راهكارهاي كاهش اشتباه ولي فقيه؟

در نظريه ولايت فقيه از بين بردن يا كاهش احتمال اشتباه و يا تمايل به استبداد گري چگونه صورت مي گيرد؟

با سلام و احترام خدمت شما ، در دو بخش پاسخ گويي سوال شما مي باشيم .
« راهكارهاي كاهش احتمال اشتباه در ولي فقيه»
پيش از آنكه به بررسي راهكارهاي كاهش احتمال خطا و اشتباه در ولي فقيه بپردازيم توضيح اين نكته لازم است كه خطا و اشتباه دو گونه است .1. خطاهاي فاحش و روشني كه حداقل براي عموم كارشناسان مسائل ديني ، سياسي و اجتماعي ، بطلان آن روشن است . كسي كه مرتكب چنين خطاهايي بشود ، داراي شايستگي رهبري نيست و ولايت ندارد .2. خطاهاي پيچيده و كارشناسي كه در ميان كارشناسان نيز چندان روشن نيست و معمولاً مورد اختلاف آرا و نظرات است . در اين صورت نمي توان با قاطعيت حكم كرد كه نظر كدام يك صحيح است ، زيرا هر كس بر اساس مباني پذيرفته شده خود حكم مي راند . اين گونه موارد در مسائل اجتماعي وسياسي زياد به چشم مي خورد و ولي فقيه هم يكي از آراي متفاوت را بر مي گزيند . از طرف ديگر در چنين مواردي چاره اي جز اين نيست كه يك رأي ملاك عمل قرار گيرد ، زيرا نظم و انضباط اجتماعي و سياسي نيازمند وحدت رويه است ودر غير اين صورت جامعه دچار هرج و مرج مي شود ، ضمن آنكه از نظر فكري راه تحليل و نقد و بررسي سالم براي همگان باز است . بنابر اين در فرض دسترسي نداشتن به معصوم عليه السلام و كسي كه از خطا و اشتباه و خطا به دور باشد هيچ راهي براي به صفر رساندن خظا و اشتباه وجود ندارد اما مي توان تدابيري انديشيد كه احتمال خطا و اشتباه تا حد بسيار زيادي كاهش پيدا كند كه در نظام جمهوري اسلامي در اين زمينه راهكارهايي در نظر گرفته شده است . نخست اينكه عملكرد ولي فقيه مورد نظارت مجلس خبرگان بوده و آنان گفتار ورفتار ولي فقيه را رصد نموده و در صورت بروز هر گونه اشتباه و يا خطايي تذكرات لازم را به ايشان مي دهند . دوم اينكه ولي فقيه در مسائل مختلف سياسي ، اقتصادي ، اجتماعي و... از مشاوراني امين و مورد اعتماد بهره مي گيرد و از نظر مشتورتي آنان در زمينه هاي مختلف استفاده مي كند و سوم اينكه ايشان درتنظيم سياست هاي كلي نظام در حوزه هاي مختلف از نظر مشورتي مجمع تشخيص مصلحت نظام استفاده مي كند كه اين مسأله خود موجب كاهش احتمال خطا و اشتباه در ايشان خواهد شد.
« راهكارهاي مقابله با استبداد ولي فقيه»
براي مقابله با استبداد ولي فقيه دو راهكار انديشيده شده است يكي راهكار نظارت دروني و ديگري راهكار نظارت بيروني .راهكار نظارت دروني همان برخورداري ولي فقيه از صفات و ويژگيهاي برجسته اي چون فقاهت ، عدالت و تقواست كه موجب مي شود ولي فقيه تحت تأثير خواهشها و تمايلات نفساني قرار نگرفته و رعايت دستورات و تعاليم دين را بر همه چيز مقدم بدارد . در كنار اين راهكار دروني ، راهكارهاي نظارت بيروني در نظر گرفته شده است تا هر گونه احتمال استبداد را منتفي سازد و ان نظارت بر عملكرد ولي فيه توسط مجلس خبرگان است كه خود متشكل از فقهاي عادل مي باشد و آنان با كنترل و نظارت بر عملكرد رهبري مانع هر گونه تمايل احتمالي ايشان به استبداد خواهند شد . علاوه بر اينكه نظارت عمومي مردم و علماي دين بر رهبري نيز خود عاملي در كنترل رهبر و عدم گرايش وي به استبداد مي باشد .
بنابر اين «فقيه جامع شرايط رهبري كه به نيابت از امام عصر (عج)، ولايت و مديريت جامعه اسلامي را بر عهده دارد، به دليل چند ويژگي دروني، احتمال استبداد درباره او، بسيار كم است.
اولين ويژگي او، وصف فقاهت است و دومين ويژگي او، صفت عدالت است. فقاهت فقيه اقتضا دارد كه فقيه، اسلام‏شناس باشد و بتواند كشور را بر اساس احكام و فرامين تعالي‏بخش آن، اداره كند نه بر اساس آراء غير خدايي؛ خواه رأي خود باشد و خواه رأي ديگران. عدالت فقيه، سبب مي‏شود كه شخص فقيه، خواسته‏هاي نفساني خود را در اداره نظام اسلامي دخالت ندهد و در پي جاه‏طلبي و دنياگرايي نباشد. فقيه، تافته جدا بافته‏اي نيست كه فوق دين و فقاهت باشد؛ او كارشناس دين است و هر چه را كه از مكتب وحي مي‏فهمد، به جامعه اسلامي دستور مي‏دهد و خود نيز به آن عمل مي‏كند و هرگاه حاكم اسلامي، يكي از اين دو شرط را نقض كند، از ولايت ساقط مي‏شود.
ويژگي سوم فقيه جامع شرائط، سياست، درايت، و تدبير و مديريت اوست كه به موجب آن، نظام اسلامي را بر محور مشورت با صاحب نظران و انديشمندان و متخصصان جامعه و توجّه به خواست مشروع مردم اداره مي‏كند. اگر فقيهي بدون مشورت عمل كند، مدير و مدبّر و آگاه به زمان نيست و لذا شايستگي رهبري و ولايت را ندارد.
وجود اين سه ويژگي دروني در فقيه جامع شرايط رهبري، سبب ضعيف شدن احتمال استبداد است و در قانون اساسي جمهوري اسلامي، پيش‏بيني فرض نادر نيز شده است و لذا، علاوه بر اين ويژگي‏هاي دروني، اولا ً يك سلسله وظايف و حدود و اختياراتي براي رهبر معين كرده و ثانياً مجلسي به نام مجلس خبرگان معيّن نموده است كه متشكّل از كارشناسان فقاهت و عدالت و تدبير و سياست مي‏باشد تا پس از شناخت و تعيين و معرفي فقيه جامع الشرايط، كارهاي رهبر را برابر وظايف و اختياراتي كه قانون اساسي به او داده، ارزيابي كنند. اگر ديدند كارهايش موافق با آن است و يا اگر ظاهراً مخالف آن بود، ولي پس از توضيح خواستن؛ روشن شد كه در حقيقت، تخلّفي نداشته است؛ در هر دو حال، رهبري او همچنان محفوظ است؛ و در صورتي كه ديدند رهبر، كارهايي انجام مي‏دهد كه واقعاً بر خلاف قوانين است يا توان اجراي قوانين را ندارد، انعزال او را به مردم اطلاع مي‏دهند و رهبر جديد را پس از شناسايي، به مردم معرفي مي‏كنند.
استبداد، استعمار، استحمار، استعباد، و هر عنوان ضد ارزشي ديگر كه محكوم عقل خردورز و نقل خردساز است، محصول جهل علمي يا مولود جهالت عملي است و اگر فقاهتِ جامع و درايتِ كامل، ملكه يك انسان عادل شد، نه زبانه جهل علمي از هستي او مشتعل مي‏شود كه گدازه‏هاي تمدّن‏سوزي به نام استبداد و مانند آن را به همراه دارد و نه آتش‏زنه يا آتش‏گيره جهالت عملي از وجود او بر مي‏خيزد كه شعله‏هاي آزادي‏سوزي به عنوان استعمار و نظير آن را در بر داشته باشد . چون انسان معصوم، در حدوث و بقاء كامل است و از گزند تبدّل حال مصون است، احتمال تحولّ از عصمت به حَيْف و عَسف و جور و ظلم، درباره او اصلا ً مطرح نيست، ولي احتمال چنين تحوّلي در انسان عادلِ غير معصوم، هر چند ضعيف باشد، احتمالي سنجيده است.
براي صيانت امت اسلامي از آسيب چنين تحولِ محتمل و نادري، حضور مجلس خبرگان و مراقبت مستمر آن از يك سو و نظارت دائمي آحاد مردم از سوي ديگر كه نه تنها چنين حقّي براي آنان مُحْرَز است، بلكه چنان وظيفه‏اي بر اينان حتمي است ضامن حراست نظام اسلامي از هر گونه خطر احتمالي خواهد بود؛ چه اينكه همگان، نسبت به بيگانگان برون مرزي نيز موظف هستند كه مراقب باشند كه قلمرو اسلامي و منطقه ديني، از تهاجم مستعمران و تطاول مستعبدان و غارت رهزنان، محفوظ بماند.» ( عبد الله جوادي آملي , ولايت فقيه , ولايت فقاهت و عدالت , قم ، مركز نشر اسرا ، 1385، ص 480- 482)

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
2 + 6 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .