توسعه کوثري به مثابه متدلوژي کارآمدي نظام جمهوري اسلامي ايران

ايام دهه فجر وسالگرد پيروزي انقلاب شکوهمند اسلامي ايران، همواره فرصتي براي طرح پرسش‌هايي درباره دستاوردهاي انقلاب اسلامي ايران است. يکي از مهمترين مسأله‌هايي که در اين رابطه مطرح مي‌شود، مسأله کارآمدي نظام جمهوري اسلامي ايران است. براين اساس، يکي از مهمترين سؤال ها در اين رابطه اين است که متدلوژي درک و تحليل کارآمدي نظام جمهوري اسلامي ايران چگونه است؟ به عبارت ديگر، از چه چارچوبي بايد براي درک و ارزيابي کارآمدي نظام جمهوري اسلامي ايران استفاده کرد؟ نوشتار حاضر مي کوشد تا به طور مختصر نکاتي در اين باره ارائه کند.

۱- براي ارزيابي کارآمدي نظام جمهوري اسلامي ايران، بايد وضعيت کنوني ايران را با گذشته مقايسه کرد نه آن را با کشورهاي ديگري که سير تحولات، اهداف و امکانات متفاوت و مختلفي در مقايسه با کشورمان دارند. به بيان ديگر، اگر به صورت بُرشي و منقطع از گذشته به ايران کنوني نگاه کنيم، ممکن است سير تحولات اين کشور و دستاوردهاي نظام سياسي حاکم بر آن را چندان مطلوب ارزيابي نکنيم، اما اگر ايران کنوني را در ادامه ايران گذشته در نظر بگيريم و به عبارتي، وضعيت کنوني ايران را با وضعيت ايران در گذشته مقايسه کنيم، کشوري را مشاهده مي کنيم که تحولات آن در سير منطقي خود قرار گرفته و دستاوردهاي بيشماري را کسب کرده است. عقلاني و منطقي آن است که از شيوه دوم استفاده شود؛ زيرا نظام سياسي هر کشوري را محصول تاريخ آن کشور مي دانند و طبيعتاً براي ارزيابي کارآمدي و دستاوردهاي هر نظام سياسي منطقي تر آن است که وضعيت کنوني آن کشور با گذشته خودش مقايسه شود. ضمن اينکه مقايسه با کشورهاي ديگر، به منظور آگاهي از وضعيت خود در نظام بين الملل نيز چندان بي فايده نخواهد بود که در ادامه بر اين بحث تمرکز مي شود.

۲- کارآمدي را ميزان موفقيت در تحقق اهداف، باتوجه به شرايط موجود؛ يعني موانع و امکانات تعريف کرده‌اند. به عبارتي، در ارزيابي کارآمدي دو نظام که به يک ميزان در تحقق اهداف موفق بوده اند، آن نظامي کارآمدتر ارزيابي مي شود که به آن اهداف در شرايط امکانات کمتر و موانع بيشتر نايل شده است. براين اساس، اگرچه جمهوري اسلامي به طور نسبي در تحقق اهدافش و برآورده کردن انتظاراتي که متوجه آن است، موفق عمل کرده است، اما نکته مهم در اين خصوص، شرايطي است که اين نظام در آن عمل کرده است. جمهوري اسلامي همين ميزان کنوني کارآمدي را در شرايطي پيچيده؛ با وجود موانع متعدد و امکانات محدود محقق کرده است. در خصوص موانع موجود بر سر راه جمهوري اسلامي هم بايد به دو دسته موانع اشاره کرد:

چنانچه وضعيت ايران را با کشورهاي توسعه يافته غربي نيز مقايسه کنيم، متوجه مي شويم که فاصله ما با اين کشورها در سال هاي اخير نيز کاهش يافته است. براين اساس مي توان به دستاوردهاي اخير دانشمندان کشورمان در حوزه فناوري هاي نظامي، دانش هاي راهبردي(hi - techs) که شامل فناوري هسته اي، فناوري فضايي،‌ دانش سلول هاي بنيادين، فناوري نانو و... است و خوشبختانه رتبه کشومان در همه اين فناوري ها جزو ده کشور برتر دنيا مي باشد، سدسازي و... اشاره کرد. اهميت دستاوردهاي مذکور به گونه اي است که اميد مي رود در سال هاي نه چندان دور آتي، نه تنها زمينه هاي قطع وابستگي کشور به دنياي خارج را از بين ببرد، بلکه کشورمان را در زمره صادرکنندگان اين دانش ها و از جمله کشورهاي کارآفرين در سطح نظام بين الملل قرار دهد.
۲-۱- موانع داخلي که در اين زمينه مي‌توان به جهل حاکمان گذشته، وابستگي آنها به بيگانگان و بي‌توجهيشان به سرنوشت کشور، اقتصاد تک محصولي نفتي و ... اشاره کرد. جمهوري اسلامي ميراث‌دار اينگونه وضعيتي بوده است و در اينگونه جامعه‌اي حرکت روبه جلوي خود را آغاز کرده است. ضمن اينکه پس از وقوع انقلاب نيز چالش‌هاي ديگري در کشور بوجود آمد مانند اقدام براي کودتا و سرنگوني نظام نوپاي اسلامي، ترور نخبگان انقلابي، شروع حرکت‌هاي تجزيه طلبانه در کردستان، سيستان، خوزستان و گنبد و... . حوادثي که اگر فقط يک مورد آن در کشور ديگري اتفاق مي‌افتاد، مي‌توانست سبب سرنگوني نظام حاکم در آن کشور شود و طبيعي است که کشوري که اينگونه حوادث را از سرگذرانده است، فرصت چنداني براي پرداختن به توسعه و افزايش هر چه بيشتر کارآمدي خود در اختيار نداشته است و اگر هم در اين راستا قدمي برداشته است، با موانع متعدد و در نتيجه با کمبود امکانات مواجه بوده است.

۲-۲- موانع خارجي: در خصوص موانع خارجي نيز فقط به سه مورد؛ چالش‌آفريني بيگانگان در هشت سال جنگ تحميلي، که علي‌رغم داشتن برکات فراوان، لطماتي به زيرساخت‌هاي اقتصادي - عمراني کشور و نيروي انساني توانمند کشور وارد ساخت، تحريم و موانع ساختاري حاکم بر نظام بين‌الملل اشاره مي‌شود. در ارتباط با مورد اخير بايد گفت که ترتيبات کنوني حاکم بر نظام بين‌الملل به گونه‌اي است که امکان تحرک و پيشرفت ساير کشورهايي که از وضع موجود ناراضي بوده و خواهان پيشرفت مستقل و بدون وابستگي هستند را نمي‌دهد يا حداقل اينکه با مانع‌آفريني‌هاي متعدد مانند تحريم اقتصادي و... مي‌کوشند تا مانع پيشرفت اين دست کشورها شوند. وجود همين موانع متعدد به معناي کمبود امکانات نيز مي‌باشد. بنابراين، کارآمدي نظام جمهوري اسلامي ايران را مي بايست در چارچوب‌هايي مانند آنچه عرضه شد، مورد ارزيابي قرار داد، نه اينکه آن را با کشورهايي که اهداف متفاوت، موانع کمتر و امکانات بيشتري، نسبت به اين نظام دارند، مقايسه کرد. البته بايستي گفت که جمهوري اسلامي در همين چارچوب هم موفق بوده است؛ زيرا با وجود موانع متعدد داخلي و خارجي از يک سو و کمبود امکانات از سوي ديگر، به موفقيت‌هاي بزرگي دست يافته است.

۳- چنانچه وضعيت ايران را با کشورهاي توسعه يافته غربي نيز مقايسه کنيم، متوجه مي شويم که فاصله ما با اين کشورها در سال هاي اخير نيز کاهش يافته است. براين اساس مي توان به دستاوردهاي اخير دانشمندان کشورمان در حوزه فناوري هاي نظامي، دانش هاي راهبردي(hi - techs) که شامل فناوري هسته اي، فناوري فضايي،‌ دانش سلول هاي بنيادين، فناوري نانو و... است و خوشبختانه رتبه کشومان در همه اين فناوري ها جزو ده کشور برتر دنيا مي باشد، سدسازي و... اشاره کرد. اهميت دستاوردهاي مذکور به گونه اي است که اميد مي رود در سال هاي نه چندان دور آتي، نه تنها زمينه هاي قطع وابستگي کشور به دنياي خارج را از بين ببرد، بلکه کشورمان را در زمره صادرکنندگان اين دانش ها و از جمله کشورهاي کارآفرين در سطح نظام بين الملل قرار دهد. بنابراين، ايران اسلامي اکنون در حيطه هاي دستاوردهايي کسب کرده که تا قبل از اين، انحصاري چند کشور محدود تلقي مي شد. اين موضوع در خلق مزيت هاي راهبردي براي نظام اسلامي بسيار مؤثر بوده و چنانچه با قدرت ادامه يابد، مي تواند وضعيت کشورمان را به لحاظ توسعه اقتصادي به طرز شگفتي ارتقا دهد.

۴- همانگونه که انقلاب اسلامي ايران را تجلي معنويت گرايي سياسي ‌دانسته اند، نظام برآمده از اين انقلاب نيز مي کوشد در همين چارچوب به راه خود ادامه دهد. ضمن اينکه اين نظام به پيشرفت توجه و دقت کافي دارد، در کنار پيشرفت، عزت، اقتدار، استقلال و حفظ اصول و ارزش هاي اسلامي و انساني نيز براي اين نظام اهميت دارد. منظور اين است که همانگونه که کارآمدي هر نظام سياسي در چارچوب نظام ارزشي آن تعريف مي ‌شود، کارآمدي نظام جمهوري اسلامي ايران نيز اينگونه است. از اين رو، در ارزيابي کارآمدي جمهوري اسلامي بايد به اين نکته توجه داشت؛ زيرا به عنوان مثال براساس مباني ارزشي ليبرال،‌ کيفيت استخدام وسايل و ابزارها براي تحقق کارآمدي محدود به سود و لذت است و بر همان اساس، هرگونه سود و لذتي مشروعيت دارد، در حالي براساس مباني ارزشي و عقيدتي اسلام، هرگونه سود و لذتي مشروعيت ندارد. بنابراين، اسلام در استخدام ابزارها براي تحقق کارآمدي براي هر ابزاري شرافت قائل نيست و استفاده از همه ابزارهاي ممکن را تجويز نمي کند.

جمع بندي:

در رهيافت کارآمدي مستخرج از گفتمان اصيل انقلاب اسلامي، ضمن اهميت داشتن کارآمدي، ليکن کارآمدي ابزاري براي استحکام و تقويت ارزش هاي اسلامي است. به بيان ديگر، در چارچوب گفتمان اصيل انقلاب اسلامي، ارزش هاي اسلامي، جهت دهنده و مشخص کننده کيفيت تحقق کارآمدي هستند؛ يعني در اينجا اين ارزش ها هستند که اصالت و اعتبار حقيقي دارند و اگر از اصالت کارآمدي بحث مي شود، اين بدان معنا نيست که کارآمدي اصالت حقيقي دارد، بلکه کارآمدي به دليل نقشي که مي تواند در استحکام ارزش هاي اسلامي داشته باشد موردتوجه است. از اين رو، در چارچوب گفتمان اصيل انقلاب اسلامي، چنانچه تلاش براي تحقق کارآمدي منجر به خدشه دار شدن عزت اسلامي، استقلال، هويت اسلامي ايراني و... شود، آن کارآمدي فاقد اصالت است. بنابراين، در چارچوب اين گفتمان، اولاً؛ کارآمدي اساساً با نگاه به درون و تقويت ظرفيت هاي درونزاي داخلي تعريف مي شود و ثانياً؛ تحقق هر چه بيشتر کارآمدي بايد بتواند منجر به تقويت ارزش هاي اسلامي و ساري و جاري شدن هر چه بيشتر آن در جامعه و در نظام بين الملل شود. به بيان ديگر، مدل و رهيافت کارآمدي در چارچوب گفتمان اصيل انقلاب اسلامي مبتني بر توسعه کوثري است. اين رهيافت، حاصل پردازش عقلاني داده هاي وحياني و نقلي است و هم «توليد سرمايه و رونق فضاي کسب و کار» را در نظر دارد و هم «دغدغه ي کرامت انساني و عدالت اجتماعي» را در نظر مي گيرد. نکته پاياني اينکه؛ از آنجا که گفتمان اصيل انقلاب اسلامي، کارآمدي را مبتني بر ظرفيت هاي دروني تعريف مي کند، بر اين اساس، نظام اسلامي خود را مجبور به سرخم کردن در مقابل مستکبران و پذيرش شرايط حاکم بر نظام بين الملل نمي بيند. از اين رو،‌ کارآمدي مستخرج از اين گفتمان به بهترين وجه مي تواند عزت ملي و اسلامي را تضمين کند.

منبع: سایت بصیرت،مصطفي قرباني ، ۱۸ بهمن ۱۳۹۴

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
5 + 3 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .