تجلی «ناسیونالیسم صرب» بر آرواره‌های «میلوشویچ»

پادشاهی قدرتمند «صرب»، مادامی که بر سیطره‌ی شرقی غربی شبه جزیره بالکان سایه افکنده بود در کنار قدرت کلیسای ارتدوکس توانست نقش آفرینی فرهنگی قابل ملاحظه‌ای را بر ساکنان بومی مناطق کولی نشین مجارستان، رومانی، مونته نگرو و کرواسی ایفا کند. تاریخ نوین صربستان در سال 1817م. زمانی که امپراتوری بزرگ شرقی – غربی صرب متولد شد، ساختاری بروکراتیک را بنا کرد که در داستان‌های طنز، «براتیسلاو نوشیچ» مورد انتقاد قرار می‌گیرد اما آنچه منجر به تحولات بنیادین در بالکان شد، پایان جنگ جهانی دوم و پیروزی پارتیزان‌های بلگراد و تشکیل یوگسلاوی بود.

با سقوط کمونیسم و آغاز فریادهای آزادی‌خواهانه در منطقه‌ی بالکان، بار دیگر صرب‌ها را برای حفظ کیان اتحادیه‌ی اسلاوها بسیج کرد که حمله‌ی ناتو و شکست خفت بار در مقابل اراده‌ی جهانی نیروهای سیاسی و اجتماعی را در این کشور با یک سرخوردگی تاریخی بزرگ رو به رو کرد.دوران ریاست جمهوری میلوشویچ مشهور به قصاب بالکان با تحویل وی به دادگاه لاهه به پایان رسید و جدای مونته‌نگرو، صربستان را بعد از گذشت بیش از دو قرن بار دیگر به مرزهای جغرافیایی – فرهنگی صرب محدود کرد.

«بوریس تادیچ» رهبر جریان غرب‌گرا، 8 سال زمام امور در کرواسی را بر عهده داشت تا جایی که این کشور بر دروازه‌های ورودی اتحادیه‌ی اروپا ایستاد؛ اما انتخابات ریاست جمهوری سال 2012م.، سرنوشت صرب‌‌ها را بار دیگر از اروپا جدا کرد. در همین حال با توجه به اهمیت این موضوع برای آینده‌ی روابط تهران - بالکان بر آن شدیم تا ضمن اشاره‌ای گذرا به انتخابات اخیر این کشور، به تحلیلی ساختاری در خصوص این تحول بپردازیم.

نگاهی اجمالی به انتخابات ریاست جمهوری صربستان

3 انتخاب مهم در روز 6 می 2012م. پیش روی ملت صرب بود، آن‌ها به جز نمایندگان پارلمان باید رییس جمهور و شوراهای محلی را نیز انتخاب می‌کردند اما مهم‌ترین بخش این انتخابات برگزیدن کاپیتان کشتی‌ای بود که قرار است بلگراد را در حساس‌ترین مرحله‌ی تاریخی پس از پایان جنگ بالکان هدایت می‌کرد. مرحله‌ی نخست انتخابات صربستان با پیروزی دو نماینده از دو جریان متضاد ناسیونال و دموکرات همراه بود. نظر سنجی‌های اولیه نشان می‌داد بوریس تادیچ علی‌رغم آن که با نرخ بیکاری 24 [1] درصدی و بدهی‌های 30 [2] میلیارد دلاری رو به رو بود می‌تواند بر رقیب ناسیونالیست خود پیروز شود. اما همه چیز در یک‌شنبه‌ی طلایی تغییر چهره داد.

شعار های ناسیونالیست محور «نیکولیچ» در کنار کلاه‌های ارتش یوگسلاوی در جنگ بالکان که بر سر هواداران او بود، طبقه‌ی متوسط صرب و اقشار حامی اروپا را به حاشیه راند تا تادیچ بعد از 8 سال مجبور شود مرکز شهر بلگراد را که روزی «مارشال تیتو» در آن زندگی می‌کرد، ترک کند. شاید قطار تیتو به ایستگاه پایانی‌اش رسیده بود اما اکنون وارد فاز تازه‌ای از نقش آفرینی تاریخی‌اش شده است. در حالی که بحران اروپا را در بر می‌گیرد، تجربه‌ی نظام بروکراتیک اروپایی بر رومانی و بلغارستان، صرب‌ها را بر آن داشت که مسیر خود را از دیگر کشورهای خواستار پیوستن به اروپا جدا کنند. اما در کنار عواقب احتمالی رشد ناسیونالیسم در صربستان که بر پرونده‌هایی مانند «کوزوو» نیز تأثیر گذار خواهد بود؛ میزان مشارکت 46[3] درصدی مردم در این انتخابات، المان‌هایی از سرخوردگی اجتماعی نسبت به تغییرات پیشرو در دل خود دارد.

کابینه‌ی جدید صربستان و پیامدهای آن

بار دیگر دروازه‌های خیابان‌های اصلی بلگراد بر روی خودروهایی گشوده شد که شاید فرهنگ عامه‌ی صرب را احیا کند. مشارکت 46 درصدی مردم در انتخابات ریاست جمهوری مرحله‌ی دوم، نقش مهمی در پیروزی «تومیسلاو نیکولیچ» ایفا کرد به طوری که اگر طبقه‌ی متوسط و حامی اروپای واحد صربستان در این همه‌پرسی عمومی شرکت می‌کردند شاید مسیر رسیدن به بروکسل هموارتر می‌شد؛

اما همه چیز شکل دیگری به خود گرفت. بوریس تادیچ رییس جمهور مستعفی و سکان دار 8 ساله‌ی صربستان در یک کنفرانس خبری پیروزی نیکولیچ را به وی تبریک گفت و اظهار داشت اپوزیسیون صربستان برای اروپایی شدن تلاشش را متوقف نخواهد کرد. پیامد اول پیروزی نیکولیچ در انتخابات صربستان آن شد که وی در اولین سخنرانی‌اش عنوان کرد بلگراد از مسیر اروپایی‌اش متوقف نخواهد شد اما ملت صرب را در کوزوو فراموش نمی‌کند.

این سخنان عواقب مهمی در روند کشورسازی آمریکا در جهان ایفا خواهد کرد. در همین حال همان‌طور که در خاورمیانه دست‌های فرامنطقه‌ای آتش بیار معرکه هستند، بالکان هم از این امر مستثنی نیست. با پیروزی جریان راست در صربستان، فعالیت‌های غرب برای تغییرات در بالکان بی‌تأثیر خواهد ماند به طوری که شاهد درگیری‌های سیاسی در مرحله‌ی نخست و پس از آن چالش‌های جدّی در پرونده‌ی مناطقی چون کوزوو خواهیم بود.

چگونگی تشکیل دولت آینده‌ی صربستان ارتباط مستقیمی میان ائتلاف‌های احزاب حاضر در پارلمان خواهد داشت به طوری که تمام منطقه را تحت تأثیر خود قرار خواهد داد. از مسائلی که در بالکان باید به آن اشاره کرد، نوع ارتباط با مسلمانان است. بوسنیاک‌ها بخش مهمی از جمعیت صربستان را تشکیل می‌دهند که با حضور مفتی بلگراد در انتخابات مرحله‌ی نخست نشان دادند خواهان حضور در قدرت هستند.

بوریس تادیچ رییس جمهور مستعفی و سکان دار 8 ساله‌ی صربستان در یک کنفرانس خبری پیروزی نیکولیچ را به وی تبریک گفت و اظهار داشت اپوزیسیون صربستان برای اروپایی شدن تلاشش را متوقف نخواهد کرد.

جمهوری اسلامی ایران و صربستان

ایران و صربستان مناسبات پر تنشی را پس از پیروزی انقلاب اسلامی تجربه کردند. در حالی که در سال‌های دوران دولت یوگسلاوی بر اساس قراردادهای همکاری دو جانبه دانشجویان ایرانی عازم بالکان شدند اما با آغاز جنگ بوسنی و حمایت ایران از نیروهایمسلمان، مناسبات طرفین به چالش کشیده شد و کاهش چشم‌گیری یافت. با حضور دولت غرب‌گرای تادیچ و نگاه غربی وی، روابط با ایران بار دیگر به حاشیه رفت در حالی که کرواسی در جایگاه مهم‌تری در بالکان برای ایران برخوردار بود. اما سفر آقای «علی آهنی» از معاونان وزارت امور خارجه‌ی ایران در سال 2010م. در منطقه و ارزیابی از پتانسیل‌های سیاسی و اقتصادی، تهران را به برقراری رابطه‌ی عمیق‌تر با اروپای باختری تشویق کرد.

کمیته‌ی مشترک اقتصادی همکاری دو کشور از جمله بخش‌های مهم در مناسبات طرفین ارزیابی می‌شود به طوری که «رامین مهمانپرست» رییس بخش دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران در سفری که در ماه می 2012م. به صربستان داشت؛ ضمن دیدار با وزرای کار و رییس کارگروه اقتصادی ایران و صربستان، مناسبات طرفین را خوب توصیف کرد و اظهار امیدواری کرد با توجه به پتانسیل‌های موجود، باید روابط بهتر شود. از نکات کلیدی در مناسبات تهران و بلگراد، مسئله‌ی کوزوو است.

ایران تا کنون استقلال این منطقه را به رسمیت نشناخته است که این مسئله می‌تواند در مناسبات میان دولت نیکولیچ و احمدی نژاد تأثیرات مثبتی بگذارد. نگاه ایران به مسئله‌ی استقلال کوزوو نطقه‌ی مثبتی در کنار کاستی‌های روابط دو جانبه ارزیابی می‌شود که مقام‌های صرب نیز به آن اذعان کرده‌اند.

صربستان و ایران هر دو با تحریم‌های اقصادی رو‌به‌رو بوده و هستند و اکنون می‌توانند تجربیات خود را در این زمینه به یک‌دیگر منتقل کنند. از تحولات مهمی که در دوران دولت نیکویچ رخ خواهد داد راه اندازی پرواز مستقیم تهران – بلگراد و تشکیل کمیسیون اقتصادی مشترک در ایران خواهد بود که افق‌های مناسبات طرفین را بهبود می‌بخشد. حل نشدن صربستان در بی وزنی اروپای متحد به این کشور اجازه خواهد داد تا تصمیم‌های مستقلی را در قبال ارتباط با کشورهای مستقلی چون ایران بگیرد و همانند اسلونی و دیگر کشورهای تازه راه یافته به اروپای متحد، مجبور نباشد از سیاست‌های دیکته شده از سوی بروکسل پیروی کند.

نتیجه‌گیری

نیروهای سیاسی راست در صربستان تحولات بالکان را تحت تأثیر خود قرار خواهند داد به طوری که پیش‌بینی می‌شود مسئله‌ی کوزوو و چالش‌های پیش روی پیوستن به اروپایی متحد، مناسبات بلگراد و بروکسل را با کندی مواجه سازد. در همین حال نباید فراموش کرد که تهران و بلگراد در دوران نوین سیاسی صربستان می‌توانند از ظرفیت‌های موجود استفاده کنند که این مسئله موقعیتی استثنایی برای ایران ارزیابی می‌شود تا در زمینه‌های صنایع سنگین از تجربیات صربستان استفاده کند. در همین حال تهران می‌تواند با مسلمانان در بالکان ارتباط عمیق‌تری برقرار کرده و تجربیات سیاسی خود را برای گروه‌های اسلامی که خواهان مشارکت در قدرت هستند، عرضه کند.(*)

پی‌نوشت‌ها؛

[1]. http://www.bloomberg.com/news/2012-05-25/serbia-s-tadic-still-deciding-o...

[2].http://www.bloomberg.com/news/2012-05-24/serbia-must-form-a-government-quickly-president-elect-says-1-.html

[3]. http://www.ansamed.info/ansamed/en/news/nations/serbia/2012/05/21/Serbia...

*سیدبهزاد اخلاقی؛ کارشناس مسایل بین‌الملل/ برهان/۱۳۹۱/۳/۹

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
4 + 5 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .