توليد ملي و كاركرد جامعه پذيري و فرهنگ پذيري رسانه

رسانه، جامعه و فرهنگ، سه ركن اساسي هستند كه هر كدام بدون ديگري توان رشد و تعالي جامعه انساني را ندارد؛ براي ارتقا و ابقاي جامعه ما نياز به فرهنگ داريم و براي ترويج فرهنگ و حفظ ماندگاري و پويايي آن نياز به رسانه داريم. چنانچه رسانه اي كاركرد و وظيفه اش را بر اساس ارزش هاي فرهنگي كشور خودش هماهنگ و ملتزم سازد در چنين جامعه اي فرهنگ و جامعه در موقعيت ويژه و مناسب خود قرار مي گيرد، اما اگر در جامعه اي، رسانه دچار كژكاركردي شود، جامعه اي را خواهيم داشت كه متحمل زيان هاي اجتماعي، سياسي، اقتصادي و فرهنگي زيادي خواهد بود.نقش رسانه به ويژه راديو و تلويزيون از ديدگاه حضرت امام خميني(ره) به گونه اي بزرگ و با اهميت است كه ايشان اين رسانه را منشأ تربيت جامعه مي دانند و در اين زمينه مي فرمايند: راديو و تلويزيون يك دستگاه آموزشي است. بايد دستگاه ها را به طور مسالمت، به طور صحيح به طور سليم اداره كرد. (صحيفه نور، ج6،ص412) ايشان همچنين مي فرمايند: راديو و تلويزيون يك دستگاهي است كه چنانچه فاسد باشد از كار در بيايد، يك ملت را فاسد مي كند. (صحيفه نور، ج12، 290) از اين رو رسانه نقش مهمي در فرهنگ سازي يك ملت دارد و سعادت و فساد يك كشور با يك دستگاه تبليغي مي تواند رقم بخورد. در اين مقاله تلاش داريم با بررسي تأثير و كاركرد رسانه در جامعه پذيري و فرهنگ پذيري و نقش آن در توليد ملي به اين سوال پاسخ دهيم كه در جامعه اسلامي ما آيا يك رسانه مي تواند با تأثيرگذاري بر فرهنگ و جامعه پذير نمودن مردم در توليد ملي و اقتصاد مقاومتي، نقش اساسي خود را حفظ كند؟

تعريف فرهنگ

فرهنگ، مثل آب و هواست. فرهنگ، يعني همين رسوم و آدابي كه بر زندگي من و شما حاكم است. فرهنگ، يعني باورها و اعتقادات ما و چيزهايي كه زندگي شخصي و اجتماعي و داخل خانه و محيط كسب يك جامعه با آنها روبه رو است. (آيت الله العظمي خامنه اي،8/1/90)فرهنگ، پديده اي است اجتماعي كه تنها در متن جامعه و در ارتباط ميان انسان ها با يكديگر تشخص مي يابد. فرهنگ و جامعه، رابطه اي جدايي ناپذير، در هم تنيده و متقابل دارند و در اصل، شناخت فرهنگ بدون شناخت جامعه و شناخت جامعه بدون شناخت فرهنگ ممكن نيست. (رابرتسون،57، 1374)«آلن بيرو» نيز در فرهنگ علوم اجتماعي ذيل واژه «فرهنگ» چنين آورده است: فرهنگ عبارت است از هر آنچه در جامعه معين كسب مي كنيم، مي آموزيم و مي توانيم انتقال دهيم. در فرهنگ، مجموع حيات اجتماعي از زيربناهاي فني و سازمان هاي نهادي گرفته تا اشكال و صور بيان حيات رواني، مطمح نظر قرار مي گيرند و تمامي آنان همچون يك نظم ارزشي تلقي مي شوند و به گروه، نوعي كيفيت و تعالي انساني مي بخشند. (بيرو،77، 1366)

فرهنگ پذيري و جامعه پذيري

واژه فرهنگ پذيري (acculturation) در زبان فارسي معادل كلمه «اكولتوراسيون» به كار مي رود. فرهنگ پذيري عبارت است از رواج پديده هايي كه در اثر تماس مستقيم و مداوم بين گروه هايي از افراد با فرهنگ هاي مختلف به وجود مي آيد؛ پديده هايي كه از مدل هاي فرهنگي يك يا دو گروه نشأت گرفته است. (روح الاميني ،99-98، 1388)در گذشته فرايند جامعه پذير كردن افراد، از طريق خانواده، مدرسه، گروه همسالان و گروه هاي مرجع صورت مي گرفت، اما امروزه، علاوه بر موارد ياد شده، رسانه هاي جمعي نيز در اجتماعي كردن افراد نقش عمده اي به عهده دارند. به اين معنا كه به طور تدريجي و مستمر، از بدو تولد تا بزرگسالي، ارزش ها و هنجارهاي جامعه را به اعضا منتقل مي كنند. (ساروخاني،10، 1385)با عنايت به اينكه «جامعه پذيري» امري مبنايي است - يعني فرايند جامعه پذيري در يك جامعه و فرهنگ خاص آن است ـ «جامعه پذيري» عاملي براي انتقال فرهنگ از نسلي به نسل جديد است و همين حركت به ثبات و دوام جوامع و نظام حاكم كمك مي كند و در يك كلام آنكه: جامعه پذيري فرايند انتقال هنجارها و ارزش هاي جامعه به فرد است.(اخترشهر،100، 1386)

نقش رسانه ها در جامعه پذيري

امروزه، نقش رسانه ها در جامعه پذيري اوليه كودكان و جامعه پذيري درازمدت بزرگسالان، به طور گسترده، مورد قبول قرار گرفته است؛ هرچند به عقيده مك كوايل، هنوز اثبات ماهوي موضوع، تقريباً غير ممكن است؛ زيرا از يك طرف، هر تأثيري از سوي رسانه ها بي درنگ، با ساير تأثيرات ناشي از محيط اجتماعي و خانواده، درهم مي آميزد. با وجود اين، برخي فرضيات اساسي درباره اثرات بالقوه رسانه ها، در سياست هاي كنترل رسانه ها، تصميم گيري هاي خود رسانه و هنجارها و انتظارات والدين در رابطه با استفاده كودكان از رسانه ها، متجلي مي شوند. (مك كوايل،394، 1385)اغلب نظريه هاي اخير در مورد تأثير فرهنگي، بر اين باورند كه رسانه ها با عرضه كردن نقش ها و رفتارهايي كه براي ثبات اجتماعي مطلوب مي باشند، به عنوان عاملي مهم (هم در جامعه پذيري رسمي و هم غيررسمي) ايفاي نقش مي كنند و از آنجا كه رسانه ها نقش صدايي مقتدر را براي همه مردم بر عهده دارند و همچنين مردم مقدار زمان معتنابهي را صرف آنها مي كنند؛ بنابراين رسانه ها در صف اول عوامل جامعه پذيركننده قرار مي گيرند.( گيل،97، 1384)رسانه ها براي ايجاد جامعه پذيري دو گونه از الگوهاي رفتاري را به مخاطب ارائه مي دهند:1- الگوهاي رفتاري فردي: گاهي رسانه، جنبه هاي گوناگوني از زندگي انسان ها را به تصوير مي كشد و الگوهاي رفتاري را ارائه مي دهد كه مي توانند، مورد تقليد گروه مخاطبان واقع شوند. پذيرش اين رفتارها از روي الگو و مدل كه به عنوان نظريه مدل سازي مطرح است، نوعي جامعه پذيري محسوب مي شود؛2- الگوهاي رفتاري اجتماعي: گاهي رسانه، الگوهايي را براي رفتار يك گروه اجتماعي ارائه كرده و نشان دهنده رفتار صحيح در گروه هاي متفاوت است كه در نتيجه، موجب جامعه پذيري خواهد شد.(دفلور،637، 1383)

ابعاد تأثيرگذاري وسايل ارتباط جمعي

معمولاً وسايل ارتباط جمعي از سه وجه روي افراد تأثير مي گذارند:1-تأثيرات ادراكي 2- تأثيرات عاطفي 3- تأثيرات رفتاري. تأثير ادراكي مي تواند بر شناخت، عقايد و نگرش هاي افراد تأثير گذاشته و نگرش هاي خود را تشكيل دهد. نگرش ها و ارزيابي كه توسط مردم از رسانه ها آموخته مي شود، بعدها مي تواند به اهداف سياسي آنان منتقل شود. به طور كلي اثر رسانه ها در مسائل مربوط به كسب اطلاعات، اجتماعي شدن، رأي دهي و نظاير آنهاست و افراد به ويژه كودكان و نوجوانان را از تنش هاي سياسي مطلع كرده و آنها را با نظام سياسي آشنا مي سازد. (كريمي فرد،4، 1384)

رسانه هاي جمعي اشكال مختلف پيام ها را به ديگران منتقل مي سازند كه مي تواند بر گرايش هاي سياسي آنان تأثير داشته باشد. اطلاعاتي كه روزانه درباره وقايع سياسي و تحليل و تفسيرهاي آنها از طرف دولت در دسترس شهروندان قرار مي گيرد، يا از گروهي به گروه ديگر منتقل مي شود. يا از طرف گروه به فرد داده مي شود و يا از جانب نخبگان فرستاده شده و در دسترس مردم عادي قرار مي گيرد، همگي از چنين تأثيراتي برخوردارند.

باتوجه به پيشرفت فناوري رسانه ها و باتوجه به تضعيف ساخت ها و ارزش هاي سنتي، رسانه هاي همگاني در دنياي امروز يكي از مهم ترين عوامل شكل دهنده گرايش هاي سياسي به شمار مي آيند. (مهرداد،184،1376)

در ارزيابي نقش رسانه هاي همگاني به عنوان نهاد جامعه پذيري اجتماعي سياسي بايد چهار نكته را مورد توجه قرار داد:

اول، رسانه ها معمولاً منتقل كننده علائم و اشاراتي هستند كه منبع آنها را بايد در نهادهاي سياسي ديگر جست وجو كرد.

دوم، اطلاعاتي كه از طريق رسانه هاي همگاني منتقل مي شود معمولاً از دو مرحله يا دو پله عبور مي كنند.

سوم، رسانه هاي جمعي به طور كلي تقويت كننده گرايش هاي سياسي موجودند و نقش مهمي در ايجاد گرايش هاي جديد بازي نمي كنند.

چهارم، پيام هاي دريافت شده از سوي رسانه هاي جمعي در وضعيت هاي مختلف اجتماعي و در چارچوب تمايلات قبلي تعبير و تفسير مي شود.

(مهرداد، 186-185، 1376)

وظايف رسانه ها در جامعه پذيري و فرهنگ پذيري

رسانه ها در راستاي فرهنگ سازي و جامعه پذير كردن مردم براي اقتصاد مقاومتي در سال توليد ملي بايد وظايف ذيل را انجام دهند:

1-توجه به فرهنگ كار و تبليغ و ترويج آن، فرهنگ كار از دو مفهوم فرهنگ و كار است. از يك طرف با مفهوم فرهنگ مواجه هستيم و از طرف ديگر با مفهوم كار كه در قالب اين فرهنگ شكل مي گيرد، كار مي تواند به عنوان انجام وظايفي تعريف شود كه متضمن صرف كوشش هاي جسمي بوده و هدفش توليدكالاها و خدماتي است كه نيازهاي انساني را برآورده مي سازد. (گيدنز،17-15، 1373)

فرهنگ نيز از چهار مولفه واقعي تشكيل شده است كه عبارت است از؛ ايده ها و عقايد، ارزش ها، هنجارها و نمادها. «فرهنگ كار» تركيبي از دو بعد نرم افزاري (فرهنگ) و سخت افزاري(اقتصاد) است و اين بعد نرم افزاري است كه بعد اقتصادي را نيز تقويت مي كند. با پذيرش خصلت معنوي و معرفت شناختي فرهنگ و با توجه به چهار مولفه اصلي و اساسي (ايده ها و عقايد، ارزش ها، هنجارها و نمادها) مي توان گفت كه فرهنگ كار عبارت است از مجموعه باورها و ارزش ها، هنجارها و نمادهاي موجود در اين مجموعه به عنوان لايه هاي ناظر و برايند آن اخلاق كاري و وجدان كاري و تعهدكاري كه به نوبه خود موجب افزايش بهره وري و كارايي و نهايتاً انسجام سازمان كار مي شود. (ميرزايي،64، 1384)

2-محيط اجتماعي خواه يك گروه كوچك باشد، خواه يك جامعه بزرگ، واحدي يكدست و ثابت نيست. هرگروه داراي اجزايي است كه پاره گروه يا خرده گروه ناميده شده اند. اين اجزا مخصوصاً كوچك ترين آنها كه فرد انساني باشد ثبات دائم ندارد، بلكه همواره تغيير مي پذيرند. از اين رو گروه انساني براي آنكه بتواند سازمان خود را حفظ كند و به زندگي خود ادامه دهد، ناگزير از آن است كه پيوسته افراد خود را با خود همساز گرداند و براي زندگي گروهي آماده كند. همنوايي گروهي نتيجه اين همسازي است. همنوايي گروهي داراي مراتبي است كه عبارتند از:

الف) مرتبه ساده و صوري

ب) مرتبه پيچيده و ژرف. اولي جامعه پذيري و دومي فرهنگ پذيري خوانده مي شود.

جامعه پذيري همنوايي فرد است با هنجارهاي گروهي و جرياني است كه فرد را عملاً با زندگي گروهي همساز مي كند. فرد جامعه پذير كسي است كه بر اثر همنوا شدن با هنجارهاي گروهي، وظايف گروهي را پذيرفته و راه هاي همكاري را شناخته و بدين سبب داراي رفتاري گروه پسند شده است. همنوايي شخص با هنجارهاي اجتماعي كه مايه جامعه پذيري است دو جنبه دارد:

الف) مجاب شدن يا همنوايي عمقي و ب) اجابت كردن يا همنوايي سطحي. همنوايي سطحي شخص را برآن مي دارد كه براي حفظ ظاهر در رعايت هنجارها بكوشد ولي همنوايي عمقي فرد را به قبول باطني هنجارها بر مي انگيزد و جامعه پذير وقتي تام و تمام است كه فرد به دروني كردن هنجارهاي اجتماعي بپردازد و اين هم در صورتي امكان پذير مي شود كه بين فرد و جامعه وفاق كافي برقرار باشد. (الهي،58، 1381). رسانه بايد اين قدرت را در افراد به وجود آورد كه از ظواهر و جنبه آشكار كار به جنبه عمقي و آتي كار نيز توجه داشته باشند. رسانه ها با تأثير بر شناخت و ادراك انسان ها، عقيده و ارزش هاي آنها را در سمت و سوي فرهنگ پذيري تقويت مي كنند تا در نهايت به تغيير رفتار آنان منجر شود.

3- يكي از وظايف رسانه ها مديريت بحران است كه شامل سه مرحله پيش، هنگام و پس از بحران مي شود. رسانه هاي گروهي مي توانند در عرصه مقابله با بحران هاي اجتماعي، به ايفاي نقش بپردازند و در كاهش بحران هاي مختلفي مانند بحران هويت يا حوادث تهديدكننده ثبات اجتماعي، كاركرد موثري داشته باشند. در زمينه اقتصاد همواره بروز شوك هاي تورمي، ورشكستگي كارخانه ها و بيكاري تعدادي از كارگران ممكن است به عنوان بحران به چشم نيايد، اما هنگامي كه اين زنجيره طولاني تر شد ممكن است به عنوان يك بحران اجتماعي بروز يابد كه در اين زمينه رسانه ها وظيفه دارند كه به تدوين شرايط بازدارنده در مقابله با بحران اقدام كنند، تدبير و تحديد بحران ها تنها از طريق شناخت نظم ويژه، منطق و قانونمندي خاص هر بحران ميسر است. از آنجا كه هر بحران داراي ويژگي هاي خاص خود است داشتن اطلاعات، تجزيه و تحليل تجربيات بحران هاي به وجود آمده در گذشته از اهميت ويژه اي برخوردار است. رسانه ها بايد در زمينه فعاليت هاي كارگري وارد شده و ضمن بررسي جوانب مختلف كار و نقش رسانه در همياري به كارگران و توليدكنندگان، شرايط بحران زايي در محيط هاي كارگري را به شدت كاهش دهند، زيرا همواره يكي از نقشه هاي دشمنان ايجاد بحران در محيط هاي كارگري بوده است و در اين زمينه هوشياري و فرهنگ پذيري كارگران سبب شده است كه اجازه دخالت به مداخله گران ندهند.

http://www.basirat.ir/news.aspx?newsid=244459

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
8 + 5 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .