زمينه‌ها، عوامل و بازتاب جهاني انقلاب اسلامي ايران (رهيافت فرهنگي)

نام نویسنده:
گفتگو با دكتر مصطفي ملكوتيان مصاحبه كننده: محمد ابراهيم نيکزاد و حسين ارجيني
اشاره
به تازگي كتاب «زمينه‌ها، عوامل و بازتاب جهاني انقلاب اسلامي ايران (رهيافت فرهنگي)» نوشته دكتر مصطفي ملكوتيان، به همت معاونت پژوهشي دانشگاه معارف اسلامي، چاپ و منتشر شده است. در اين باره گفتگويي با مؤلف ارجمند كتاب ترتيب يافت كه از نظر مي‌گذرانيد.
معارف
اگر اجازه بفرمائيد اين گفتگو را با اين پرسش آغاز کنيم که اساساً تأليف اين کتاب به چه انگيزه‌اي صورت گرفته است؟
در پاسخ به سؤال شما بايد بگويم که هدف از تأليف اين کتاب تبيبن علمي نقش عوامل فرهنگي (دين و محتواي دروني و عوامل و نهادهاي آن) در پاسخ دو پرسش از مهم‌ترين سؤال‌هاي مربوط به انقلاب يعني زمينه‌ها و عوامل وقوع و بازتاب‌هاي منطقه‌اي و جهاني انقلاب اسلامي بوده است. اساساً نويسندگان غربي يا غرب‌محور، در بيان علل وقوع انقلاب به عوامل سياسي، اقتصادي يا اجتماعي تأکيد مي‌کنند و از سوي ديگر از بازگويي بازتاب‌هاي انقلاب اِبا دارند؛ زيرا وقوع انقلاب در کشورهاي تحت سلطه، با منافع قدرت‌هاي سلطه‌گر جهاني سازگار نيست.

به نظر شما تفاوت اين کتاب با ساير کتبي که در اين حوزه تأليف شده است، چيست؛ و نوآوري عمده کتاب حاضر در چه مي‌باشد؟
همان‌طور که ذکر شد اين کتاب سعي دارد تا دقيقاً و به‌گونه‌اي علمي به بيان نقش برتر عوامل فرهنگي در انقلاب اسلامي بپردازد و بگويد که چرا بايد نقش عوامل فرهنگي را نقشي اساسي و داراي اولويت در رخداد انقلاب اسلامي دانست؟ به‌علاوه کتاب در بخش دوم خود ضمن تأکيد بر نقش عوامل فرهنگي در بازتاب انقلاب اسلامي، به نکات ويژه‌اي در زمينه بازتاب انقلاب اسلامي تأکيد کرده است و علل مخالفت‌هاي دامنه‌دار کشورهاي غربي با انقلاب اسلامي را در بازتاب‌هاي گسترده انقلاب بر مسائل مختلف از جمله نظام بين‌الملل دانسته است.

به نکتة خوبي اشاره فرموديد. چرا تأکيد شما در اين کتاب بر رهيافت فرهنگي بوده است؟ و جنابعالي در اين کتاب چگونه از اين طريق زمينه‌ها و علل انقلاب اسلامي و بازتاب آن را تحليل نموده‌ايد؟
رژيم شاه قادر بود بر مخالفت‌هايي که توسط گروه‌هاي غير اسلامي صورت مي‌گرفت فائق آيد و تنها در مقابل يک حرکت بزرگ مذهبي با رهبري خاص يعني انقلاب اسلامي نمي‌توانست مقاومت کند. هيچ‌کس نمي‌تواند ادعا کند که اگر نقش عوامل مذهبي و رهبري حضرت امام خميني(ره) نبود، باز هم انقلاب در ايران اتفاق مي‌افتاد. هم‌چنين، نقش اين عوامل از جمله جامعيت آرمان انقلابي ـ که بر خلاف آرمان‌هاي ساير انقلاب‌هاي معاصر که تنها به يکي از موارد آزادي يا برابري و غيره تأکيد مي‌کنند، انقلاب اسلامي به يک حکومت ديني که در برگيرنده عدالت، آزادي، استقلال، توسعه و ... تأکيد مي‌کند ـ باعث بازتا‌هاي گسترده انقلاب اسلامي در جهان گرديده است. در اين کتاب به نقش‌هاي مختلف عوامل فرهنگي از جمله نقش عامل مستقل، نقش معنايي و مفهومي، نقش‌هاي نهادي، نقش بسيار مهم هماهنگ‌کنندگي و ساير عوامل اشاره گرديده است.

با اين وصف، شما فکر مي‌کنيد اين کتاب پاسخگوي چه دغدغه‌هايي از دانشجويان و دانشگاهيان خواهد بود؟
کتاب از يک طرف حقانيت رهيافت فرهنگي را در ميان رهيافت‌هاي مختلف مورد تأکيد قرار مي‌دهد و به اين ترتيب به عوامل واقعي و اصلي وقوع انقلاب اسلامي يعني نيروهاي مذهبي و نقش مردم مسلمان ايران و نه گروه‌هاي کوچکِ غير مذهبي اشاره مي‌کند و از سوي ديگر در اين رابطه که چرا غرب مدام در حال توطئه عليه انقلاب اسلامي است، پاسخي علمي مي‌دهد.

به نظر شما قدرت سياسي در سال 1357 داراي چه ويژگي‌هايي بود که باعث شد قدرت اجتماعي در مقابل آن قرار گيرد؟
قدرت سياسي به‌دليل نقش عوامل خارجي در روي کار آمدن پهلوي‌ها از ابتدا در مشروعيت خود مشکل داشت. اقدامات بعدي رژيم پهلوي به‌ويژه در زمينه فرهنگي که با کشف حجاب توسط رضاشاه شروع شد، اين عدم مشروعيت را همراه با ساير اقدامات اين رژيم يعني اقدامات اقتصادي و سياسي تشديد نموده، به مقابله قدرت‌هاي اجتماعي با آن انجاميد.

جنابعالي در اين کتاب از ميان عوامل پديد‌آورنده انقلاب، براي دو عامل «آرمان انقلاب اسلامي» و «رهبري امام خميني(ره)» اهميت ويژه‌اي قائل شده‌ايد. لطفاً دليل آن را توضيح دهيد.
نقش دو عامل آرمان (ايدئولوژي) و رهبري در وقوع انقلاب‌ها، نقشي بارز است. البته وضعيت اين دو عامل از انقلابي به انقلاب ديگر متفاوت است. در انقلاب اسلامي به دليل اينکه با رژيمي قوي از نظر قدرت نظامي، در اختيار داشتن پول نفت و حمايت خارجي مواجه بوديم، نقش دو عامل آرمان و رهبري بارزتر است. اين دو عامل به دليل ويژگي‌هاي خاص ـ از جمله اصالت فرهنگي، اعتماد به نفس و اراده پولادين حضرت امام(ره)، جامعيت آرمان، رهبري واحد، راهبردهاي خاص رهبري و غيره ـ به‌علاوه وجود مردمي معتقد و مسلمان، توانستند انقلاب را در مقابل چنين رژيمي با سرعتي شگفت‌آور به پيروزي برسانند.

آقاي دکتر! يک بخش از کتاب شما به بازتاب انقلاب اسلامي اختصاص دارد. لطفاً درباره اهميت تبيين آن و ديدگاه حضرت امام(ره) دراين‌باره توضيح بفرماييد.
بازتا‌ب‌ انقلاب اسلامي بخشي از واقعيت و شرايط بعد از پيروزي انقلاب اسلامي را تشکيل مي‌دهد. انقلاب اسلامي از نظر بازتاب خود، کم‌نظير و شايد بي‌نظير بوده است. امام(ره) مي‌فرمود اگر نيت خالص باشد، انقلاب به همه‌جا مي‌رسد. صدور انقلاب اسلامي در حال تغيير جغرافياي سياسي جهان اسلام و بلکه کل جهان است و شايسته است به نحو کامل مورد توجه قرار گيرد.

اگر ممکن است هم بفرمائيد انقلاب اسلامي چگونه نظريه‌هاي سياسي را تحت‌تأثير خود قرار داد؟
انقلاب اسلامي از يک‌سو، نظريه‌هاي توسعه که مي‌گفتند توسعه در شرايط سکولاريزه شدن فرهنگي صورت مي‌گيرد را به چالش کشيد و از سوي ديگر، همانطورکه خود نظريه‌پردازان انقلاب گفته‌اند، در تغيير نسل نظريه‌هاي انقلاب تأثير گذاشت.

به اعتقاد شما چه ويژگي‌هايي در انقلاب ايران وجود داشت که باعث شد حرکت‌هاي عدالت‌خواهانه و اسلام‌گرايانه در ساير کشورها به ويژه کشورهاي عربي شتاب گيرد؟
وابستگي و عقب‌ماندگي کشورهاي عربي از يک طرف و به نمايش گذاردن يک نظام موفق يعني جمهوري اسلامي توسط انقلاب اسلامي و جامعيت آرمان انقلاب اسلامي و اثبات درستي راهِ انقلاب اسلامي، زمينه رشد اين حرکت در کشور‌هاي فوق را فراهم نمود.

وقوع انقلاب ايران بيش از همه، منافع آمريکا را تحت‌تأثير قرار داد. آمريکا در بُعد امنيتي متحمل چه خساراتي شده است؟
اساساً در اختيار داشتن ايران حداقل از زمان جنگ دوم جهاني به بعد، باعث ارتقاي منافع امنيتي براي آمريکا بوده است. بنابراين از دست دادن ايران به اين کشور ضربه زد و پس از آن هم بازتاب‌هاي منطقه‌اي و جهاني انقلاب اسلامي اين روند را به شدت تشديد کرد.

به اعتقاد شما نظام بين‌الملل در گذشته چگونه بوده و آينده نظام بين‌الملل را چگونه پيش‌بيني مي‌کنيد؟
در زمان وقوع انقلاب اسلامي، نظام بين‌الملل دو قطبي و انقلاب اسلامي يکي از عوامل اصلي فروپاشي اين نظام بود. بعد از فروپاشي بلوک شرق نيز انقلاب اسلامي يکي از اصلي‌ترين عوامل جلوگيري از تشکيل نظام سلسله مراتبي تک قطبي به رهبري آمريکا بوده است. به‌علاوه، امروزه به دليل بازتاب‌هاي منطقه‌اي و جهاني انقلاب اسلامي، جهان غرب به آينده خود نامطمئن گشته و براي حفظ خود به تکاپو افتاده است و هرچه زمان مي‌گذرد در بحران‌هاي بيشتر و ترس عميق‌تري فرو مي‌رود.

دليل پيوست نمودن بخش «انقلاب‌هاي رنگي» به کتاب چيست و اصولاً اين حرکت‌هاي سياسي چه نسبتي با انقلاب‌هاي بزرگي مانند انقلاب اسلامي ايران دارند؟
علت اين پيوست اولاً نشان دادن تلاش آمريکا و کشورهاي غربي براي بهره‌برداري از شرايط ويژه‌اي است که بعد از فروپاشي بلوک شرق در کشورهاي جدا شده از اين بلوک، پديد آمده بود؛ ثانياً اثبات اينکه وقوع آنها در يک کشور انقلابي مانند ايران غير ممکن و خيالي باطل است ؛ و ثالثاً نشان دادن اين واقعيت است که در همان کشورهايي هم که رخ داد، امروزه ديگر وجود خارجي ندارد.

شما براي جذاب‌تر شدن ارائه مباحثي که در کتاب آورده‌ايد، چه شيوه‌هايي را به‌کار برده‌ايد و يا پيشنهاد مي‌کنيد؟
جذاب‌تر شدن ارائه مباحث، به ابتکار استادان محترم ارتباط دارد؛ و در عين حال سه توصيه زير را پيشنهاد مي‌کنم: 1. توضيح مفاهيم به‌کار رفته در کتاب به زباني قابل فهم براي دانشجو؛ 2. توصيف مشروح مباحث با استفاده از منابع ديگر براي دانشجويان؛ 3. آغاز مباحث با ارائه پرسش‌هايي از دانشجويان براي همراهي بهتر با استاد.

پيشنهاد جنابعالي براي تقويت دروس و کتاب‌هايي که در حوزه انقلاب اسلامي تدوين مي‌شود چيست؟
کتاب‌ها بايد به‌گونه‌اي تدوين شود که حاوي مطالبي مستدلّ باشد؛ به‌گونه‌اي که واقعيت‌هاي مرتبط با انقلاب اسلامي از ماهيت، آرمان‌ها و رهبري آن گرفته تا قدرت و توانايي آن در جهان را بازگو نمايد.
و سخن پاياني شما؟
انقلاب اسلامي يک واقعيت بسيار مهم در جهان معاصر و نويدبخش تغييرات بنيادي و بزرگ در جهان است؛ كه اين امر با گذشت زمان آشکارتر مي‌شود.
از جنابعالي و فرصتي که براي اين گفتگو اختصاص داديد، متشکريم.
بنده نيز از شما سپاسگزارم.

آيين استادي شماره 92 - خرداد و تير 91

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
1 + 3 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .