آیا عامل دین‌‌‌گریزی جوانان فتاوای سخت‌‌گیرانه مراجع است؟

گنجی مدعای «امواج پی‌در‌پی دین‌گریزی اقشار مختلف مردم از جمله‌‌ جوانان» را مطرح نموده و در پی یافتن علل این دین‌گریزی، احکام و فتاوای مراجع تقلید را یکی از عوامل معرفی می‌نماید.
مراجع تقلید و دین گریزی جوانان:

گریز از دین و بررسی عوامل آن

نویسنده‌ی مقاله‌ی «مراجع تقلید: استوانه‌های اسلام یا گذشته»، امواج پی در پی دین گریزی اقشار مختلف مردم از جمله جوانان را مطرح نموده و در پی یافتن علل دین گریزی، احکام و فتاوای مراجع تقلید را یکی از عوامل دین گریزی معرفی می‌نماید. در این زمینه می‌نویسد:

«مراجع تقلید برای دگرگون کردن این وضعیت، و برساختن وضعیتی که در آن به جای گریز از دین، شاهد عنایت به دین باشیم چه می‌توانند بکنند؟ ... آیا تصویری که آنان از اسلام عرضه می‌کنند، دین گریزانه نیست؟ دینی که تمامش سنگسار، قطع دست، قطع معکوس دست و پا، پرتاب از بالای کوه، قتل تغییر دهنده‌ی دین، تبعیض‌های بنیادی- از جمله مردسالاری و فقیه سالاری- و این گونه مسایل است، چه مطلوبیتی دارد و کدام مسایل را حل می‌کند؟ واقعیت این است که مراجع تقلید نه تنها نقش مثبتی در وضعیت دین گریزی ایفا نکرده، بلکه خود یکی از عوامل به وجود آمدن این وضعیت‌اند.»[1]

در پاسخ این شبهه‌ی نگارنده باید گفت: «تأملی اندک در این عبارت‌ها نشان می‌دهد که نویسنده، نه با مراجع و احکام فقهی آنان، بلکه که با اصل دین اسلام و احکام الهی آن مشکل دارد، زیرا مواردی که به عنوان نمونه به آن اشاره نموده است، برگرفته از نص قرآن یا روایات امامان معصوم(علیهم‌السلام) است. فقها این احکام را از طرف خود مطرح نکردند تا به گمان نویسنده - این احکامی که مطابق با فطرت انسانی است - عامل دین گریزی تلقی گردد و مراجع نقشی در دین گریزی عده‌ای داشته باشند. آن چه به فقها باز می‌گردد استنباط احکام از روایات و نص قرآن براساس راهکارهای مطرح شده در اصول فقه است که موارد ذکر شده خارج از محدوده‌ی استنباط، بلکه نص آیات و روایات می‌باشد» و در ادامه به برخی از این آیات اشاره می‌شود:

حکم قصاص: «ای افرادی که ایمان آورده‌اید! حکم قصاص در مورد کشتگان، بر شما نوشته شده است... این، تخفیف و رحمتی است از ناحیه‌ی پروردگار شما! و کسی که بعد از آن، تجاوز کند، عذاب دردناکی خواهد داشت.»[2]

حکم حرمت شراب و قمار: «درباره‌ی شراب و قمار از تو سؤال می‌کنند»، بگو: «در آن‌ها گناه و زیان بزرگی است؛ و منافعی (از نظر مادی) برای مردم در بردارد؛ (ولی) گناه آن‌ها از نفعشان بیش‌تر است.»[3]

مسأله‌ی تفوق مردان بر زنان و این که قوام منزل به مرد است: «مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، به خاطر برتری‌هایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است و به خاطر انفاق‌هایی که از اموالشان (در مورد زنان) می‌کنند و زنان صالح، زنانی هستند که متواضع‌اند و در غیاب (همسر خود) اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقی که خدا برای آنان قرار داده، حفظ می‌کنند و (اما) آن دسته از زنان را که از سرکشی و مخالفتشان بیم دارید، پند و اندرز دهید! (و اگر مؤثر واقع نشد) در بستر از آن‌ها دوری نمایید! و (اگر هیچ راهی جز شدت عمل، برای وادار کردن آن‌ها به انجام وظایفشان نبود) آن‌ها را تنبیه کنید! و اگر از شما پیروی کردند، راهی برای تعدی بر آن‌ها نجویید! (بدانید) خداوند، بلند مرتبه و بزرگ است. (و قدرت او، بالاترین قدرت‌هاست.)»[4]

حکم قتل و بریدن دست و پا: «کیفر آن‌ها که با خدا و پیامبرش به جنگ برمی‌خیزند و اقدام به فساد در روی زمین می‌کنند (و با تهدید اسلحه، به جان، مال و ناموس مردم حمله می‌برند) فقط این است که اعدام شوند؛ یا به دار آویخته گردند؛ یا (چهار انگشت از) دست (راست) و پای (چپ) آن‌ها، به عکس یک‌دیگر، بریده شود؛ و یا از سرزمین خود تبعید گردند. این رسوایی آن‌ها در دنیاست؛ و در آخرت، مجازات عظیمی دارند.»[5]

حکم سارق: «دست مرد دزد و زن دزد را به کیفر عملی که انجام داده‌اند، به عنوان یک مجازات الهی، قطع کنید! و خداوند توانا و حکیم است.»[6]

حکم زناکار: «هر یک از زن و مرد زناکار را صد تازیانه بزنید؛ و نباید رأفت (و محبت کاذب) نسبت به آن دو شما را از اجرای حکم الهی مانع شود، اگر به خدا و روز جزا ایمان دارید! و باید گروهی از مؤمنان مجازاتشان را مشاهده کنند»[7]

البته در تحلیل چرایی و فلسفه‌ی این گونه احکام در قرآن و اسلام، بحث‌های عقلانی و مفصلی است که در این مقاله مجال بررسی آن نیست،

فرهنگ تجمل‏گرایی و فاصله‏گرفتن از معنویت، امروزه به شدت در حال تبلیغ و گسترش است به گونه‌ای که فرهنگ غالب جوامع امروزی است که حتی در کشورهای اسلامی از جمله ایران به صورت آگاهانه یا ناآگاهانه در میان مخاطبانش تبلیغ می‌شود و حاصل آن چیزی جز دین‏گریزی جوانان، فاصله‏گرفتن از معنویت و گرایش به مادیت نیست.

اما در تحلیل مطلب و علل دین گریزی جوانان می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

الف) نفسانیت و دنیا گرایی انسان‌ها:

عامل اصلی در دین گریزی بشر، غلبه‌ی نفسانیت بشر بر روحانیت او است. خداوند در وجود انسان‌ها دو جنبه‌ی روحانی و شیطانی یا معنوی و نفسانی قرار داده، صفحه‌ی وجود انسان‌ها تعارض و جنگ این دو عرصه‌ی وجودی بشر می‌باشد. آیات و روایات متعددی، به وجود این دو عرصه و مسیر سعادت بشریت و غلبه دادن جنبه‌ی معنویت بر جسمانیت در وجود انسان اشاره دارد؛ «و قسم به جان آدمی و آن کس که آن را (آفریده و) منظم ساخته، سپس فجور و تقوا (شر و خیرش) را به او الهام کرده است که هر کس نفس خود را پاک و تزکیه کرده، رستگار شده و آن کس که نفس خویش را با معصیت و گناه آلوده ساخته، نومید و محروم گشته است.»[8] «مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند که برای آن‌ها پاداشی تمام ‌نشدنی است!»[9] «و آن کس که نافرمانی خدا و پیامبرش را کند و از مرزهای او تجاوز نماید، او را در آتشی وارد می‌کند که جاودانه در آن خواهد ماند؛ و برای او مجازات خوار کننده‌ای است.»[10]

«به کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، بشارت ده که باغ‌هایی از بهشت برای آن‌هاست که نهرها از زیر درختانش جاری است. هر زمان که میوه‌ای از آن، به آنان داده شود، می‌گویند: «این همان است که قبلاً به ما روزی داده شده بود. (ولی این‌ها چه قدر از آن‌ها بهتر و عالی‌تر است.)» و میوه‌هایی که برای آن‌ها آورده می‌شود، همه (از نظر خوبی و زیبایی) یکسانند و برای آنان همسرانی پاک و پاکیزه است و جاودانه در آن خواهند بود.»[11]

ب)تجمل گرایی، مادی پرستی و نفی معنویت:

عامل دیگری که می‌توان برای دین گریزی جوانان مطرح نمود، غلبه‌ی روحیه‌ی «تجمل گرایی، مادی پرستی و نفی معنویت» در زندگی بشر امروزی است. این عامل را اگرچه می‌توان نتیجه و دست آورد عامل قبلی دانست، اما به دلیل اهمیت آن در زندگی جداگانه ذکر گردید تا از تأثیر آن غافل نشد. غلبه‌ی نگاه ماتریالیستی، مادی گرایی و نفی معنویت، سوغات دوره‌ی رنسانس برای انسان غربی است که ابتدا در بعد اندیشه و حوزه‌ی فکری و علمی مطرح شد و در ادامه به دلیل غلبه‌ی آن در عرصه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی ظاهر شد. فرهنگ تجمل گرایی و فاصله گرفتن از معنویت، امروزه به شدت در حال تبلیغ و گسترش است به گونه‌ای که فرهنگ غالب جوامع امروزی است که به شیوه‌های مختلف تبلیغ می‌شود و به ویژه از نقش رسانه‌های سمعی و بصری در ترویج این فرهنگ نباید غافل شد که حتی در کشورهای اسلامی از جمله ایران به صورت آگاهانه یا ناآگاهانه در میان مخاطبانش تبلیغ می‌شود و حاصل آن چیزی جز دین گریزی جوانان، فاصله گرفتن از معنویت و گرایش به مادیت نیست.

ج) تبلیغات گسترده:

همواره در طول تاریخ، قابیلیان در برابر هابیلیان و در صدد مبارزه با آن‌ها بوده‌اند و امروزه با توجه به پیشرفته‌تر بودن بشریت، ابزارهای بیش‌تر و تکنولوژی که در اختیار دارند، هم چون ماهواره، اینترنت و ... افکارهای شیطانی آن‌ها نافذتر و حتی مؤثرتر می‌باشد. برنامه‌های مدونی که از سوی آنان برای به انحراف کشیدن جوانان و فاصله دادن آنان از دین و ارزش‌های اخلاقی صورت گرفته جای تردیدی نیست. تهاجم فرهنگی دشمنان اسلام، با هدف فاصله دادن مردم کشورهای اسلامی به ویژه جوانان از فرهنگ اسلامی و گرایش آنان به سمت فرهنگ غرب به عنوان فرهنگ جایگزین در عصر حاضر اجرا شد که حاصل آن را می‌توان در کشورهای اسلامی مشاهده نمود. «گلادستون» وزیر مستعمرات انگلیس در جمع مأموران وزارت مستعمره‌ی مشرق زمین اعلام کرد: «هرگز گام‌های انگلیس در خاورمیانه پایدار نخواهد شد تا قتی که «قرآن» در بین مسلمانان تلاوت شود.»[12] و یا دکتر« مصطفی سباعی» در این باره می‌نویسد:

«در هر یک از سفارتخانه‌های دولت‌های غربی یک منشی یا وابسته‌ی فرهنگی به کارگرفته شده که زبان مردم آن کشور را به خوبی بداند تا بتواند از عهده‌ی چند مأموریت محوله برآید:

1. شخصیت‌های فکری و روزنامه نگاران اثرگذار و رجال تصمیم گیرنده‌ی سیاسی کشور را شناسایی کند و اندیشه و گرایش‌های آنان را بشناسند.

2. با آنان ارتباط برقرار کند و جهت‌گیری و ایده‌هایی مطابق با سیاست‌های دولت متبوعه‌ی خود را به آنان القا کند.

3. راه‌های تفرقه بین دولت‌های عربی {اسلامی} را شناسایی کرده و بین آنان اختلاف بیافکند.

4. جهت‌گیری، گرایش‌ها و آرمان‌های خطرناک هر ملت {برضد استعمار} را به خوبی بشناسند {و قبل از خطر آن‌ها را خنثی کند.}[13]

این امر البته اختصاص به کشورهای اسلامی ندارد. آنان درصدد غلبه‌ی فرهنگ غرب بر تمامی کشورها می‌باشند. فرهنگی که حاصل آن ترویج و حاکمیت فرهنگ لیبرالیستی، اومانیستی، غلبه‌ی دنیا بر دین و جایگزینی اندیشه‌ی انسان محوری به جای خدامحوری و حاکمیت اندیشه‌های انسانی به جای اندیشه‌های الهی است، غافل از آن که فطرت حق جوی انسان‌ها همیشه طالب حق و حقیقت بوده و خداوند همواره با متقین است.[14] امروزه به منظور جلوگیری از گسترش اسلام در غرب، پروژه‌ی «اسلام هراسی» در دستور کار دولت‌مردان قرار گرفته و به کمک صاحبان رسانه‌ها و بنگاه‌های تولید فیلم به شکل‌های مختلف در صدد پایین آوردن جایگاه اسلام در غرب و ایجاد ترس کاذب از اسلام و مسلمانان در میان غربیان هستند تا جلوی گسترش اسلام گرایی در غرب را گرفته و به گمان خود فطرت حق جوی انسان‌ها را از رسیدن به حق بازدارند، اما غافل از آن که «گر خداوند شما را یاری کند، هیچ کس بر شما پیروز نخواهد شد.»[15]

یک سو نگری نویسنده و اشاره نکردن به عوامل ذکر شده در علت دین گریزی جوانان، نوشته‌ی او را از انصاف و جامعیت علمی دور نموده است. او با هدف از پیش تعیین شده برای تحقیر روحانیت و مراجع، تنها عامل دین گریزی جوانان را احکام مراجع تقلید- که مطابق با آیات و روایات اهل بیت(علیهم‌السلام) و فطرت سلیم انسانی است- می‌داند که به دور از انصاف علمی است. گذشته از این، امروزه غربیان به دلیل رشد جریان اسلام گرایی در غرب به هراس افتاده و برای جلوگیری از گرایش به اسلام و یا حداقل کاهش آن، به پروژه‌ی اسلام هراسی روی آورده و با تبلیغات گسترده و استفاده از رسانه‌ها، درصدد ارایه‌ی تصویری منفی از اسلام در میان غربیان هستند. اگر این حقیقت در نگاهی منصفانه، مورد توجه نویسنده قرار می‌گرفت به طور قطع نتیجه‌ای منطقی‌تر از آن چه با غرض ورزی ارایه نمود، حاصل می‌شد.(*)

ادامه دارد...

پی‏نوشت‏ها:

[1] . سایت نیگلون/ روزنت، 7،8،13،14و15دی ماه 1389.

[2] . «البقرة/178» ؛« یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَیکُمُ الْقِصَاصُ...فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِکَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِیمٌ»

[3] . «البقرة/219»؛ « یسْأَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَالْمَیسِرِ قُلْ فِیهِمَا إِثْمٌ کَبِیرٌ وَمَنَافِعُ لِلنَّاسِ وَإِثْمُهُمَا أَکْبَرُ مِنْ نَفْعِهِمَا»

[4] . «النساء/34»؛«الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ...» فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَیبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ وَاللَّاتِی تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِی الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَکُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَیهِنَّ سَبِیلًا إِنَّ اللَّهَ کَانَ عَلِیا کَبِیرًا»

[5] . «المائدة/33»؛ «إِنَّمَا جَزَاءُ الَّذِینَ یحَارِبُونَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیسْعَوْنَ فِی الْأَرْضِ فَسَادًا أَنْ یقَتَّلُوا أَوْ یصَلَّبُوا أَوْ تُقَطَّعَ أَیدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ مِنْ خِلَافٍ أَوْ ینْفَوْا مِنَ الْأَرْضِ ذَلِکَ لَهُمْ خِزْی فِی الدُّنْیا وَلَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِیمٌ»

[6] . «المائدة/38»؛ « وَالسَّارِقُ وَالسَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَیدِیهُمَا جَزَاءً بِمَا کَسَبَا نَکَالًا مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ»

[7] . «النور/2»؛ « الزَّانِیةُ وَالزَّانِی فَاجْلِدُوا کُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَةَ جَلْدَةٍ وَلَا تَأْخُذْکُمْ بِهِمَا رَأْفَةٌ فِی دِینِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیوْمِ الْآخِرِ وَلْیشْهَدْ عَذَابَهُمَا طَائِفَةٌ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ»

[8] . «شمس/ 10-7»؛ «وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا«7» فَأَلْهَمَهَا فُجُورَهَا وَتَقْوَاهَا«8» قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاهَا«9» وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا«10»

[9] . «التین/6»؛ « إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَیرُ مَمْنُونٍ»

[10] . «النساء/14»؛ «وَمَنْ یعْصِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَیتَعَدَّ حُدُودَهُ یدْخِلْهُ نَارًا خَالِدًا فِیهَا وَلَهُ عَذَابٌ مُهِینٌ»

[11] . «البقرة/25»، وَبَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ کُلَّمَا رُزِقُوا مِنْهَا مِنْ ثَمَرَةٍ رِزْقًا قَالُوا هَذَا الَّذِی رُزِقْنَا مِنْ قَبْلُ وَأُتُوا بِهِ مُتَشَابِهًا وَلَهُمْ فِیهَا أَزْوَاجٌ مُطَهَّرَةٌ وَهُمْ فِیهَا خَالِدُونَ»

[12]. عمر رضوان، آراء المستشرقین، ج 1 ص 77

[13]. الاستشراق و المستشرقون، مالهم و ماعلیهم ، ص 18

[14] . وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ مَعَ الْمُتَّقِینَ«إِنَّ اللَّهَ مَعَ الَّذِینَ اتَّقَوْا وَالَّذِینَ هُمْ مُحْسِنُونَ»، خداوند با کسانی است که تقوا پیشه کرده‌اند، و کسانی که نیکوکارند.

[15] . آل عمران:160؛ « اِنْ ینْصُرْکُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَکُمْ ».

*سید قاسم رزاقی‌موسوی؛ کارشناس و پژوهشگر/برهان/۱۳۹۱/۱/۲۷ .

http://borhan.ir/NSite/FullStory/News/?Id=2256

دیدگاه ها

ارسال ديدگاه جديد

(لطفا از درج سوال در ديدگاه ها خودداري فرماييد براي طرح سوالات خود به اين آدرس مراجعه فرماييد)

  • آدرس های وب و ایمیل به صورت اتوماتیک به لینک تبدیل می شوند.
  • تگ های مجاز : <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd> <br>
  • خطوط و پاراگرافها به صورت اتوماتیک جدا سازی می شود.
  •  

 

کد امنیتی
این سوال برای آزمایش کردن شما است که آیا شما یک بیننده واقعی ( انسان ) هستید و یا یک رایانه برای ساخت اسپم .
1 + 1 =
دو عدد را جمع کنید و وارد کنید . به عنوان مثال 1+3 را باید 4 وارد کنید .