدون اراده من به شما توهين شده است، از شما عذر مي خواهم.» (12/02/1369) نمونه ديگر اين رفتار معظم له، در سفر اخير ايشان به بجنورد مشاهده شد كه ايشان در پي يك سياست كلي نظام در مورد كنترل جمعيت صراحتاً خود را مقصر دانسته و فرمودند: «يكي از خطاهايي كه خود ما كرديم - بنده خودم هم در اين خطا سهيمم- اين مسئله تحديد نسل از اواسط دهه 70 به اين طرف بايد متوقف مي شد. البته اولي كه سياست تحديد نسل اتخاذ شد، خوب بود، لازم بود، ليكن از اواسط دهه 70 بايد متوقف مي شد. اين را متوقف نكرديم؛ اين اشتباه بود. ... مسئولان كشور در اين اشتباه سهيمند، خود بنده حقير هم در اين اشتباه سهيمم. اين را خداي متعال و تاريخ بايد بر ما ببخشد.» البته از آن روز تاكنون جا داشت برخي از مسئولان آن دوره كه بي ترديد سهم بيشتري در اين سياست اشتباه داشتند نيز ضمن اعتراف به اين اشتباه از مردم عذرخواهي كنند، اما مع الاسف چنين امري مشاهده نشده است.حاكم اسلامي در مكتب امام چنين منش بزرگ و كريمانه اي دارد كه نه تنها از انتقادات رو بر نمي گرداند، بلكه اگر جايي حتي احساس كند خطايي سهوي از وي سر زده در پيشگاه خدا و ملت توبه و طلب عفو مي كند و خود را در برابر خدا و ملت مسئول و پاسخگو مي داند. متأسفانه در مسئولان مياني كشور چنين اخلاقي وجود ندارد و گاه ديده مي شود در مواجهه با اشتباهاتي آشكار و عمدي و سهل انگاري هاي مقصرانه نه تنها عذرخواهي صورت نمي گيرد، بلكه در بهترين حالت به مخفي كاري در آن رابطه و سانسور پرداخته و يا دست به توجيهاتي ناروا زده و يا حتي بالاتر از اين با كلامي طلبكارانه با مردم سخن مي گويند!

اين در حالي است كه توصيه مقام معظم رهبري به مسئولان نيز همواره اين بوده است كه شفافيت با مردم همواره ثمربخش است و با توجه به شناختي كه ايشان از مردم مسلمان ايران دارند اين مردم چنين مسئولي را بيشتر مي پسندند. ايشان در اين باره به هيئت دولت چنين فرمودند: «آنچه كه وعده مي دهيد انجام بگيرد اگر نمي شود همان وعده اي كه داده ايد صاف بياييد به مردم بگوييد نمي شود... بياييد صاف و روشن به مردم و به همان مسئولان بگوييد آقا اين كار را ما نمي توانيم انجام بدهيم از شما قبول مي كنند .» (02/06/1387) شايسته است اين سيره اسلامي در تمام قوا و مسئوليت ها ظهور و بروز داشته باشد و مسئولان شجاعانه كوتاهي ها و اشتباهات خود را به مردم اعلام كرده و طلب پوزش كنند بي شك اين امر يكي از عوامل مهم پيشرفت نظام خواهد بود.
عذرخواهي مسئولان از اشتباهات /مهدى عامرى /بصيرت/91/08/02

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
1 + 5 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .