راي گيري براي جمهوري اسلامي؟

سلام . مگر تشكيل حكومت اسلامي واجب نيست ؟ پس چرا امام راحل در اين رابطه رأي گيري كردند ؟

با سلام و تحيت و قدرداني از مكاتبه ي شما با اين مركز پاسخ اجمالي: پرسشگر ارجمند، هر چند تشكيل حكومت اسلامي از منظر ادله ي نقلي و عقلي امري واجب مي باشد اما بديهي است كه تشكيل حكومت اسلامي و تحقق آن بدون حضور مردم و تاييد آنان مساله اي كاملا ناممكن و غير واقعي است. به عبارت ديگر هرچند اصل مشروعيت حكومت اسلامي بر مبناي ولايت فقيه در عصر غيبت به نصب الاهي بوده و مردم در مشروعيت آن نقشي ندارند اما تحقق نظام اسلامي بدون مشاركت مردم و همراهي آنان امكان ندارد. پس برگزاري انتخابات و فراخواندن مردم به شركت در آن از سوي رهبران نظام اسلامي به دليل لزوم همراهي مردم در تخقق نظام اسلامي و كارآمدي آن مي باشد نه به خاطر تامين مشروعيت حكومت. پاسخ تفصيلي: نقش مردم در نظام ولايت فقيه امروزه در فلسفه‌هاي سياسي نوع تلقي از نقش مردم در حكومت‌ها و نظريه‌هاي سياسي در تعيين نوع حكومت‌ها نقش اساسي و تعيين ‌كننده دارد. اين نقش و دخالت مردم در حكومت‌ها از دو جنبه و جهت قابل بررسي است: يكي از جهت مشروعيّت و حقانيّت حكومت و حاكمان و ديگري از جهت مقبوليّت. از ديدگاه اسلام اصل اوّلي عدم ولايت كسي بر ديگري است و خروج از اين اصل نيازمند دليل است. بر اساس اعتقاد توحيدي، خداوند ربّ و صاحب اختيار هستي و انسان‌هاست و او تكويناً‌ و تشريعاً بر همه عالم و آدم ولايت دارد و ولايت ديگران بايد مستند به اذن و ارادة الهي باشد و الّا مشروعيت نخواهد داشت. بنابراين «از ديدگاه اسلام منبع ذاتي مشروعيت و حقانيّت، اعتبار خداوند متعال است، زيرا كه حاكميت مطلق عالم و آدم از آن اوست و اقتدار و سيادت ذاتاً به او اختصاص دارد و توحيد در خالقيّت و ربويّت و توحيد در قانونگذاري و حاكميت عقلاً و نقلاً براي او ثابت شده است و آنگاه از آن اصل اولي با دليل خارج مي‌شويم كه ثابت كند حق حاكميت از ناحيه خداوند به ديگران تفويض مي‌گردد.»(1) به نظر همه مسلمانان مشروعيّت حكومت رسول الله از سوي خداوند متعال بوده است يعني اين حق را خداوند به آن حضرت اعطا فرموده بود. و در خصوص مشروعيّت حكومت امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ اعتقاد شيعه بر آن است كه حكومت آنها با نصب الهي است يعني خداوند متعال حق حكومت به آنان واگذار كرده و پيامبر ـ صلي اللّه عليه و آله ـ واسطه در تبليغ اين مسأله بوده‌اند. در عصر غيبت نيز اغلب فقهاي شيعه بر اين عقيده‌اند كه در زمان غيبت، فقيه حق حاكميت دارد و حكومت از سوي خدا به وسيله امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ به فقها واگذار شده است. بنابراين در زمان غيبت نيز مشروعيت حكومت از سوي خداست و مردم هيچ نقشي در مشروعيت حكومت ندارند. نقش اصلي و كليدي مردم در مرحله تحقق حكومت ولايي مي‌باشد چون بدون مردم و استقبال و خواست آنها و مشاركت همه جانبه مردم حكومت تحقق نمي‌يابد اگر چه حاكم شخصي مانند علي بن ابيطالب باشد چنان‌چه امام شرط ايجاد حكومت خود را در گرو حضور مردم مي‌داند. «لولا حضور الحاضر و قيام الحجّه بوجود الناصر...»(2) رهبري حضرت امام خميني (ره) نيز عليرغم نفوذ فوق‌العاده خود و با اين‌كه تمام تصميماتش به خاطر برخورداري از اعتماد عمومي با اقبال مردم مواجه مي‌شد ولي سهم اصلي را در تحقيق نظام حكومت اسلامي و تحقق و عينيّت يابي نظام ولايت فقيه به مشاركت مردمي مي‌داد فلذا در اولين گام نوع نظام را به آراي عمومي ارجاع داد كه بيش از 98% مردم، تشكيل نظام جمهوري اسلامي را مورد تأييد قرار داداند و با انتخاب نمايندگان خود در مجلس خبرگان قانون اساسي و نهايتاً تأييد آن قانون با آراي مستقيم خود، مهر تأييد بر قانون اساسي زدند. قانون اساسي جمهوري اسلامي در عين توجه لازم به منشأ حاكميت الهي نظام (اصل 2 و 57) به نقش مردم در تعيين رهبران و نمايندگان و دولت مردان اين نظام توجه فوق‌العاده‌اي نموده است بطوري‌كه همه مسؤلين نظام از رهبر تا شوراهاي اسلامي با آراي مستقيم و يا غير مستقيم مردم انتخاب مي‌شوند (اصول 6206، 100، 107، 115، 117 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران) در طول 28 سال كه از پيروزي انقلاب مي‌گذرد ملت ايران بطور متوسط هر سال يك مرتبه در انتخاب نمايندگان مجلس خبرگان رهبري، رياست جمهوري، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي و شوراي اسلامي شهر و روستا و... شركت كرده‌اند كه بيانگر نقش مردم در تعيين سرنوشت اجتماعي خود و تحقق و مشاركت مستمرّ در تداوم انقلاب و نظام ولايت فقيه مي‌باشد. در عين حال شاكله قانون اساسي به‌گونه‌اي تدوين شده، كه مشاركت و مداخله مردم در سرنوشت اجتماعي خود به معناي حاكميت مردمي با معيارهاي غربي نمي‌باشد بلكه حدود و ثغور حاكميت الهي چه در قانونگذاري و چه در تعيين رهبران نظام ملحوظ نظر واقع گرديده است مثلاً اگرچه در تعيين رهبري با مسامحه اصطلاح انتخاب بكار برده مي‌شود ولي در واقع به معناي كشف ولي فقيهي است كه منصوب خداوند باشد و يا اين‌كه رئيس جمهوري تا زمانيكه مورد تنفيذ ولايت فقيه قرار نگيرد با انتخاب مردم مشروعيت قانوني نمي‌يابد. در تشكيل حكومت ديني حق مردم تنها در انتخاب حاكم و تشكيل حكومت منحصر نيست بلكه حق نظارت و انتقاد نيز دارند كه در صورت تخلف حكمرانان از موازين تعيين شده توسط شرع و قانون از آنها انتقاد كنند و بر كار آنها نظارت داشته باشند. امام علي ـ عليه السلام ـ در خطبه 216 نهج البلاغه مي‌فرمايد: اي مردم، از گفتار حق و رأيزني عادلانه دريغ نكنيد، زيرا من فوق خطا شمرده نمي‌شوم و از آن مصون نيستم، مگر اين‌كه خداوند ياريم كند. البته حق‌انگاري نظارت و انتقاد براي مردم در صورتي است كه در قالب راهنمايي دلسوزانه و به تعبير خود حضرت «مقالة بحق»(3)و «مشورت بعدل»(4) باشد. اما اگر فراتر از انتقاد باشد و در قالب تضعيف حكومت و حاكم درآيد در اين صورت به عنوان يك حركت مخالف تلقي خواهد شد. اين حق نظارت همگاني در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران در قالب فريضة امربه‌معروف و نهي‌ازمنكر در اصل هشتم آمده است كه مي‌گويد: در جمهوري اسلامي ايران دعوت به خير، امربه‌معروف و نهي‌ازمنكر وظيفه‌اي همگاني و متقابل بر عهده مردم نسبت به يكديگر، دولت نسبت به مردم و مردم نسبت به دولت. بنابراين مردم نقش ايجادي و ابقايي و اصلاحي در حكومت و نظام ولايت فقيه دارند و تحقق حكومت و صلاح و ساماندهي آن و پابرجايي و سير به سوي اهداف آن به مردم بسته است. ________________________________________ پاورقي: 1. كتاب نقد، شماره 7، صفحة 118، فصلنامه كتاب نقد، مؤسسة فرهنگي انديشه معاصر، شماره 7، سال دوّم، تابستان 77. 2. نهج البلاغه، خطبه 3، ترجمه دشتي. 3. نهج البلاغه، خطبه 216. 4. نهج البلاغه، خطبه 216، ترجمه محمددشتي. در پايان مجددا از مكاتبه ي شما با اين مركز قدرداني مي نماييم. منتظر سوالات بعدي شما هستيم. در پيوست پاسخ مقاله اي كوتاه درباره نقش مردم در حكومت اسلامي از نظر امام خميني رحمه الله عليه خدمتتان تقديم مي گردد. نقش مردم در حكومت اسلامي از نظر امام خميني امام خميني(ره) با ايمان و اطميناني كه به مردم داشت به نقش مؤثر و تعيين كننده مردم در حكومت معتقد بودند و در چند سال رهبري و هدايت امور، ايشان به اين مهم اهتمام وافري داشتند لكن امام(ره) دموكراسي هاي غربي را كه مدعي حكومت مردم بر مردم بودند را از اساس قبول نداشت و معتقد بودند كه (شيوه) دموكراسي اسلام كامل تر از دموكراسي غرب است.(1) به هر حال ديدگاه امام خميني(ره) درباره نقش مردم در حكومت اسلامي را مي توان در قالب چند عنوان آن هم به اختصار مطرح نمود: 1. نقش مردم در تعيين سرنوشت كشورامام خميني(ره) جايگاه مردم در كشور را آن قدر مهم و اساسي مي دانستند كه حتي آنان با نقش حياتي خود در تعيين سرنوشت كشور، مي توانند آينده آن را رقم زنند. امام(ره) مي فرمودند: «سرنوشت هر ملتي به دست خويش است» و «هر ملتي بايد سرنوشت خودش را، خودش تعيين كند» و «امروز است كه تمام ملت در سرنوشت خودشان دخالت مي كنند»(2) زيرا «امروز سرنوشت اسلام و سرنوشت مسلمين در ايران و سرنوشت كشور ما به دست ملت است».(3) 2. نقش و دخالت مسئولانه مردم در اداره كشورامام خميني(ره) اعتقاد راسخي داشتند كه: «مملكت بايد با دست خود مردم، با دست خود اشخاص اداره بشود»(4) لذا درباره نقش و دخالت مسئولانه مردم مي فرمودند: «امروز مسئوليت به عهده ملت است... بايد همه بدانند كه همه تان مسئوليد»،(5) «همه مردم و همه هم مسئول هستند»(6) يعني همه بايد توجه داشته باشند كه با وجود مسئوليت قانوني و رسمي عده اي از افراد در اداره كشور، كسي نبايد درباره اداره كشور بي توجه باشد و از راه ها و طرق قانوني مردم نقش و دخالت مسئولانه خود را ايفاء نموده و نسبت به اداره امور كشور بي تفاوت نباشد و حتي در صورت انحراف مردم وظيفه دارند ورود پيدا نمايند(7) و آن چه كه مهم است اين كه بدانيم «يك كشوري وقتي آسيب مي بيند كه ملتش بي تفاوت باشد».(8) 3. نقش نظارتي مردم امام معتقد بودند يك كشور وقتي آسيب مي بيند كه ملت آن بي تفاوت باشند يعني ملت همه بايد حاضر باشند در مسايل سياسي(9) و با رشد آگاهي بر امور نظارت نمايند. امام(ره) مي فرمودند: «ملت بايد الآن همه شان ناظر امور باشند، اظهار نظر بكنند در مسايل سياسي، در مسايل اجتماعي، در مسايلي كه عمل مي كند دولت»(10) «ملت بايد ناظر باشد به اموري كه در دولت مي گذرد»(11) يعني نظارت همگاني مردم مي تواند به عنوان نقش اساسي آنان كشور را از بسياري انحرافات مصون دارد زيرا اين نظارت ها هم در انتخاب صحيح مردم مي تواند مؤثر باشد و هم اين كه مسئولان نظام را در برابر مردم پاسخگو مي نمايد. 4. نقش مردم در حمايت و پشتيباني از حكومتامام خميني(ره) مي فرمايد: «پشتوانه يك حكومتي ملت است، اگر يك ملتي پشتوانه حكومتي نباشد اين حكومت نمي تواند درست بشود، اين (حكومت) نمي تواند برقرار باشد».(12) امام خميني(ره) در جاي ديگر خطاب به مردم اظهار مي دارند كه «مهم اين است كه شما (ملت) ايستاده باشيد و قائم به امر باشيد و حكومت را از خودتان جدا ندانيد و ننشينيد به اين كه همه كارها را بايد حكومت بكند»(13) همچنين ايشان معتقد بود كه ملت تا در صحنه حاضرند اين كشور آسيب نخواهد ديد.(14) مي توان گفت در نزد امام و ديدگاه ايشان در واقع مردم نقش فاعلي را در تحقق حكومت داشته و به عبارتي نقش آنان به گونه اي است كه بايد گفت اراده مردم بر حكومت به شكلي تبلور يافته و خود را نشان مي دهد و به قول حضرت امام(ره) با اراده ملت ها، اراده اي كه تَبَع اراده خداست، اراده اي كه براي خداست غير ممكن ها ممكن مي شود»(15) در عين حال نكته اساسي و پاياني اين است كه با وجود اين كه مردم و نقش آنان در حكومت از ديدگاه امام نقش اساسي و خاص است ولي مشروعيت حكومت بايد از ناحيه خدا بوده و در اين حوزه مردم به حكومت مشروعيت نمي دهند و به عبارتي بايد گفت مشروعيت حكومت بر اساس آراء مردم نبوده و مشروعيت آن الهي است. لكن حكومت مشروع در عين حال با آراي مردم محقق مي شود يعني همان طوري كه امام(ره) فرمودند: «تولّي امور مسلمين و تشكيل حكومت بستگي دارد به آراي اكثريت مسلمين».(16) ________________________________________ پاورقي: 1. صحيفه نور، ج4، ص314. 2. كلمات قصار امام خميني، نشر آثار امام خميني، ص120 ـ 123. 3. صحيفه نور، ج12، ص6 و 7. 4. صحيفه نور، ج10، ص40. 5. صحيفه نور، ج12، ص6 و 7. 6. صحيفه نور، ج9، ص194. 7. وصيتنامه سياسي الهي امام، ص158. 8. كلمات قصار، ص122. 9. كلمات قصار امام، ص120 ـ 123. 10. صحيفه نور، ج13، ص70. 11. صحيفه نور، ج15، ص60. 12. صحيفه نور، ج11، ص130. 13. صحيفه نور، ج15، ص100. 14. صحيفه نور، ج15، ص269. 15. كلمات قصار امام، ص121. 16. جايگاه مردم در نظام اسلامي از ديدگاه امام خميني(ره)، (تبيان، دفتر 39)، مؤسسه تنظيم ونشر آثار امام(ره)، ص9.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
14 + 2 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .