تبیین بیانات رهبر انقلاب در جمع مردم خراسان شمالی (17)؛ 4 فرصت تحریم برای اقتصاد ایران

شواهد تاریخی زیادی می‌توان یافت که ملت‌ها تهدیدها را به فرصت تبدیل کرده‌اند. نمونه‌ی بسیار روشن آن جنگ تحمیلی 8 ساله بود که رهبری حضرت امام(رحمت‌الله‌علیه) از آن به عنوان فرصتی عظیم برای تبدیل نهال نوپای جمهوری اسلامی ایران به یک قطب الهام بخش در جهان اسلام استفاده نمودند. شرایط امروز و تهدید ناشی از تحریم آمریکا و هم‌پیمان‌های آن کشور نیز ایجاب می‌کند که یک بار دیگر با پی ریزی یک مقاومت ملی این تهدید را به یک فرصت تاریخی برای سازندگی اقتصاد داخلی مبدل سازیم.

در همین رابطه لازم است اقدام‌های اساسی مورد توجه قرار گیرد:

1. تعریف یک سیاست راهبردی تجاری؛

دیر زمانی است که نظریه پردازان اقتصادی بر نظریه‌ی تجارت آزاد تأکید دارند و تنها راه پیشرفت و توسعه را پیوستن بی‌قیدوشرط به این کاروان قلمداد می‌کنند. این در حالی است که نظریه‌ی یاد شده در صحنه‌ی عمل با علامت سؤال جدّی روبه‌رو و شاید به نوعی سردرگمی دچار شده است. 2 دلیل اساسی برای شکست عملی نظریه‌ی تجارت آزاد رخ نمایی می‌کند.

دلیل اول، بحران مالی و اقتصادی اخیر است که باید آن را نتیجه‌ی مستقیم عملکرد نظریه‌ی تجارت آزاد دانست. کشوری مانند آمریکا در سایه‌ی این نظریه و با بهره‌گیری از فرصت اعتبار نسبی دلار آمریکا در اقتصاد جهانی به کسری‌های تجاری صدها میلیارد دلاری خود در طی دهه‌ی گذشته ادامه داده است. کشورهای طرف مبادله با تراز مثبت تجاری با آمریکا مانند چین نیز در پی انباشت دلارها چاره‌ای جز برگشت دادن آن‌ها به آمریکا برای سرمایه‌گذاری نداشته‌اند.

به همین خاطر در تمامی این سال‌ها آمریکا با مازاد تراز سرمایه روبه‌رو بوده است؛ اما برگشت سالانه‌ی صدها میلیارد دلار در آمریکا صرف خرید دارایی‌های مالی و اعتباری گردیده که با فشار بر ظرفیت‌های اعتباری در نهایت به حباب مالی و سپس به بحران مالی منجر شده است. نتیجه اینکه نظریه‌ی تجارت آزاد در غیاب هر گونه مکانیزم بازدارنده برای رفتار پر خطر تجاری آمریکا در عمل نتیجه‌ی مطلوبی نداشته است.

دلیل دوم برای نبود کارایی عملی نظریه‌ی تجارت آزاد، رفتار آمریکا با کشورهای مستقل مانند جمهوری اسلامی ایران است. کشور آمریکا که خود را منادی تجارت آزاد می‌داند در 3 دهه‌ی گذشته همواره از ابزار تحریم مالی و تجاری برای تحمیل سیاست‌های یک‌جانبه‌ی خود بر دیگر کشورها استفاده کرده و در این راستا تلاش کرده است که اتحادیه‌ی اروپا و دیگر کشورهای هم‌پیمان را نیز با خود همراه سازد.

بنابراین، حداقل برای کشورهای غیر هم‌سو با آمریکا همواره این مخاطره وجود داشته است که با تحریم مالی و تجاری مواجه شوند. از این رو برای کشورهای تحریم شونده نظریه‌ی تجارت آزاد کاملاً کارایی خود را از دست داده است. بر همین اساس، همان طور که کشورهای تحریم کننده در عمل متوسل به سیاست راهبردی تجاری شده‌اند، کشورهای تحریم شونده مانند جمهوری اسلامی ایران هم نیازمند طراحی چنین سیاستی برای خود و جایگزین کردن آن با سیاست خوش‌بینانه‌ی مبتنی بر تجارت آزاد هستند.

2. شناخت ظرفیت‌های داخلی و برنامه‌ریزی برای فعال کردن آن‌ها؛

تحریم‌های تجاری این فرصت بزرگ را ایجاد کرده است که نقاط ضعف اقتصاد ما نمایان شود. این در حالی است که کشور بزرگ ایران ظرفیت‌های فراوانی برای فعال سازی و برطرف کردن این نقاط ضعف داشته و دارد. از این رو، هر گونه سیاست راهبردی تجاری می‌باید بر اساس تکیه بر ظرفیت‌های داخلی شکل گیرد. هم اکنون واردات ما (اعم از رسمی و غیر رسمی به 80 میلیارد دلار در سال بالغ می‌شود. این حجم گسترده از واردات که حدود یک چهارم تولید ناخالص داخلی کشور است سبب شده است که نیروی کار ایرانی فرصت‌های شغلی گسترده‌ی خود را به دیگر کشورها واگذار کند.

اکنون که تحریم‌های اقتصادی عرصه را بر واردات تنگ کرده است، بهترین فرصت برای جایگزینی تولید داخلی با کالای خارجی است. بسیاری از واردات ما در یک برنامه‌ریزی کوتاه مدت قابلیت جایگزینی دارند. از جمله‌ی این موارد تولیدات در حوزه‌ی کشاورزی است که واردات سالیانه‌ی آن به ده‌ها میلیارد دلار بالغ می‌شود و هر یک میلیارد دلار آن صدها هزار فرصت شغلی ایجاد خواهد کرد.

جایگزینی برخی تولیدات صنعتی نیز در بازه‌ی زمانی میان مدت و برخی از آن‌ها در بازه‌ی زمانی بلند مدت کاملاً میسر است. چنین سیاست جایگزینی از آنجا ضرورت تام خواهد یافت که به این نکته توجه کنیم که برخورد آمریکا و کشورهای هم‌پیمان آن با ما و اعمال تحریم ضد ما نه یک سیاست مقطعی، بلکه به شهادت عملکرد 3 دهه‌ی گذشته یک راهبرد دائمی بوده است.

3. لزوم تقویت پیوند اقتصادی با کشورهای اسلامی و کشورهای مستقل؛

سیاست راهبردی تجاری کشور می‌باید با پرهیز از انزوای اقتصادی به سمت تقویت پیوند اقتصادی با کشورهای اسلامی و کشورهای مستقل قدم بردارد. در این صورت تولید داخلی با منطق تجاری و در مقیاس بازار وسیع کشورهای اسلامی و کشورهای غیر متعهد برنامه‌ریزی خواهد شد.

بدین ترتیب، جایگزینی تولید داخلی با واردات منطق اقتصادی خود را نیز پیدا کرده و سیاست جایگزینی واردات هم‌زمان و همراه با سیاست توسعه‌ی صادرات که متضمن کیفیت همراه با مزیت قیمتی است، دنبال خواهد شد. از این رو، تحریم‌های تجاری این فرصت تاریخی را فراهم کرده است که در پیوندهای تجاری خود بر اساس مصلحت بلندمدت جمهوری اسلامی ایران تجدید نظر کرده و وابستگی تجاری به دیگران را با خوداتکایی عقلانی و اقتصادی جایگزین کنیم.

4. کشف و به‌کارگیری ظرفیت‌های بخش خصوصی در اقتصاد.

شرایط تحریم نباید به گسترش حاکمیت دولت بر اقتصاد منجر شود. دولت تنها باید سیاست‌گذاری کلان را انجام داده و زمینه‌ی فعالیت بخش خصوصی را فراهم سازد. روشن است که فعال کردن پتانسیل‌های اقتصاد داخلی و نیز رسیدن به خوداتکایی با منطق اقتصادی جز در سایه‌ی حضور قاطع بخش خصوصی در یک فضای رقابتی میسر نخواهد بود. از این رو مقابله با تحریم می‌باید با سیاست‌های نوسازی اقتصاد مانند هدفمند سازی یارانه‌ها و نیز اجرای درست سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی، به همان صورت که مقام معظم رهبری ابلاغ فرموده‌اند، عجین شود.

باور داشتن ظرفیت تمام نشدنی بسیج مردمی راهبرد محوری در دوران دفاع مقدس بود که نتیجه‌ی آن را نیز مشاهده کردیم. اکنون نیز در جنگ اقتصادی همان راهبرد می‌باید در صحنه‌ی تولید اقتصادی به‌کار گرفته شود. در غیر این صورت ممکن است شاهد یک عقب‌گرد در اقتصاد کشور باشیم که زیان آن به مراتب بیش از خود تحریم خواهد بود، زیرا ریشه‌ی بسیاری از مشکلات ساختاری فعلی اقتصاد ما دخالت بیش از اندازه‌ی دولت در اقتصاد بوده است. (*)

*دکتر الله‌مراد سیف؛ دانشیار دانشگاه امام حسین (علیه‌السلام)/ برهان/۱۳۹۱/۷/۲۶

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
12 + 3 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .