استفاده از تجارب غرب؟

نظر رهبر معظم انقلاب درباره استفاده از تجارب غرب در پيشرفت كشور چيست؟

80477442-3592607.jpgدانشجوي محترم پيش از پرداختن به پاسخ اين سوال ، ابتدا بايد به عنوان مقدمه بگوييم كه به طور كلي در نگرش نسبت به علوم غربي و اخذ علوم و فنون از غرب سه ديدگاه وجود دارد كه از آنها به سه ديدگاه افراطي ، تفريطي و ميانه ياد مي كنيم و به هر كدام از آنها اشاره اي مي نمائيم:
1 – ديدگاه افراطي :
اين ديدگاه ، غرب را به عنوان يگانه راه پيشرفت دانسته و آن را به عنوان قبله آمال خويش قرار ميدهد . از منظر اين ديدگاه ، پيشرفته شدن يعني غربي شدن و به همين دليل براي رسيدن به پيشرفت لازم است «از نوك پا تا فرق سر غربي شد» . نماينده اصلي اين تفكر ، روشنفكراني همچون ميرزا ملكم خان ، تقي زاده ، آخوندزاده ، احمد كسروي ، محمد علي فروغي و ... بودند كه تصور مي كردند پيشرفت غرب را مي توان با تقليد كوركورانه از غرب ، الگوهاي غربي و به ويژه ظواهر غربي به دست آورد و به همين دليل در مرحله اول به تقليد از غرب به دين ستيزي پرداخته و تلاش كردند تا شكل و ظاهر ايرانيان را به سبك غربي ها تبديل نمايند تا به اين ترتيب به زعم خود ايراني ها به پيشرفت نايل شوند . آنان در اين مسير حتي پا را فراتر گذاشته و بر خلاف غرب كه مسير پيشرفت هاي خود را در بستر شعارهايي همچون توجه به انسان ، حقوق بشر ، آزادي ، حق انتخاب براي انسان و ... به دست آورده بود منويات خود را از طريق به كار بستن سياست زور و اجبار به كمك حاكم دست نشانده اي همچون رضاخان اجرايي مي كردند ، به ويژه اينكه حكومت پهلوي نماينده سياسي چنين تفكري بود و همين تفكر را تا پايان عمر سياسي خويش در بهمن 57 ، ترويج مي كرد .

2 – ديدگاه تفريطي :

اين ديدگاه ، نگاهي به شدت منفي نسبت به غرب و هر آنچه به غرب منتسب است و به طور كلي جريان مدرنيته غربي داشته و معتقد است علوم و تكنولوژي معاصر در بستر عالم نفسانيت گراي غرب رشد كرده است و به همين دليل ماهيت آن تحت تاثير بستري كه رشد كرده است تغيير يافته است و به همين دليل پيشرفت و تمدن اسلامي با استفاده از اين علوم ، نوعي تناقض مي باشد . چرا كه تمدن اسلامي ، نگاهي لاهوتي به ساحت انسان و جريان پيشرفت دارد ولي جهت گيري علوم و تكنولوژي معاصر ، ناسوتي مي باشد و امكان جمع ميان اين دو جريان در كنار هم وجود ندارد . شايد بتوان شاخص ترين نماينده اين جريان را در حال حاضر ، جرياني موسوم به فرهنگستان علوم اسلامي ناميد و شاگردان مرحوم سيد احمد فرديد نيز تقريبا چنين ديدگاهي را مي پذيرند . اين ديدگاه اگر چه به لحاظ نظري استدلال هاي عميقي در اين زمينه ارائه مي دهد اما واقعيت اين است كه در مقام عمل و واقع ، تاكنون راهكار كارآمدي ارائه نكرده است و حتي خود طرفداران اين ديدگاه از حاصل تكنولوژي غربي استفاده مي كنند .

3 – ديدگاه اعتدالي و ميانه :

اين ديدگاه معتقد است خود علم ، امري است خنثي و فاقد بار ايدئولوژيكي خاص كه ممكن است در هر نقطه اي از جهان رشد كند و به همين دليل مي توان از اين علوم در هر نقطه از جهان كه باشد ، استفاده كرد و آن را در راه پيشرفت خود به كار برد . البته اين ديدگاه دو مساله را مطرح مي كند كه آن را به عنوان ديدگاه ميانه مطرح مي سازد :

نخست در زمينه استفاده از اصل علم كه معتقد است مي توان علم را از هر كجاي دنيا ولو در دستان غرب و يا حتي دشمنان اسلام باشد ، كسب و مورد استفاده قرار داد . اين ديدگاه غير از مبناي واقع گرايانه اي كه دارد متكي بر رواياتي است كه برخي از آنها به طلب علم ، از هر كسي تاكيد دارد . همچون اين دو روايت : اطلبوا العلم و لو بالصين (بحار الانوار ، ج 1 ، ص 180) و نيز «َ الْحِكْمَةُ ضَالَّةُ الْمُؤْمِنِ فَلْيَطْلُبْهَا وَ لَوْ فِي أَيْدِي أَهْلِ الشَّرِّ.»(تحف العقول ، ص 201)

دوم در زمينه الگوي پيشرفت كه در اين زمينه اين ديدگاه نيز همچون ديدگاه دوم معتقد است كه الگوي پيشرفت غربي ، الگويي ناقص است و به همين دليل قابل استفاده نمي باشد . در واقع ديدگاه دوم ، استفاده از علوم غربي را مجاز مي داند ولي در عين حال الگوي پيشرفت غربي را غير مجاز دانسته و البته علت اصلي آن را نيز ناكارآمدي اين الگو و فجايعي مي داند كه استفاده از اين الگو بر سر بشريت آورده است .

حال باتوجه به اين مقدمه طولاني تر از متن ، در زمينه ديدگاه مقام معظم رهبري نسبت به استفاده از تجارب غرب بايد بگوييم كه ايشان نيز جزء كساني است كه در دسته سوم قرار مي گيرند . به عبارتي ديدگاه مقام معظم رهبري نسبت به پيشرفت غرب و تجارب غربي ها اين است كه اخذ اصل علوم از غرب ايرادي ندارد ولي استفاده از الگوي پيشرفت غربي ، اشتباه بوده و به جاي تقليد از الگوي غربي ، خود بايد الگويي مطابق با فرهنگ و هويت خويش طراحي كنيم كه ايشان آن را الگوي ايراني – اسلامي پيشرفت مي نامند . ايشان در زمينه اخذ اصل علوم معتقدند : «ما علم را از همه كس مى گيريم؛ حرفى نداريم. اسلام به ما گفته: «اطلبوا العلم ولو بالصّين». صين يعنى چين. چينِ آن روز وارث يك تمدن كهن و پيشرفته بود، با آن فاصله؛ و مطلقاً هم بويى از اسلام به مشامشان نرسيده بود؛ در عين حال پيغمبر فرمود علم و دانش و تجربه و - به زبان امروزى ما - فناورى را هرجا بود، برويد طلب كنيد؛ يعنى شاگرد عالم بشويد، در مقابل عالم زانوى ادب بزنيد و از او ياد بگيريد.

من يك وقت در جمع دانشجويىِ ديگرى گفتم هيچ ننگمان نمى كند كه علم را از غربى ها و اروپايى ها ياد بگيريم؛ اما ننگمان مى كند كه هميشه شاگرد بمانيم. شاگردى مى كنيم تا استعداد خود را پرورش دهيم و از درون بجوشيم. ما نمى خواهيم مثل استخرى باشيم كه آبى را در ما سرازير كنند و هر وقت هم خواستند، آب را بكشند يا اجازه ندهند بيايد، يا هرگونه آب آلوده يى را در اين استخر بريزند. ما مى خواهيم مثل چشمه ى جوشان باشيم؛ مى خواهيم از خودمان بجوشيم؛ مى خواهيم استعدادهاى خود را به كار بگيريم».(ديدار با جمعي از دانشجويان استان كرمان ، 19/2/84 ، http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3290 )

همچنين در باره نواقص الگوهاي پيشرفت غربي و لزوم طراحي الگوهاي بومي براي اين منظور معتقدند :

«اين طلسم كه كسى تصور كند كه پيشرفت كشور بايد لزوماً با الگوهاى غربى انجام بگيرد. اين وضعيت كاملاً خطرناكى براى كشور است. الگوهاى غربى با شرائط خودشان، با مبانى ذهنى خودشان، با اصول خودشان شكل پيدا كرده؛ بعلاوه ناموفق بوده. بنده به طور قاطع اين را ميگويم: الگوى پيشرفت غربى، يك الگوى ناموفق است. درست است كه به قدرت رسيده‌اند، به ثروت رسيده‌اند؛ اما بشريت را دچار فاجعه كرده‌اند. پيشرفتهاى غربى، پيشرفتهايى است كه امروز همه‌ى دنيا و همه‌ى بشريت دارند از آن رنج ميبرند؛ كشورهاى عقب‌مانده يك‌جور، كشورهاى پيشرفته يك‌جور. اين همان پيشرفت و توسعه‌اى است كه توانسته است گروه‌هاى معدود و انگشت‌شمارى از خانواده‌هاى ثروت را به ثروت برساند؛ اما ملتهاى ديگر را دچار اسارت و تحقير و استعمار كرده؛ جنگ به وجود آورده و حكومت تحميل كرده است و در داخل خود آن كشورها هم اخلاق فاسد، دورى از معنويت، فحشا، فساد، سكس، ويرانى خانواده و اين چيزها را رواج داده. بنابراين، موفق نيست. شما الان اگر آثار ادبى كشورهاى غربى - مثلاً فرانسه - را كه مربوط به سه قرن يا دو قرن پيش هست، بخوانيد، وضع امروزِ آنجا را هم مطالعه كنيد، خواهيد ديد مردمِ آنجا از لحاظ اخلاقى بميزان بسيار زيادى عقب رفته‌اند. اين وضعيتى كه امروز بر آنجا حاكم است، آن روزها حاكم نبود. پيشرفت تمدن غربى در طول قرنهاى متمادى، اين كشورها را از لحاظ اخلاقى دچار مشكل كرده؛ آنها را از لحاظ اخلاقى به انحطاط كشانده؛ از لحاظ وضع زندگى هم به آنها خدمتى نكرده؛ يعنى فقر در آنجاها برنيفتاده است. در آنجا كار و تلاش زياد است؛ اما دستاورد و محصول براى فرد و براى خانواده كم. بنابراين، پيشرفت غربى، پيشرفت ناموفقى است.

ما بايد پيشرفت را با الگوى اسلامى - ايرانى پيدا كنيم.»(بيانات در ديدار با دانشجويان دانشگاه فردوسي مشهد ، 25/2/86 ، http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3383 )

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
1 + 4 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .