اخلاق و منفعت در سياست خارجي؟

رابطه اخلاق و منفعت در سياست خارجي؟

با سلام، در مورد رابطه اخلاق و منفعت در سياست خارجي و روابط بين الملل بايد گفت: بر اساس مكاتب، جهان بيني ها و ايدئولوژي ها اين رابطه متغير مي باشد. رابطه اخلاق و منفعت در روابط خارجي بر اساس انديشه اسلامي متفاوت از انديشه ليبرالي است. در سياست خارجي دولت اسلامي اخلاق محوري حاكم است در حالي كه اساساً سياست خارجي ليبرالي نه به لحاظ نظري و نه به لحاظ عملي، تقيّدي به اخلاق نداشته است. به لحاظ نظري، پاي‌بندي به ارزش‌هاي اخلاقي از منظر ليبراليسم، تنها در صورت سودمندي موجّه و منطقي است. معيار وجود «سودمندي» در ارزش‌گذاري‌هاي اخلاقي، در كنار استلزاماتي كه دموكراسي براي ليبراليسم فراهم ساخته، موجب شده است نوعي انفكاك عملي ميان سياست داخلي ليبرالي و سياست خارجي ليبرالي به وجود بيايد. به عبارت ديگر، ليبراليسم در اعمال منوياتش در عرصة سياست داخلي، با محذوراتي همانند قانون اساسي، قواعد دموكراسي و ضرورت جلب افكار عمومي مواجه است و به همين دليل، ناچار است تا حدي حريم اخلاق و حقوق مردم را پاس بدارد. اين در حالي است كه ليبراليسم در عرصة سياست خارجي، به دليل فقدان چنين محذوراتي، با خلوص بيشتري عمل مي‌كند و با تعيين سود مادي، به عنوان غايت حكومت، دست دولت‌ها را در رسيدن به اين هدف باز گذاشته است. آنها مي‌توانند از هر وسيله‌اي براي رسيدن به هدف سود گروهي يا ملّي از دو شيوة «فريب» و «خشونت» بهره جويند. به دليل وجود همين مختصات است كه مي‌توان سياست خارجي ليبرالي را آينة تمام‌نماي اخلاق ماكياولي در عصر حاضر به‌شمار آورد. حكومت‌هاي ليبرالي در جهت توصيه‌هاي ماكياول، در حالي كه از يك‌سو، خود را مدافع حقوق بشر، آزادي و دموكراسي معرفي مي‌كنند، از سوي ديگر، بدترين جنايت‌ها را در قالب جنگ، ترور، اشغال سرزمين‌ها، سركوب حركت‌هاي مردمي مستقل، و دفاع از ديكتاتورهاي وابسته، مرتكب مي‌شوند. سياست خارجي ليبرالي بر اساس چهار ضلع «نژادپرستي»، «سودگرايي»، «فريب» و «خشونت» عمل مي‌كند: بر اساس ضلع نخست، ليبراليسم مولّد حس برتربيني است. ليبرال‌ها بر اساس همين آموزه، براي خود حقّ سروري، و براي ديگر مردمان وظيفة خدمت‌گذاري قايلند. (انسان‌شناسي) بر اساس ضلع دوم، هدف اصلي حكومت تنها جلب منافع مادي است. (غايت‌شناسي) بر اساس ضلع سوم، توسّل به فريب، قلب واقعيت‌ها، استفادة ابزاري از دين، اخلاق و ارزش‌ها براي رسيدن به هدف، مجاز و بلكه لازم است. (روش‌شناسي) و بر اساس ضلع چهارم، به موازات فريب و يا در طول آن، توسّل به خشونت، بدون ملاحظة ارزش‌هاي اخلاقي و حقوقي مجاز و بلكه ضروري است. در حالي كه بر اساس سياست خارجي اخلاق محور دولت اسلامي هيچ كدام از اين موارد قابل قبول نيست. در مقايسه رويكرد منفعت محور ليبرالي با اخلاق محور اسلامي گفتني است: يكي از اولين عواقب و پيامدهاي اتخاذ رويكرد منفعت‌محور شعله‌ور ساختن آتش احساسات ملي‌گرايانه افراطي است. بسياري از جنگ‌ها و منازعات خونين ميان كشورهايِ مختلف در طول تاريخ، نتيجة دامن زدن به ملي‌گرايي افراطي با توجيه حفظ و كسب منافع حداكثري براي ملتي است كه دولتش به اسم ملي‌گرايي بر سر كار آمده و آن را شعار خود ساخته است. در حالي كه اولين و شايد مبنايي‌ترين پيامد رابطه و تعامل اخلاق‌محور ميان كشورها محدود ساختن شديد دايره و حوزة منافع ملي است. به عبارت ديگر، در يك رويكرد اخلاق‌محور دامنة منافع ملي محصور در مرزهاي ملي كاهش و دامنه و حوزة منافع فراملي و بين‌المللي گسترش مي‌يابد. در كنار ملي‌گرايي، قوم‌گرايي افراطي نيز همواره از تبعات اتخاذ سياست منفعت‌محور بوده است. تضمين منافع قومي هميشه از اولين و بارزترين مصاديق و درعين‌حال، راحت‌ترين توجيه براي هرگونه‌ اقدامي به بهانة حفظ منفعت و منافع اقوام خاص در طول تاريخ بوده است. در حالي كه بر مبناي رويكرد اخلاق‌محور تكريم نفس بشر فارغ از نژاد، قوميت و مليت و مقدس شمردن نفس آدمي فارغ از مليت، قوميت و ملاحظات نژادي و جنسيتي به يك اصل مهم در روابط ميان ملت‌ها و دولت‌ها تبديل مي‌شود. در چنين رويكردي جان آدميان ارزش يكساني خواهد داشت و ميان جان يك شهروند افغاني، سوداني، آمريكايي و سوئيسي تفاوتي موجود نخواهد بود. همچنين بايد گفت: توجيه هرگونه تضييع حقوق ديگر ملت‌ها در جهت منافع چند كشور خاص و توسل به جنگ، يكي از اسف‌بار‌ترين پيامدهاي رويكرد منفعت‌محور در روابط بين‌الملل است. فارغ از اينكه سياست‌هاي منفعت‌محورانة اين دولت‌ها منجر به چه حجم عظيمي از آتش‌افروزي‌ها و يا قتل‌عام‌ها شده ‌باشد، مجريان اين سياست‌ها در اولين گام براي توجيه عملكرد خود به اين واژگان متوسل مي‌شوند كه آنچه را كه ما انجام داديم، در دفاع از كشور و ملتمان بود و هرگز از آنچه در نتيجة آن به وقوع پيوست، پشيمان نيستيم. مثال بارز اين پديده در توجيه حمله به افغانستان و اشغال عراق توسط آمريكا و بريتانيا بود. به‌ويژه در مورد عراق، علي‌رغم اينكه ادعاي واهي آمريكا و انگلستان در وجود سلاح‌هاي كشتارجمعي در عراق هيچ‌گاه اثبات نشد، امّا رهبران اين دو كشور در پاسخ به افكار عمومي جهان و حتي كارگروه‌هاي تحقيق و تفحص همواره بر درست بودن تصميم خود در حمله به عراق و قتل‌عام صدها هزار انسان بي‌گناه اصرار مي‌ورزيدند و آن را در چارچوب دفاع از منافع كشورهايشان قلمداد مي‌كردند. در تقابل با رويكرد منفعت‌محور اتخاذ يك رويكرد اخلاق‌محور منجر به تقليل رفتارها و سياست‌هاي منجر به جنگ در نظام بين‌الملل مي‌گردد. كاسته شدن از دامنه و چه بسا ريشه‌كن شدن رفتار خودخواهانه در جوامع بشري و اهميت قائل شدن يكسان براي آزادي و رفاه ديگر جوامع، از ديگر پيامدهاي مثبت اين رويكرد است. از ميان رفتن زمينه‌ها و عوامل بروز جنگ و منازعه ميان ملل و اقوام گوناگون شايد مهم‌ترين و از كاربردي‌ترين و ملموس‌ترين نتايج و دستاوردهاي مثبت تحقق رويكرد اخلاق‌محور در روابط بين‌الملل است. بلاي خانمان‌سوز جنگ تاريخچه‌اي به قدمت كهن‌ترين تمدن‌هاي بشري دارد و متفكران هر عصر و دوراني به دنبال يافتن راه حلي براي ريشه‌كن كردن اين مصيبت فاجعه‌بار بوده‌اند. اگر رويكرد اخلاق‌محور در نظام بين‌الملل تنها و تنها همين يك دستاورد جلوگيري از بروز جنگ‌ها را براي بشريت به ارمغان بياورد، اين ارزش را دارد كه فارغ از هزينه‌اي كه براي آن پرداخت مي‌شود، نسل‌هاي بشر يكي پس از ديگري براي تحقق آن تلاش و كوشش كنند. منابع جهت مطالعه بيشتر در اين زمينه: 1- كتاب اخلاق و روابط بين الملل، نوشته مهدي ذاكريان، تهران: دانشگاه امام صادق(ع)، 1390. 2- مقاله اخلاق و جايگاه آن در سياست خارجي ليبرالي، نوشته حمزه‌علي وحيدي منش، احمد واعظي، فصلنامه معرفت، سال سوم، شماره دوم، پاييز و زمستان1390. 3- مقاله نسبت بين اخلاق و منفعت در روابط بين الملل، نوشته محمد حسن خاني، دو فصلنامه علوم سياسي، دوره 6، شماره 11، دانشگاه امام صادق(ع)، بهار 1389. 4- مقاله اخلاق، سياست خارجي و روابط بين الملل، نوشته عباس ملكي.

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

محتویات این فیلد به صورت شخصی نگهداری می شود و در محلی از سایت نمایش داده نمی شود.
  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
5 + 8 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .