روابط اجتماعي درقرآن؟

روابط اجتماعي به چه شكل درقران تعريف شده است؟

با عرض سلام خدمت پرسشگر محترم ضمن تشكر از ارتباط جنابعالي با اين مركز،روابط اجتماعي در دو بخش پسنديده و ناپسند قابل تقسيم است. به طور كلي رفتارهاي پسنديده اجتماعي از ديدگاه قرآن و روايات عبارتند از: سلام، ديدار برادر ديني، خوشرويي و خوش اخلاقي، عفو و گذشت، نيكي به پدر و مادر و معاشرت با يتيمان و ضعيفان و فقيران و .... . همچنين شناسايي برخي از رفتارهاي ناپسند اجتماعي مهم مثل دروغ، تكبر و تمسخر، بدزباني و فحاشي، سخن چيني، ريا. اما سؤال شما در روابط اجتماعي بسيار گسترده است و شامل جنبه هاي مختلفي مي شود: روابط اجتماعي مسلمانان با يكديگر، با خانواده، با فرزندان، با غير مسلمانان، بين دولت ها و كشورها. ما به گوشه اي از دو جنبه بين خود مسلمانان و نيز بين ايشان و غير مسلمانان مطالبي مي آوريم. الف) روابط بين مسلمانان: محورهايي كه در موضوع مؤمن و روابط اجتماعي از ديدگاه قرآن مطرح است عبارتند از: 1. مؤمن و التزام به آداب در مجالس عمومي 2. مؤمن، تعاون و همكاري بر نيكي و تقوا 3. مؤمن و كنترل چشم ها در روابط اجتماعي و پرهيز از زمينه سازي براي گناه 4. مؤمن و تلاش براي وحدت، پرهيز از تفرقه، امر به معروف و نهي از منكر 5. مؤمن و پرهيز از ناهماهنگي گفتار و رفتار 6. مؤمن و پرهيز از آسيب پذير كردن روابط سالم اجتماعي 7. مؤمن و پرهيز از دوستي ها و روابط ايمان سوز 8. مؤمن، مسئوليت در برابر خود و خانواده 9. مؤمن و پاي بندي به آداب و معاشرت صحيح در روابط اجتماعي خداوند در آياتي از قرآن براهميت و ارزش آموزش و عمل به آداب معاشرت توجه داده و از والدين خواسته تا آداب معاشرت را در حوزه رفتارهاي اجتماعي در خانه و جامعه به فرزندان بياموزند. (نور، آيات 58 و 59). بنابراين همانگونه كه خداوند معاشرت سالم و درست را از طريق پيامبران به مؤمنان و مردم مي آموزد (انعام، آيه 54 و فصلت آيه 34 و نيز حجرات، آيات 1تا5) همچنين بر والدين است كه آداب درست را از كودكي در محيط خانوادگي به كودكان خويش آموزش دهند. (لقمان، آيات 17 و 19) تا شرايط جامعه پذيري و حضور كودكان در جامعه فراهم آيد. در ارزش و اهميت آموزش آداب معاشرت همين بس كه خداوند در مقام تعليم و آموزش پيامبران (كهف، آيه22) و مؤمنان (انعام، آيه 54 و حجرات، آيات 1تا 5 و آيات ديگر قرآن) برآمده و خود اقدام به آموزش و پرورش ايشان نموده است تا اين گونه بر ارزش و اهميت آداب معاشرت تأكيد كند. نابهنجار هاي رفتاري در معاشرت با نگاهي گذرا به آموزه هاي وحياني قرآن درباره آداب معاشرت مي توان به دو دسته احكام سلبي و ايجابي اشاره كرد. به اين معنا كه برخي از اين آداب متوجه ترك برخي از رفتارهاست و برخي ديگر نيز رفتارهايي است كه مي بايست به عنوان رفتارهاي درست و سالم مورد توجه قرارگرفته و بر آن اهتمام ورزيده شود. در آغاز به برخي از رفتارهايي اشاره مي شود كه در معاشرت به عنوان رفتارهاي نابهنجار از آنها ياد مي شود و شخص مي بايست از آنها اجتناب ورزد. از آن جايي كه هرگونه رفتار سالم و نادرست مي تواند روند اجتماعي و معاشرتي را به هم بريزد و مسير ارتباطي انسان ها را به انحراف كشاند، خداوند در بسياري از آيات به نابهنجاري هاي رفتاري و اخلاقي اشاره كرده و آن را عامل مهمي در فروپاشي جامعه سالم و ايجاد بحران در روابط اجتماعي دانسته است. از اين رو بسياري از رفتارهاي ناسالم و نابهنجار معرفي شده و به عنوان رفتارهاي ناپسند از آنها پرهيز داده شده است. از جمله مهم ترين نابهنجاري هاي رفتاري و اخلاقي مي توان به اختلاف افكني (آل عمران، آيه 103 و نساء آيه 35 و انفال، آيات 1 و 46)، آزار و اذيت ديگران را با سخنان نسنجيده (بقره آيات 263 و 264 و آل عمران، آيه 186 و آيات بسيار ديگر)، استهزاي ديگران (بقره، آيات 14 و 15 و مائده آيه 57)، افترا و تهمت (نساء آيات 20 و 112 و نور، آيات 4تا7 و 12تا 15)، استفاده از القاب زشت و بد (حجرات، آيه11)، بخل ورزي (نساء آيات 36و 37 و 138)، بغض و كينه ورزي (حشر، آيه10)، تبعيض و برخورد دوگانه (عبس، آيات 5 تا 10)، تجسس در كار و زندگي ديگران (حجرات، آيه12)، تحقير ديگران با بدنام كردن آنان (حجرات، آيه 11)، تفاخر و بزرگ فروشي (لقمان، آيه 18)، تكبر (آل عمران، آيه 75 و لقمان، آيه 18)، خيانت در امور مالي (آل عمران، آيات 75 و 160)، دشنام به عقايد ديگران (انعام، آيه 108)، گفتار خشونت آميز (آل عمران، آيه 159)، دشمني با ديگران (مائده، آيه 2)، با صداي بلند فرياد زدن (لقمان، آيه 19)، ظلم و ستم (نساء، آيه 148)، عيب جويي و عيب گيري (توبه، آيه 79) غيبت كردن (حجرات، آيه 12)، گمان بد و نادرست (همان و نيز نور، آيه 12)، همكاري در گناه (مائده، آيه 2)، منت گذاري (مدثر، آيه 6)، نجواي آميخته به گناه و ممنوع (مجادله، آيات 9 و 10) و مانند آن اشاره كرد كه مي بايست از آنها اجتناب كرد تا شرايط براي معاشرت و روابط سالم اجتماعي ميان افراد مختلف و اقشار گوناگون جامعه فراهم آيد. هرگونه نابهنجاري مي تواند روابط اجتماعي را خدشه دار سازد و معاشرت را غيرممكن و يا دشوار نمايد. رعايت هنجارهاي رفتاري و اخلاقي در معاشرت از سوي ديگر، رعايت هنجارهاي رفتاري و اخلاقي از اصولي است كه خداوند در آموزه هاي قرآني به عنوان آداب معاشرت از آن ياد كرده و بدان توجه داده است. از جمله مهمترين هنجارهايي كه مي بايست در معاشرت بدان اهتمام ورزيد موارد زير است:احترام به عقايد و مقدسات ديگران (انعام، آيه 108)، احترام به عالمان و دانشمندان حاضر در مجلس (مجادله، آيه 11)، احترام به معلم در معاشرت و استفاده علمي از او (كهف، آيات 60 تا 77)، احترام به ديگران و جا دادن به آناني كه وارد مجلس مي شوند (مجادله، آيه 11)، احسان به ديگران (بقره، آيه 195 و آل عمران، آيه 134)، برخورد برادرانه (بقره، آيه 220 و حجرات، آيه 10)، اداي امانت به اهل آن (بقره، آيه 283 و آل عمران، آيات 75 و 161)، اجازه خواستن از صاحب خانه (نور، آيه 27)، اجازه خواستن پيش از ورود به حريم خصوصي ديگران (نور، آيات 58 و 59)، رعايت انصاف در برخورد با مردم بدون در نظر گرفتن اعتقادات آنان (آل عمران، آيه 75)، نرمي در گفتار و پايين آوردن صدا در معاشرت و سخن گفتن (لقمان، آيه 19و حجرات، آيات 2 و 3)، پذيرش دعوت ديگران براي شركت در مهماني (احزاب، آيه 53)، سلام كردن (نساء، آيه 86 كه مصادقي از احسان است، الجوهر الثمين، ج 2، ص 76)، تحيت به نيكوترين وجه در مقابل احترام و تحيت ديگران (همان)، تعاون بر نيكي ها (مائده، آيه 2)، تواضع و فروتني و پرهيز از تكبر (مائده، آيه 54 و نيز اسراء، آيه 37 و لقمان، آيات 18 و 19)، جا دادن به ديگران و برخاستن از جاي خويش در مجالس براي تكريم به ديگران و در اختيار قرار دادن آن (مجادله، آيه 11)، حفظ شخصيت افراد و آبروي آنان (بقره، آيات 220 و 263 و نساء آيه 15 و آيات ديگر)، خوش خلقي و خوشرويي (آل عمران، آيه 159)، دفع بدي با خوبي (مومنون، آيه96 و فصلت، آيه 34)، سخن نيك و رفتار نيكو داشتن (بقره، آيه 83 و نساء، آيات 5 و 8)، صبر و شكيبايي در برابر گفته هاي مخالفان (مزمل، آيه 10 و بلد، آيه 17) و با اقشار محروم جامعه (كهف، آيه 28)، صداقت در گفتار و اعمال (توبه، آيه 119)، رعايت عدالت (نساء، آيه 135) عفو و ناديده گرفتن لغزش هاي مردم و گذشت از خطاي آنان (بقره، آيه 109 و نيز آل عمران، آيات 134 و 159)، مشورت با مردم (همان)، معرفي خود به مخاطب (هود، آيه 81 و حجر، آيات 51 تا 58 و آيات ديگر)، مهرباني در گفتار و رفتار (آل عمران، آيه 159 و فتح، آيه 29 و حديد، آيه 27)، وفاي به عهد در روابط (بقره، آيات 100 و 127 و اسراء، آيه 32) و وفاي به وعده (مريم، آيه 54). مراعات عرف عقلايي و هنجارهاي پسنديده در معاشرت ها بويژه با جنس مخالف (بقره، آيات 229 و 231 و نساء، آيه 19 و احزاب، آيه 53) مي تواند مسير درست را براي سلامت شخص و شخصيت و جامعه نشان دهد و جامعه ايماني را منسجم و مستحكم تر سازد. به هر حال، از آيات قرآني و آداب پيش گفته به خوبي به دست مي آيد كه مراعات بسياري از هنجارهاي عرفي و شرعي و عقلي و پرهيز از نابهنجاري هاي سه گانه تا چه اندازه مي تواند روابط اجتماعي را درمسير سازنده قراردهد و آثار و بركات بسياري را براي شخص و جامعه به ارمغان آورد. به عنوان نمونه گذشت از خطاي ديگران و ناديده گرفتن لغزش هاي مردم، از مصاديق احسان است و اين نيكوكاري عملي، به شخص خطاكار اين امكان را مي بخشد تا به تصحيح و اصلاح رفتار خود اقدام كند و حركت درمسير نادرست را به حركت درمسير درست تبديل نمايد. اين به معناي فرصت بخشي به ديگران براي طي مدارج كمالي است كه آثار آن به خود شخص عفوكننده و محسن نيز باز مي گردد؛ زيرا انسان دريك محيط بسته زندگي نمي كند و ارتباطات اجتماعي و برآوردن نيازهاي روحي و رواني و نيز اقتصادي از طريق آن،امري طبيعي است كه نمي توان از آن گذشت، هر انساني نياز دارد تا روابط اجتماعي با ديگران داشته باشد؛ بازسازي، اصلاح و تصحيح رفتار ديگران از طريق عفو و احسان وگذشت، به خود شخص اين امكان را مي بخشد تا در يك محيط سالم تر روابط اجتماعي را تداوم بخشد و از آثار ارتباط بهره مند گردد. ملاك ها و معيارهاي معاشرت اما اينكه درمعاشرت چه معيارهايي را درنظر داشته باشيم تا معاشرت هاي ما انسان ساز و جامعه ساز باشد و ما را درمسير اهداف و فلسفه آفرينش ياري رساند، موضوعي است كه درآيات ديگر قرآن به آن توجه داده شده است. در قرآن دست كم مي توان هفت معيار و ملاك براي معاشرت هاي انساني شناسايي كرد كه در اينجا به طور اجمال به آنها پرداخته مي شود. از مهم ترين معيارهايي كه خداوند براي معاشرت و دوستي با ديگران بيان مي كند، مساله ايمان است؛ زيرا ارتباطات ميان مومنان با غيرمومنان مي تواند تاثيرات منفي به جا گذارد؛ زيرا انسان همان اندازه كه تاثيرگذار است ممكن است از ديگران تاثير بپذيرد و كسي كه كامل ساخته نباشد درمعرض خطر است. از اين رو از جمله شرايط دوستي و معاشرت بر ايمان تاكيد مي شود. (آل عمران، آيه 27و نساء آيه 144 و انفال، آيه 72) دومين معيار درمعاشرت ها و دوستي ها، تقواست كه يكي از مهم ترين ملاك هاي قرآني است و خداوند درآياتي ازجمله 67 سوره زخرف برآن تاكيد كرده است. صداقت و راستگويي (نساء آيه 69)، صلاح و درستكاري (همان)، عرف عقلايي و خرد جمعي و سيره خردمندان (بقره، آيه 229 و نساء آيه 14 و لقمان،آيه 15 و طلاق، آيه 2) دركنار معيار مصلحت و مصالح عمومي و خصوصي (انعام، آيه 152و اسراء آيه 34) و هجرت از محيط ناسالم به محيط سالم اجتماعي (نساء، آيه 89 و نيز انفال، آيات 72 تا 75 و حشر، آيه 7) ازجمله مهم ترين ملاك ها و معيارهاي دوست گزيني و معاشرت با مردم است كه خداوند برآن تاكيد كرده است. ب) برخي از روابط اخلاقي و اجتماعي مسلمانان با غير مسلمان بررسي مي گردند: 1. رعايت عدالت در برخوردها 2. نيكي كردن به پيمان داران 3. امانت داري و پاي بندي به عهد و پيمان 4. جدال احسن با اهل كتاب هنگام دعوت به توحيد و اسلام 5. دوستي نكردن با غير مسلمانان 6. همراز نگرفتن از كافران 7. پيروي نكردن از كافران 8. نرمي و سازش نكردن با كافران 9. ياري نكردن كافران بر ضد مسلمانان 10. فروتن نبودن در برابر كافران 11. شركت نكردن در محافل كافران 12. استغفار نكردن براي كافران 13. دشنام ندادن و ناسزا نگفتن به غير مسلمانان 14. منع فساد در روي زمين و لزوم احترام به خون انسان ها 15. استفاده از طعام و ذبايح غيرمسلمانان منبع : اسمعيل سلطاني، روابط اخلاقي و اجتماعي مسلمانان با غيرمسلمانان از ديدگاه قرآن مجله معرفت، شماره 83 , تاريخ انتشار : 1388 سايت حوزه نت: http://www.hawzah.net/fa در اين مورد چندين پايان نامه نيز نگارش شده است: 1. http://www.hawzah.net/fa/ http://www.payanname.net

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
1 + 10 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .