رضا قلدر دموکرات؟

سلام پاسخ اين شبهه که در صدد پرده پوشي بر جنايات و خيانت هاي رضا شاه است، چيست:«رضا شاه را اگر با عرف امروز بسنجيم، ديكتاتور بود اما براي درك رضا شاه بايد به 2 موضوع دقت كرد شرايط جهان و شرايط ايران هم دوره او استالين در شوروي 20 ميليون نفر را اعدام كرد و در كشور تركيه چند ميليون ارمني كشتار شدند يا در ژاپن فقط 500 هزار دختر از منچوري ربوده شدند و در ده ها كشور اوضاع بدتر از اين بود اگر اين ها را بدانيم در آن شرايط رضا شاه را بايد يكي از دمكرات ترين سران حكومت هاي جهان وقت ناميد ...»

با سلام و احترام،پبش از پرداختن به پاسخ سؤال،توجه به اين نكته لازم است كه هر چند ما وجود برخي اقدامات مثبت و خدمات در دوران رضاشاه را در بخش هاي مختلف انكار نمي كنيم , اما بايد توجه داشت با توجه به نگاه استبدادي و استعماري حاكم بر كشور , اين اقدامات بيشتر در راستاي منافع حاكميت بود و نه آنچه خواست و اراده مردم بر آن تعلق داشت يا نياز آنان , آن را ايجاب مي نمود و حركت كلي كشور به سمت وابستگي روز افزون به بيگانگان و كاسته شدن از استقلال كشور بر همه اقدامات اين رژيم سايه افكنده است . « اقدامات رضا شاه در دوران حكومت » دوران سلطنت رضاشاه را مي‌توان از ديدگاه‌هاي گوناگون سياسي، فرهنگي و اقتصادي بررسي كرد. البته در زمينه‌ي سياسي، خفقان و استبداد رضاخاني جايي براي دفاع از حكومت وي باقي نمي‌گذارد و در زمينه‌هاي فرهنگي هم اسلام‌ستيزي و ترويج مقلدانه و سطحي فرهنگ غرب، كارنامه‌ي او را تيره و سياه ساخته، ولي برخي گمان مي‌كنند اقدامات و برنامه‌هاي اقتصادي رضاشاه مثبت و قابل‌دفاع است. بنابراين در اين نوشته تنها به آثار و پيامدهاي اقتصادي آن دوران مي‌پردازيم تا پاسخ پرسشي را كه در آغاز مطرح شد، ارايه نماييم. عمده‏ترين اقدامات اقتصادي در دوران رضاشاه را مي‌توان اين‌گونه اشاره و نقد ‏كرد: 1. گسترش و افزايش روند صنعتي كشور: البته اين روند عمدتاً در صنايع و به ويژه صنايع تبديليِ وابسته به بخش كشاورزي صورت گرفت. به نظر منتقدان، چون رضاشاه از سال‏هاي پاياني دهه‌ي 1300 شمسي به مالكي بزرگ و در دهه‌ي 1310 شمسي به بزرگ‏ترين مالك زمين‏هاي كشاورزي ايران تبديل شد، از اين رو مي‌خواست با ايجاد صنايع تبديلي و وارد نمودن آن به بخش كشاورزي، ارزش افزوده‌ي محصولات خود را بالا ببرد. البته چنين ادعايي نامربوط به نظر نمي‌رسد. زيرا رضاشاه با بودجه‌ي دولت اقدام به تاسيس اين كارخانه‌ها مي‌كرد و پس از رسيدن به سوددهي، به بهاي كمتر از قيمت واقعي، به خود يا وابستگان قدرت سياسي اختصاص مي‏داد. 2. ايجادصنايع سنگين و پايه: شاه تصميم به تاسيس كارخانه‌هايي هم‌چون كارخانه ذوب آهن گرفت اما به دليل آغاز جنگ جهاني دوم اين كار انجام نگرفت. بر اساس آمار ارايه‌شده از سوي بانك ملي ايران در فاصله‌ي سال‏هاي 1304 شمسي به عنوان نقطه‌ي عطف، تا سال 1318 شمسي مجموعاً 680 كارخانه كه به وسيله‌ي‏ نيروي ماشين كار مي‌كردند در ايران تاسيس شدند كه در عرصه‏هاي اقتصادي مي‌توان از صنايع نساجي و شاخه‏هاي آن، صنايع فلزي مانند ورشوسازي و... ،كارخانه‏هاي ‏توليد برق و صنايع هم‌چون كارخانه‏هاي نجاري و كبريت‌سازي و همچنين صنايع تبديلي بخش كشاورزي مانند كارخانه‏هاي پنبه‌پاك‌كني، روغن‌كشي، برنج‌كوبي، آردسازي و همين‌طور بخش‏هاي ديگر از صنايع مصرفي به فعاليت پرداخته و تعدادي از كارگران در اين بخش مشغول به كار گرديدند. 3. تاسيس راه‌آهن سراسري : هرچند مسير راه‌آهن شمال به جنوب بحث‏هاي زيادي را در مجلس ششم برانگيخت و هنوز مخالفان رضاشاه و شيوه‌ي حكومتي او معتقدند كه عبور خط‌آهن از شرق (شهر مشهد) به غرب و شمال‌غربي (شهرهاي كرمانشاه و تبريز)، هم هزينه‌ي كم‏تري دربرداشت و هم به دليل اتصال به مناطق پرجمعيت‌تر باصرفه‌تر بود، با اين‌حال، اقدام به چنين كاري را در مملكتي كه راه‏هاي بسيار اندك و نامناسب داشت، مي‏توان جزو برنامه‏هاي بلندپروازانه و نوگرايانه‌ي حكومت رضاشاه و در جهت رشد اقتصادي محسوب نمود. 4. تاسيس بانك ملي: تا قبل از تاسيس اين بانك درسال 1307 شمسي، بانك شاهي كه مستقيماً تحت نفوذ انگليس واساساً يك بانك انگليسي بود، كنترل حجم اسكناس و نقدينگي دركشور را به دليل اجازه‌ي نشر اسكناس در اختيار داشت. ايجاد بانك ملي ايران كه در واقع به مثابه بانك مركزي بود، گام ديگري از اعمال نوگرايانه‌ي رضاشاه در زمينه‌ي كنترل هرچه بيشتر دولت بر امور اقتصادي و در جهت سياست‏هاي تمركزگرايانه‌ي وي بود. 5. انحصاردولتي بازرگاني خارجي: رضاشاه ادعا مي‌كرد چون بازرگانان ايراني ضعف بنيه‌ي مالي دارند و يا از رسوم جديد تجارت بين‌الملل ناآگاهند يا طرف‏هاي تجاريشان بسيار قدرتمندند، براي پرهيز از مغبون شدن تاجران ايراني، انحصار تجارت خارجي را بر عهده گرفته و امتياز آن را به تاجران واگذار مي‌كند، تا طرف‏هاي تجاري، خود را همواره با دولت ايران رودررو بينند نه با يك بازرگان ايراني. بدين صورت به ادعاي رضاشاه، منافع ملي ما بهتر تامين مي‏شد. در نقد و ارزيابي موارد بالا مي توان گفت در انحصار تجارت خارجي، دلايل زير را مي‌توان اشاره كرد كه اولاً ناشي از سودجويي شاه بود، زيرا دست‌اندركاران انحصارتجارت، براي فروش امتياز هر بخش از تجارت خارجي، مبالغ هنگفتي از تاجران رشوه مي‏گرفتند و مزاياي فراواني براي آنان داشت. ثانياً شاه از اين طريق درصدد كنترل تاجران بود. زيرا وي نقش طبقه‌ي تاجران مستقل را در انقلاب مشروطيت آشكارا ديده بود و قصد كنترل آن‌ها راداشت و هيچ كنترلي را موثرتر ازدر اختيارگرفتن رگِ حياتي آن‌ها يعني مبادلات خارجي نمي‏دانست. ثالثاً از اين طريق توانست تاجران و سرمايه‌داران را بدون استفاده از زور و خشونت از صحنه خارج كند. رابعاً از اين طريق مي‏توانست با در اختيار گذاردن امتيازهايي جهت تجارت با بيگانگان به طرفداران خود، منافعشان با منافع رژيم پيوند كامل پديد آيد و بدين ترتيب رژيم پهلوي پايگاه اجتماعي خودرا در جامعه مستحكم‌تركند. درباره‌ي قراردادن اقتصاد بازرگاني در اختيار دولت مي‌توان گفت اين كار به تمركز فزاينده‌ي حاكميت ياري رساند. بازرگاني از صورت پراكنده‌ي بخش خصوصي، در زمان رضاشاه به انحصار دولت درآمد و اين دستگاه، شكل گسترده و متمركز پيداكرد. با در نظرگرفتن دو اهرم قدرت يعني نيروهاي اقتصادي وسيع و ارتش گسترده، دولت به شكل حاكميت متمركز ظاهرشد. و اما در زمينه‌ي دست اندازي رضاشاه براملاك واراضي كشاورزي بايد گفت اين اقدام كه وي را به بزرگ‏ترين مالك ايران تبديل كرد، سبب تحكيم و تمركز قدرت و تقويت ابزارها و پايه‏هاي اقتدارگراييِ سلطنتي به ويژه بنيه‌ي نظامي مي‏شد و اين كار، چيزي جز نارضايتي در بين مردم و روشنفكران، نتيجه‌اي به دنبال نداشت. وابستگي به قدرت‌هاي سياسي هم‌چون انگليس، شوروي و آلمان باعث شد كه پس از يك دهه، وابستگي رضاشاه به آلمان به شدت افزايش يافت و اين وابسته بودن صنايع كشور به آلمان، ضربه‌ي مهلكي را در زمان جنگ جهان دوم به ايران وارد كرد. زيرا با خروج آلماني‌ها از ايران، با توجه به وابسته بودن اين صنايع، تمام آن‌ها به آهن‌پاره‌هايي بي‌ارزش تبديل شدند. و در رابطه با كشاورزي نيز با اين كه حدود 75 درصد از مردم ايران از طريق كشاورزي امرار معاش مي‏كردند، اما هيچ‌گونه توجهي به امر كشاورزي نمي‏شد. توجه رضاخان به ايجاد صنايع وابسته، باعث افزايش بيش از پيش مشكلات در بخش كشاورزي و ازدياد فقر و تنگ‌دستي در بين اكثريت افراد جامعه بود و زمينه‌ي نارضايتي در جامعه را دامن مي‏زد. درمورد راه‌آهن نيز بايد گفت اگرچه ايجاد راه‌آهن يكي از اساسي‌ترين آرزوهاي ملت ايران از اواسط دوره‌ي قاجار بود و در توسعه‌ي اقتصادي ايران نقشي اساسي داشت، اما روس و انگليس كه در پي تضعيف ايران بودند، به ايرانيان اجازه‌ي تاسيس خط‌آهن نمي‌دادند. انگليسي‌ها در پي آن بودند كه براي رفع نيازهاي اساسي خود، راه‌آهن جنوب به شمال را در ايران احداث كنند كه به گفته‌ي احمدشاه، اين نقشه‌ي راه‌آهن پاسخگوي نيازهاي كشور نبود. وي اظهار مي‌كرد كه راه‌آهن مطلوب ايران، خطي است كه پايتخت را به بنادر مهم ايران در جنوب و مراكز اقتصادي در شرق و غرب متصل كند. اما رضاشاه كه تابع دولت انگلستان بود، ميخواست از اين طريق بتواند كمك‌هاي انگليس به شوروي را تحت پوشش قرار دهد. ثانياً هزينه‌ي سرسام‌آور گسترش راه‌آهن به مناطق كوهستاني همچون خرم‌آباد از اين مطلب خبر مي‌داد كه رضاشاه درصدد مهار نيروي عشاير كه نيروي‌هاي مخالف دولت مركزي بودند بود تا از طريق راه‌آهن بهتر بتواند جهت سركوب مخالفان اقدام به موقع انجام دهد. درمورد احداث بانك ملي نيز بايد گفت كه اگرچه در روز 17 شهريور 1307 شمسي بانك ملي ايران به دست رضاشاه با تشريفات خاصي افتتاح شده، اما اين بانك عملاً نتوانست در مقابل بانك شاهي مقاومت كند. زيرا بانك شاهي اولاً امتياز چاپ و نشر اسكناس را بعهده داشت. ثانياً در هر شهري داراي شعبه بود و حال اين‌كه بانك ملي اين‌گونه نبود. ثالثاً اسكناس‌هاي هر شهري نام آن شهر چاپ شده بود و خرج كردن اين اسكناس در شهر ديگري نياز به كسر چهار شاهي براي هر يك تومان بود. رابعاً اين‌كه روي پول‌هاي شاهي تصوير ناصرالدين‌شاه چاپ شده بود و اين مساله ذهن رضاشاه را مي‌آزرد، اما طبق قرارداد، مي‌بايست تا پايان مهلت قانوني قرارداد صبر مي‌كرد.اما از رضاشاه حاضر به ادامه‌ي اين روند نبود و مبلغ 250 هزار ليره يعني يك سي‌ام بودجه‌ي كل مملكت را به عنوان خسارت پرداخت كرد تا توانست اميتاز چاپ و نشر اسكناس را براي بانك ملي دريافت كند. لذا مقرر گرديد كه از آذر 1310 پول‌هايي كه در اختيار مردم است، به بانك شاهي تحويل داده شده و وجه آن را دريافت كنند. هر كسي لازم بود به شعبه‌ي صادركننده‌ي بانك كه اسمش روي اسكناس‌ها نوشته شده بود مراجعه كند. البته اين كار با اعتراض مردم مواجه شد و دولت اعلام كرد كه همه‌ي شعبه‌ها مي توانند وجه اسكناس‌ها را پرداخت نمايند. نتيجه آن‌كه ويژگي‏هايي كه رژيم پهلوي اول از آن برخوردار بود، چيزي نبود كه مردم خواهان آن باشند. به بيان ديگر، مسير حركت پهلويِ اول، عكس مسير حركت مردم ايران بود و حكومت را به سوي ضعف و سستي و عدم حمايت مردم سوق داد. بنابراين مي‌توان گفت خيانت رضاشاه به جامعه‌ي ايران، خود دليل فروكاستن حكومتش بوده است. اگرچه وجود عوامل داخلي همانند سياست مذهب‌زدايي، غرب‌زدگي، حفظ رجال وابسته به غرب، ايجاد محيط رعب و وحشت، سياست چپاول و ثروت‌اندوزي هم، زمينه‏هاي كاهش و در نهايت افول مشروعيت را رقم زد و عوامل بيروني‌اي هم چون جنگ جهاني دوم و... ضربات نهايي را بر پيكر اين رژيم وارد ساخت.(www.ensani.ir/fa/content/default.aspx) صرف نظراز اهدافي كه رژيم پهلوي در اجراي اين گونه طرح ها و پروژه ها در كشور دنبال مي كرد ، با توجه به اينكه اين طرح ها به طور عمده از سوي متخصصان خارجي و غير ايراني انجام مي گرفت و روند كلي حركت كشور به سمت وابستگي بيشتر به كشورهاي ديگر قرار داشت و به ظرفيت هاي كشور و كشاورزي ، صنعت و توليدات داخلي هيچ توجهي نمي شد ، ادامه چنين روندي به وابستگي كامل كشور مي انجاميد و نمي توانست توسعه و پيشرفت پايداري در كشور را به ارمغان بياورد و به عنوان خدمت اين رژيم محسوب گردد . صرف نظر از افرادي كه نا دانسته ، برخي از اقدامات صورت گرفته در زمان شاه را بدون توجه به ماهيت آن به عنوان شواهدي بر پيشرفت و توسعه كشور و خدمت اين رژيم بر مي شمرند ، برخي از جريان ها چنين رويكردي را با هدف تطهير چهره رژيم پهلوي و سرپوش گذاشتن بر خيانت هاي آن به كشور و مردم و زير سؤال بردن انقلاب اسلامي دنبال مي كنند .به طور خاص پس از پيروزي انقلاب اسلامي، يك جريان تاريخ‌نگاري فعال ظهور كرد كه به پشتوانه حضور در محافل آكادميك اروپا و آمريكا و برخورداري از ماهنامه‌ها و فصلنامه‌هاي پژوهشي به تحريف تاريخ انقلاب و تطهير رژيم پهلوي روي آورد. نمونه آثاراين طيف نيز به فارسي ترجمه شده كه كتاب «در دامگه حادثه» خاطرات پرويز ثابتي، «معماي هويدا» نوشته دكتر «عباس ميلاني» و تاريخ شفاهي دانشگاه «هاروارد» درباره ايران و انقلاب مي توان اشاره كرد . اين جريان كه پيوندهاي نزديكي با سلطنت‌طلبان و بهائيان دارد، چند سالي است كه به حيطه مستند سازي تاريخي - سياسي در شبكه هاي ماهواره‌ اي وارد شده و براي مثال، مستند «ده شب گوته» يا «از تهران تا قاهره» و اخيراً نيز مستند «انقلاب ۵۷» از توليدات آن‌هاست. چنين كوشش‌هايي با هدف «بزك كردن چهره رژيم پهلوي» نزد مردم و ارايه چهره اي مناسب و طرفدار پيشرفت و توسعه كشوراز آن و سرپوش نهادن بر جنايات ها و خيانت هاي آن و زير سؤال بردن انقلاب اسلامي ، صورت مي گيرد.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
8 + 7 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .